Vào buổi sáng cuối tuần, ông Phan Văn Nết, Giám đốc HTX Phì Điền (Bắc Ninh) đứng giữa vườn vải, tay cầm điện thoại livestream, và chỉ sau hai ngày phát sóng, ông phải điều động hẳn một container lạnh chạy thẳng vào TP HCM để kịp giao hàng. 55 tấn vải thiều - con số mà trước đây có thể mất cả tháng để tiêu thụ qua thương lái, nay bán sạch trong 48 giờ.
Ông Nết tại vườn vải trước khi livestream bán hàng. Ảnh: TikTok Shop
Đây không phải câu chuyện của một cá nhân. Nó cho thấy dấu hiệu của một cuộc dịch chuyển lớn trên thị trường tiêu thụ nông sản nội địa.
Muốn hiểu tại sao thương mại điện tử lại quan trọng với nông sản, cần nhớ lại điểm nghẽn kinh niên của ngành này, đó là sản phẩm mang tính mùa vụ cao, hạn sử dụng ngắn, và đường ra thị trường phụ thuộc gần như hoàn toàn vào thương lái.
Lộ trình này tạo ra thế yếu cho người trồng khi giá cả bấp bênh, không có thông tin thị trường, và đặc biệt là không có khả năng phòng ngừa rủi ro khi "được mùa mất giá". Bài toán kể trên không mới, nó đã tồn tại hàng thập kỷ.
Và giải pháp đã bất ngờ xuất hiện với câu chuyện của ông Nết kể trên, khi nó đến từ chiếc smartphone và một ứng dụng mạng xã hội.
Năm 2025, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam chạm ngưỡng 32 tỷ USD chiếm gần 2/3 tổng giá trị nền kinh tế số quốc gia.
Chỉ sau 9 tháng mở ngành hàng trái cây tươi, TikTok Shop ghi nhận hơn 200 tấn sản phẩm được tiêu thụ. Giống sầu riêng cổ Sáu Hữu đạt hơn 10 tấn trong 48 giờ. Khoai sâm đất Tây Bắc, một sản phẩm mà trước đây ít người Hà Nội hay Sài Gòn từng nghe tên, bán được hơn 600 tấn.
Tuy nhiên điều đáng quan tâm hơn là câu hỏi hậu cần, làm sao giao 55 tấn vải thiều từ Bắc Ninh vào TP HCM mà vải vẫn còn tươi?
Đây là điểm mà nhiều người hay bỏ qua khi nói về nông sản online. Bán được là một chuyện, giao được là chuyện khác và với hàng tươi, giao chậm là mất hàng, mất uy tín, mất khách.
Việc phải thiết lập tính năng "Giao Nhanh 4h" và phối hợp với Viettel Post xây dựng luồng vận chuyển riêng cho nông sản cho thấy hạ tầng logistics đang phải chạy theo để kịp với tốc độ bán hàng.
Câu chuyện tại xã Bình Lư ở Lai Châu là một ví dụ đáng chú ý. Xã này có 12 sản phẩm OCOP, 8 cái đã lên sàn. Miến dong - một sản phẩm có 45 năm lịch sử, do 80 hộ dân sản xuất với sản lượng 1.000 tấn/năm, nay có đầu ra ổn định thay vì lệ thuộc vào giá thương lái.
Điểm đặc biệt ở mô hình này là cách họ làm. Trong sự kiện diễn ra ngày 13/5 tại Hà Nội, Phó Chủ tịch xã Nguyễn Bá Kiện cho biết họ không đào tạo theo phong trào, mà theo kiểu "cầm tay chỉ việc". Chuẩn hóa từ quy trình sản xuất, bao bì, đến tem truy xuất nguồn gốc.
Ngày 13/5, tại sự kiện công bố kết quả sáng kiến "Hàng Việt vươn mình", nền tảng TikTok Shop ghi nhận hơn 200.000 sản phẩm OCOP và hàng Việt được gắn nhãn định danh. Doanh thu trung bình của các nhà bán hàng tham gia chương trình "Thứ 7 Hàng Việt" tăng gấp 3,5 lần so với năm 2024.
Tại đây, một gói hỗ trợ trị giá 100 tỷ đồng được công bố dành cho 6 tháng cuối năm 2026. Nguồn vốn này được phân bổ vào các hạng mục ưu đãi phí hoa hồng, phí giao dịch cho nhà bán hàng mới, gói tín dụng quảng cáo và voucher.
Ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp nhận định, thương mại điện tử đang là một cấu phần và động lực tăng trưởng mới.
Thông qua việc kết nối công nghệ, dữ liệu thị trường và vận hành, chuỗi giá trị nông sản đã thu hẹp khoảng cách từ khâu sản xuất tới người tiêu dùng. Lộ trình phát triển tiếp theo được nền tảng tiết lộ là dự định triển khai sáng kiến "Hàng Việt Cất Cánh", nhằm đưa doanh nghiệp và hàng hóa nội địa tiếp cận thương mại điện tử xuyên biên giới.
