Khi phi công thứ hai xuất hiện trên tiêm kích tàng hình thế hệ 5, vai trò của máy bay không còn chỉ là “săn mục tiêu” mà chuyển sang làm “chỉ huy chiến trường trên không”, điều khiển drone, phối hợp tấn công mạng và quản lý toàn bộ không phận.
Tiêm kích tàng hình 2 chỗ ngồi J-20S của Trung Quốc đã tiến gần hoạt động thực chiến, tiêm kích tàng hình 2 chỗ ngồi Su-57D của Nga vừa bay thử đầu tiên tháng 5/2026.
Tiêm kích tàng hình hai chỗ ngồi đầu tiên trên thế giới J-20S
Theo twz.com, tiêm kích J-20S (hay còn gọi là J-20 hai chỗ) là biến thể hai chỗ ngồi của Chengdu J-20 Mighty Dragon, được Trung Quốc chính thức giới thiệu và đang tiến gần đến trạng thái hoạt động thực chiến.
Armenia tung ‘sát thủ’ DDS-10K quyết tâm lật đổ đế chế Bayraktar TB2
Để thêm phi công thứ hai, thân trước máy bay được thiết kế lại, buồng lái tandem (người trước, người sau) mở rộng, đuôi đứng lớn hơn và sử dụng động cơ WS-10C ngay từ đầu.
Phiên bản mới nhất có radar AESA được nâng cấp (có thể dùng bán dẫn GaN công suất cao hơn), hệ thống quang điện tử EOTS cải tiến với góc quét 360 độ tương tự EOTS của F-35 và lớp sơn radar hấp thụ mới.
Gripen Ukraine, tiêm kích Thụy Điển với tên lửa Meteor ‘đẩy Nga ra khỏi bầu trời’
Phi công phía sau đóng vai trò “battle manager” - quản lý tình huống chiến trường, điều khiển drone loyal wingman (như GJ-11 Sharp Sword hoặc FH-97A), thực hiện tác chiến điện tử, chỉ huy tấn công chính xác mặt đất/biển và phối hợp mạng lưới.
Tiêm kích J-20S được mô tả có khả năng không chiến tầm trung/xa, tấn công chính xác, nhận thức tình huống vượt trội, gây nhiễu điện tử và chỉ huy chiến thuật.
Nó có thể mang nhiều tên lửa hơn nhờ khoang vũ khí nội bộ lớn, đạt tốc độ Mach 2+, trần bay khoảng 20.000 mét, tầm bay xa và khả năng bay hành trình siêu âm (supercruise) với động cơ WS-15 trong tương lai.
Theo eng.chinamil.com.cn, ưu điểm lớn nhất của tiêm kích J-20S nằm ở khả năng manned-unmanned teaming (MUM-T): một chiếc J-20S có thể chỉ huy nhiều drone, tạo lợi thế số lượng mà không cần thêm phi công, giảm rủi ro cho con người và tăng sức mạnh tấn công đồng thời.
Su-57D: bước tiến mới của Nga
Theo wionews.com, tiêm kích Su-57D (hay Su-57 hai chỗ) vừa thực hiện chuyến bay thử đầu tiên ngày 19/5/2026 tại Zhukovsky, do phi công thử nghiệm chính Sergey Bogdan thực hiện.
Vượt mặt F-22 và F-35 Mỹ, tiêm kích tàng hình 2 chỗ J-20S lộ diện sức mạnh gây chấn động
Máy bay có buồng lái tandem (người trước, người sau) giống dòng Su-30, với ghế sau cao hơn để quan sát tốt, thân trước được thiết kế lại rõ rệt.
Phiên bản này giữ lại nhiều đặc điểm khí động học của Su-57 đơn chỗ: cánh nâng-thân tích hợp, vector thrust 3D, khả năng cơ động siêu việt.
Theo twz.com, vai trò chính dự kiến của tiêm kích Su-57D là nền tảng chỉ huy không người lái, phối hợp với drone S-70 Okhotnik (Hunter), có thể mở rộng sang Su-75 Checkmate và các vũ khí khác.
Phi công thứ hai sẽ đảm nhận vai trò weapon systems officer (WSO - sĩ quan hệ thống vũ khí), quản lý drone, tác chiến mạng, lập kế hoạch tấn công và giảm tải cho phi công chính trong môi trường phức tạp. Nga cũng nhắm đến tiềm năng xuất khẩu, đặc biệt với Ấn Độ vốn từng yêu cầu phiên bản hai chỗ.
Công nghệ cốt lõi và ý nghĩa chiến lược
Theo armyrecognition.com, cả hai máy bay đều tận dụng lợi thế của ghế thứ hai để giải quyết hạn chế của cockpit đơn: quá tải thông tin trong chiến tranh mạng lưới.
EW Lima Ukraine khiến tên lửa Nga ‘nghĩ mình đang ở Peru’, thay đổi hoàn toàn cuộc chơi
Phi công thứ hai có thể tập trung vào sensor fusion, điều khiển drone, lập kế hoạch thời gian thực, gây nhiễu và chỉ huy nhóm máy bay khác.
Điều này mở ra khái niệm “loyal wingman” quy mô lớn - drone rẻ hơn, tàng hình, mang vũ khí hoặc làm mồi nhử, trong khi máy bay có người ở xa hơn, an toàn hơn.
Theo twz.com, về thông số kỹ thuật, tiêm kích J-20S ưu tiên tàng hình phía trước và tầm xa, phù hợp chiến lược chống tiếp cận khu vực (A2/AD) ở Tây Thái Bình Dương. Tiêm kích Su-57D nổi bật cơ động, linh hoạt hơn ở tầm gần nhưng tàng hình tổng thể kém hơn.
Cả hai đều tích hợp radar AESA mạnh, hệ thống tác chiến điện tử (EW) tiên tiến, liên kết dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ.
Thách thức mọi hệ thống EW Nga: UGV Gnome Ukraine tích hợp Starlink 'bất khả xâm phạm'
Sự xuất hiện của tiêm kích J-20S và tiêm kích Su-57D đánh dấu sự chuyển dịch lớn trong thiết kế tiêm kích thế hệ 5: từ “người lái máy bay” sang “người chỉ huy hệ thống”.
Trong khi Mỹ vẫn tập trung vào tiêm kích một chỗ (single-seat) F-22/F-35 kết hợp CCA drone, Trung Quốc và Nga chọn cách tiếp cận hai chỗ ngồi để tăng cường khả năng chỉ huy ngay trong buồng lái (cockpit).
Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật mà là thay đổi triết lý tác chiến trên không, nơi con người ngày càng trở thành “não bộ” thay vì “cánh tay” của hệ thống vũ khí.
Trong tương lai gần, các cuộc không chiến sẽ không còn là đối đầu máy bay với máy bay mà là mạng lưới người-máy phối hợp phức tạp.
(Theo globaltimes.cn, 19fortyfive.com, news.usni.org, eng.chinamil.com.cn, twz.com, armyrecognition.com)
