"Chạy xe trở nên vô nghĩa" - Tiếng than trời của các tài xế công nghệ tại Mỹ, nhiều người thậm chí quyết định dừng làm việc: Chuyện gì đang xảy ra?

Một buổi chiều tháng trước, tại trạm xăng ở khu vực Atlanta, Tamira Moncur quyết định… không đổ đầy bình. Không phải vì vội. Cô sợ mình không có đủ tiền chi trả.

Là một giáo viên, đồng thời làm thêm công việc lái xe cho Lyft, Moncur đang dần cảm nhận rõ áp lực khi chi phí nhiên liệu leo thang từng ngày. “Tôi vẫn chạy xe công nghệ, nhưng không biết tuần tới sẽ thế nào. Nếu giá xăng lên tới 4 USD/gallon, tôi buộc phải dừng lại”, cô chia sẻ.

Câu chuyện của Moncur không phải là cá biệt. Hàng triệu tài xế Uber, Lyft, DoorDash hay Instacart tại Mỹ - những người phụ thuộc vào chiếc xe để kiếm sống - đang bị đẩy vào thế khó khi giá xăng tăng vọt sau căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Khi chi phí nhiên liệu leo thang, họ gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc “cắn răng” chi trả nếu muốn tiếp tục công việc.

Theo dữ liệu từ GasBuddy, giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt mốc 4 USD/gallon - lần đầu tiên kể từ năm 2022, tăng hơn 1 USD chỉ trong vòng một tháng. Người dân Mỹ đã phải chi thêm hơn 8 tỷ USD cho việc đổ xăng trong cùng khoảng thời gian.

Đằng sau con số đó là những áp lực rất thực. Với Leanne Hall, một tài xế Uber có 5 năm kinh nghiệm tại Las Vegas, mỗi lần đổ xăng giờ đây là một bài toán lợi nhuận. “Tôi làm công việc này để kiếm tiền. Nhưng nếu giá xăng cứ tiếp tục tăng, thì việc chạy xe sẽ trở nên vô nghĩa”, cô nói.

Nguyên nhân chính của đợt tăng giá này đến từ việc nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn. Xung đột liên quan đến Iran đã khiến khoảng 20% lượng dầu đi qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng, đẩy giá dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng. Trong khi đó, xăng lại là sản phẩm trực tiếp từ dầu thô, nên giá lập tức bị kéo lên.

Trước áp lực từ tài xế, các nền tảng gọi xe và giao hàng đã nhanh chóng đưa ra một số biện pháp hỗ trợ. Uber triển khai chương trình giảm 1 USD/gallon thông qua nền tảng hoàn tiền Upside, đồng thời hoàn thêm 5% nếu sử dụng thẻ Uber Pro. Lyft cung cấp hoàn tiền tối đa 2% qua thẻ Lyft Direct, DoorDash đưa ra mức hoàn 10% với thẻ Crimson, trong khi Instacart hỗ trợ thêm 5 USD/tuần cho tài xế chạy hơn 125 dặm.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các chính sách này lại gây nhiều nghi ngờ. Khi CNN phỏng vấn hơn nửa tá tài xế Uber và Lyft, chỉ duy nhất một người biết đến các chương trình hỗ trợ và không ai sở hữu thẻ đủ điều kiện để nhận hoàn tiền.

“Thông thường nếu có chương trình như vậy, họ sẽ gửi email cho chúng tôi,” Abdallah Lukman, tài xế tại New York, cho biết. “Nhưng tôi chưa nghe bất kỳ thông tin nào.”

Đáng chú ý, cách hỗ trợ lần này khác hẳn so với năm 2022, khi Uber và Lyft áp dụng phụ phí nhiên liệu 50 cent cho mỗi chuyến xe - khoản phí do khách hàng chi trả trực tiếp. Lần này, hai nền tảng chọn hình thức hoàn tiền gián tiếp, nhưng không giải thích rõ lý do.

Trong bối cảnh chi phí tăng cao nhưng thu nhập không đổi, nhiều tài xế bắt đầu phải cân nhắc lại công việc. Tại Las Vegas, Hall cho biết cô đã phải tạm ngừng chạy xe vài ngày vì “không còn hợp lý về mặt tài chính”. Theo cô, tài xế cần được trả thêm ít nhất 1 USD cho mỗi dặm di chuyển, nhưng điều đó vẫn chưa xảy ra.

“Tôi nghĩ Uber cần trả nhiều tiền hơn cho tài xế nếu giá xăng tiếp tục tăng”, Omar Lewis, một tài xế tại Charlotte, bang North Carolina, chia sẻ.

Trong khi đó, Azam Bakhriddinov, tài xế Lyft ở New York, cho biết mỗi lần đổ xăng hiện nay anh phải trả thêm khoảng 30 USD (gần 800 nghìn đồng) so với trước đây. Tuy nhiên, anh vẫn băn khoăn không biết ai mới là bên nên đứng ra hỗ trợ trước áp lực chi phí này.

“Tôi nghĩ có lẽ chính phủ nên vào cuộc. Còn khách hàng thì lúc nào cũng muốn giá rẻ hơn”, Bakhriddinov nói.

Câu chuyện của những tài xế công nghệ tại Mỹ không chỉ là áp lực chi phí nhiên liệu tăng cao, mà còn phản ánh rõ nét sự mong manh của mô hình lao động “linh hoạt” trong bối cảnh biến động kinh tế. Khi giá xăng leo thang, toàn bộ rủi ro gần như được chuyển trực tiếp sang người lao động - những người không có mức lương cố định, không có cơ chế bảo vệ thu nhập, và cũng khó chủ động điều chỉnh giá dịch vụ.

Điều đáng nói là, dù đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh thái vận tải công nghệ, các tài xế lại ở vị thế yếu nhất khi thị trường biến động. Các nền tảng có thể đưa ra ưu đãi hoàn tiền, nhưng đó chỉ là giải pháp tạm thời và không phải ai cũng tiếp cận được.

Trong khi đó, việc tăng giá cước lại dễ khiến khách hàng rời bỏ dịch vụ. Thế kẹt này khiến nhiều tài xế buộc phải cân nhắc giữa việc tiếp tục làm để “có còn hơn không” hay dừng lại để tránh thua lỗ. Về lâu dài, nếu không có những cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý hơn giữa nền tảng, khách hàng và người lao động, mô hình kinh tế gig - vốn được xem là linh hoạt và tự do - có thể sẽ bộc lộ thêm nhiều những giới hạn rõ rệt.

Theo: CNN, CNBC