Chi phí hộ kinh doanh tăng mạnh

Chi phí tuân thủ gia tăng

Báo cáo kinh tế tư nhân VN do Liên đoàn Thương mại và công nghiệp VN (VCCI) vừa công bố có nhiều thông tin đáng chú ý liên quan đến hộ kinh doanh (HKD).

Khảo sát được VCCI thực hiện trên phạm vi toàn quốc từ tháng 2 - 4, thu thập phản hồi của hơn 1.000 HKD đang hoạt động tại 34 tỉnh, thành phố. Kết quả cho thấy HKD có nhiều lo ngại trong quá trình tuân thủ chính sách thuế. Cụ thể, có đến hơn 71% HKD lo ngại thủ tục phức tạp. Kế đến là lo lắng về rủi ro bị xử phạt với tỷ lệ 68,3%. Trong đó, báo cáo chỉ rõ việc lo ngại về chi phí tuân thủ cao xuất hiện ở khoảng 63 - 64% hộ và tăng rõ ở nhóm doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở lên. Lo ngại thiếu kỹ năng công nghệ và thiếu hướng dẫn phổ biến hơn ở nhóm chủ hộ lớn tuổi, học vấn thấp, ở vùng khó khăn…

Trên thực tế, nhiều HKD đã phải gia tăng chi phí đáng kể khi thực hiện kê khai, nộp thuế theo doanh thu. Bà N.H - một HKD hàng may mặc, quần áo tại P.Tân Bình (TP.HCM) - chia sẻ trước đây mỗi tháng, bà nộp thuế khoán hơn 1 triệu đồng, tương đương khoảng 10 triệu đồng/năm. Cộng với thuế môn bài 1 triệu đồng/năm thì tổng cộng bà đóng thuế khoảng 14 triệu đồng/năm. Đầu năm 2026, khi chuyển sang kê khai doanh thu, vì chưa quen và không rành các biểu mẫu thủ tục nên bà phải thuê dịch vụ kế toán thực hiện thay với phí 3 triệu đồng/tháng. Như vậy, chi phí cho cả năm sẽ lên đến 36 triệu đồng, cao hơn gấp 2 lần so với mức thuế đã đóng.

Ảnh: Ngọc Dương

Tương tự, dù doanh thu dưới 1 tỉ đồng không phải đóng thuế nhưng bà T.N - chủ một cơ sở tạp hóa tại nhà ở P.Hòa Hưng (TP.HCM) cũng phải thuê dịch vụ kê khai với phí 1 triệu đồng/tháng, tương ứng 12 triệu đồng/năm trong khi trước đây bà đóng thuế khoán chỉ hơn 500.000 đồng/tháng (hơn 6 triệu đồng/năm). "Hộ tôi được miễn thuế nhưng việc theo dõi khi nào phải kê khai, thông báo, cập nhật thay đổi với cơ quan thuế khá phức tạp nên tôi phải sử dụng dịch vụ bên ngoài. Tôi cũng phải chi thêm 2 triệu đồng để mua phần mềm xuất hóa đơn vì có khách hàng cần… Tính ra chi phí liên quan đến việc nộp thuế cũng đã nhích hơn trước khá nhiều", bà cho hay.

Theo luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty luật Minh Đăng Quang, rất nhiều hộ bán lẻ, ăn uống, tạp hóa, dịch vụ nhỏ, bán online gần như không biết kế toán, kê khai thuế. Nhiều hộ lớn tuổi, kinh doanh truyền thống trước đây chỉ cần sổ tay, hoặc ghi chép đơn giản thì nay bắt buộc phải sử dụng phần mềm khi thực hiện hóa đơn điện tử, chữ ký số, kết nối dữ liệu, khai thuế online nên phát sinh chi phí thiết bị, chi phí phần mềm, phụ thuộc bên dịch vụ. Đặc biệt ở chợ truyền thống hoặc khu vực nhỏ lẻ, đây là áp lực rất lớn…. Thế nên, chi phí tuân thủ của đa số hộ sẽ tăng, không phải là tiền thuế mà gồm tiền mua máy tính, phần mềm, chữ ký số hay thuê nhân sự kế toán, thuê dịch vụ bên ngoài...

Đáng chú ý, với nhiều hộ, quá trình làm thủ tục kế toán, thuế trong giai đoạn đầu sẽ mất nhiều thời gian, công sức. Nếu quy đổi theo giờ công làm việc thì có thể phần chi phí này còn cao hơn trước đây nhiều.

Rủi ro bị xử phạt cũng tăng

Kết quả khảo sát của VCCI cũng nêu rõ có đến 68,3% hộ kinh doanh được khảo sát bày tỏ lo lắng về rủi ro bị xử phạt trong quá trình tuân thủ chính sách thuế. Trong đó, rủi ro liên quan đến hóa đơn điện tử rất cao do các hộ khó thu thập thông tin khách và dễ bị sai trong quá trình thực hiện, không biết sửa hóa đơn sai, xử lý kỹ thuật trong thao tác…

Luật sư Trần Xoa chỉ rõ HKD thường không lo bị cho là "trốn thuế", mà lo làm sai thủ tục. Ví dụ, xuất hóa đơn sai thời điểm, sai mã số thuế, thiếu chỉ tiêu, sai doanh thu ngày hay quên lập hóa đơn đều có thể bị xử phạt. Nhiều người sợ chỉ cần thao tác sai là sẽ bị phạt. Thậm chí, hiện nay yêu cầu phải thanh toán không tiền mặt gia tăng và cùng với áp dụng hóa đơn điện tử, dữ liệu ngân hàng kết nối, sàn thương mại điện tử phải chia sẻ dữ liệu, nhiều hộ cũng lo toàn bộ doanh thu sẽ bị nhìn thấy, sẽ bị truy thu, bị điều chỉnh mức thuế hoặc bị kiểm tra thường xuyên. Đặc biệt HKD thường không có bộ phận pháp chế nên rất lo lắng mỗi khi làm việc với cơ quan quản lý.

"Ngay cả hộ không cố ý trốn thuế cũng có tâm lý trước giờ làm đơn giản, nay phải giải trình mọi thứ nên lo lắng hơn. HKD thường không theo dõi pháp luật nên rất dễ bỏ sót quy định mới hoặc biết quá muộn. Hơn nữa, văn bản thuế thường dài, nhiều thuật ngữ, dẫn chiếu chồng chéo khiến các hộ không hiểu hay hiểu sai. Phổ biến là tâm lý sợ bị phạt dù vi phạm không cố ý trong khi quy định mức phạt liên quan đến hóa đơn, kê khai thuế chậm, sai sót kỹ thuật có thể khá lớn so với mức thu nhập của hộ nhỏ…", luật sư Trần Xoa phân tích thêm.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Ngọc Tịnh, Phó chủ tịch Hội Tư vấn và đại lý thuế TP.HCM, cũng cho rằng đối với HKD, rủi ro liên quan trong việc xuất hóa đơn khi có doanh thu trên 1 tỉ đồng là khá lớn. Đó là các hộ có thể bị xử phạt khi xuất hóa đơn không đúng thời điểm, sai thông tin trên hóa đơn như không hỏi người mua về mã số thuế... Song song đó, nhiều hộ không biết kê khai thuế theo tháng hay theo quý, không tổng hợp và xác định được chi phí được khấu trừ để kê khai thuế (đối với các hộ có doanh thu trên 3 tỉ đồng/năm).

Một rủi ro khác là với việc nhận thanh toán thông qua chuyển khoản thì nhiều hộ cũng khó phân định được đâu là chi phí phục vụ kinh doanh, đâu là tiền sử dụng riêng cho gia đình nên cũng dễ sai phạm trong việc tổng hợp, kê khai doanh thu và chi phí liên quan… Từ đó, để hạn chế rủi ro, các hộ phải sử dụng dịch vụ kế toán chuyên nghiệp hoặc tuyển người có chuyên môn để kê khai thuế, làm tăng thêm chi phí tuân thủ.

Ông Nguyễn Ngọc Tịnh nhấn mạnh chính sách thuế với HKD thay đổi nhưng nguồn lực thực tế của lực lượng này không thay đổi. Các hộ ngày xưa vẫn chỉ có một mình hay 2 vợ chồng thì nay cũng thế nên chi phí tuân thủ gia tăng cũng như rủi ro bị xử phạt sẽ nhiều hơn. Chính vì vậy, ngoài chính sách đã hỗ trợ HKD trong thời gian qua, cơ quan thuế cần tiếp tục đẩy mạnh tư vấn kịp thời để các hộ thích nghi. Đồng thời, có thể xem xét cơ chế chính sách xử phạt riêng phù hợp với nhóm đối tượng này bởi lãnh đạo ngành thuế cũng đã từng cho hay chưa gia tăng xử phạt HKD ở giai đoạn đầu. 

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var containerSelector = 'div.detail-cmain'; var root = document.querySelector(containerSelector); if (!root) return; // Thu thập figure + p (p không nằm trong figure) var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function(p){ return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); // NodeList vốn đã theo DOM order => không cần sort if (!elements.length) return; var target = elements[Math.floor(elements.length / 2)]; // giữa bài if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();