Từ tiêu thụ thụ động đến quản lý năng lượng chủ động
Trong lộ trình cải cách ngành điện, Việt Nam đang tiến tới thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch, tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Một thay đổi then chốt là chuyển dần sang cơ chế giá điện hai thành phần, tính tiền theo cả điện năng tiêu thụ (kWh) và công suất cực đại (kW).
Cách tiếp cận này giúp giá điện phản ánh sát chi phí hệ thống, khuyến khích sử dụng điện hiệu quả, hạn chế đỉnh phụ tải và giảm áp lực lên lưới truyền tải. Tuy nhiên, với nhà máy sản xuất, khu công nghiệp, tòa nhà thương mại…, đây là bài toán không đơn giản.
Chỉ vài “Đỉnh tải” ngắn trong ngày cũng có thể khiến hóa đơn tăng mạnh do phần chi phí công suất, dù tổng kWh không thay đổi nhiều. Nếu không có giải pháp kỹ thuật, doanh nghiệp thường đứng trước hai lựa chọn: Cắt giảm phụ tải giờ cao điểm - Dễ ảnh hưởng sản xuất, hoặc chấp nhận chi phí công suất cao.
Trong bối cảnh đó, hệ thống lưu trữ năng lượng BESS (Battery Energy Storage System) được xem là “Mảnh ghép còn thiếu” giúp doanh nghiệp chủ động quản trị chi phí và tham gia thị trường điện một cách tích cực hơn. Thực tế cho thấy, tủ BESS công nghiệp cho tòa nhà thương mại có thể tiết kiệm ước tính 400 - 500 triệu đồng/năm; với nhà máy sản xuất, mức tiết kiệm vào khoảng 280 - 300 triệu đồng/năm, tùy quy mô và biểu đồ phụ tải.
Với cơ chế giá mới, chi phí không chỉ là “Dùng bao nhiêu điện”, mà còn là “Lấy điện mạnh nhất vào lúc nào”. BESS tạo ra một cách tiếp cận khác: Sạc vào giờ thấp điểm hoặc khi có điện mặt trời dư thừa, và xả đúng thời điểm phụ tải chạm đỉnh. Nhờ đó, doanh nghiệp vừa giảm tiền điện năng nhờ làm phẳng biểu đồ phụ tải, vừa giảm công suất lấy từ lưới trong giờ cao điểm - Yếu tố quyết định trong giá điện hai thành phần. Quan trọng hơn, việc điều chỉnh phụ tải bằng BESS phù hợp với triết lý thị trường điện cạnh tranh: Trả chi phí tương xứng với mức độ gây áp lực lên hệ thống.
Vì sao chỉ điện mặt trời là chưa đủ?
Điện mặt trời mái nhà đã giúp nhiều doanh nghiệp giảm chi phí và tăng tỷ lệ năng lượng sạch, nhưng dưới góc độ giá hai thành phần, chỉ điện mặt trời mái nhà là chưa đủ. Phụ tải đỉnh của nhà máy, tòa nhà thường rơi vào sáng sớm, chiều muộn hoặc buổi tối - khi điện mặt trời mái nhà không phát. Hạn chế diện tích mái, thời tiết và tính biến động nguồn cũng khiến điện mặt trời mái nhà khó “đẩy” đúng công suất vào đúng thời điểm đỉnh tải.
Kết quả doanh nghiệp giảm được kWh nhưng chi phí công suất cực đại vẫn cao. Đây chính là khoảng trống để BESS công nghiệp - thương mại phát huy vai trò, trở thành bộ đệm giúp nâng hiệu quả dự án điện mặt trời mái nhà hiện hữu và khóa bớt rủi ro chi phí công suất trong tương lai.
Trong bối cảnh thị trường điện Việt Nam ngày càng cạnh tranh, việc sớm chuyển từ “Mua điện - trả tiền” sang “quản lý năng lượng chủ động” với BESS sẽ tạo ra khác biệt rõ rệt về chi phí và năng lực thích ứng của doanh nghiệp.
Bích Đào
