Cháu nội đứng tên toàn bộ 8,3ha đất, hai cô ruột khởi kiện
Theo trình bày của bà T. và bà L. (cùng ngụ tỉnh Long An cũ, nay là tỉnh Tây Ninh), hai người là chị em ruột trong gia đình có năm anh chị em, cha mẹ đều đã mất.
Khi còn sống, cha mẹ hai bà tạo lập được hơn 8,3ha đất tại Long An. Trong số này, khoảng 6ha đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) đứng tên cụ C., là cha của các bà.
Sau khi cụ C. qua đời, anh H. (con của em trai bà T. và bà L.) sử dụng hai biên bản họp gia đình lập vào các năm 2003 và 2004 để làm thủ tục kê khai, trên cơ sở đó được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) đối với toàn bộ diện tích hơn 8,3ha đất của gia đình.
Tuy nhiên, ba người con của cụ C. gồm bà T., bà L. và người em gái không đồng ý. Các bà khẳng định chưa từng tham dự cuộc họp gia đình như nội dung hai biên bản thể hiện, cũng không ký tên vào các văn bản này.
Từ đó, bà T. và bà L. khởi kiện, yêu cầu giám định chữ ký, tuyên vô hiệu biên bản họp gia đình năm 2004, hủy sổ đỏ đã cấp cho anh H. và chia di sản thừa kế đối với ba thửa đất có tổng diện tích gần 2,1ha.
Trong khi đó, anh H. thừa nhận toàn bộ diện tích đất là tài sản do ông bà nội để lại nhưng cho rằng các cô, bác trong gia đình đã thống nhất giao toàn bộ đất cho anh quản lý, sử dụng và đã ký xác nhận trong hai biên bản họp gia đình.
Xét xử sơ thẩm, TAND tỉnh Long An (nay là TAND tỉnh Tây Ninh) bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của bà T. và bà L. về việc chia thừa kế quyền sử dụng đất và yêu cầu tuyên vô hiệu biên bản họp gia đình.
Không đồng ý với phán quyết này, hai bà kháng cáo. Đồng thời, Viện trưởng Viện KSND tỉnh Long An cũng kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Tuy nhiên, tháng 6/2022, TAND cấp cao tại TPHCM tuyên giữ nguyên bản án sơ thẩm. Sau đó, bà T. và bà L. tiếp tục đề nghị xem xét vụ án theo thủ tục giám đốc thẩm.
Tháng 4/2024, Chánh án TAND tối cao ban hành quyết định kháng nghị, đề nghị hủy cả hai bản án sơ thẩm và phúc thẩm, giao hồ sơ cho TAND tỉnh Long An xét xử lại theo đúng quy định.
Dấu hiệu bất thường từ hai biên bản họp gia đình
Xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao nhận định còn nhiều dấu hiệu bất thường liên quan đến hai biên bản họp gia đình lập vào các năm 2003 và 2004. Đây là căn cứ để anh H. được cấp sổ đỏ đối với hơn 8,3ha đất do ông bà nội để lại.
Theo hồ sơ, biên bản năm 2003 ghi nhận các con của cụ C. thống nhất giao hơn 6ha đất đã được cấp sổ đỏ cho anh H., còn biên bản năm 2004 bổ sung thêm khoảng 2,2ha đất chưa được cấp sổ.
Tuy nhiên, kết luận giám định xác định chữ ký, chữ viết mang tên bà T. và bà L. trong biên bản năm 2004 không phải do hai người này thực hiện. Đối với chữ ký mang tên người em gái còn lại, cơ quan giám định kết luận không đủ cơ sở xác định chữ ký có phải của người này hay không.
Bên cạnh đó, việc UBND xã chứng thực các biên bản cũng bị xác định vi phạm quy định về công chứng, chứng thực khi người chứng thực không trực tiếp chứng kiến các bên ký.
Hội đồng giám đốc thẩm cho rằng cả hai cấp tòa chưa đánh giá đầy đủ giá trị pháp lý của hai biên bản, đồng thời việc từ chối xem xét biên bản năm 2003 với lý do vượt phạm vi khởi kiện là không có căn cứ.
Tòa cũng nhận định việc cấp phúc thẩm xác định đất thuộc hộ gia đình, công nhận anh H. tiếp tục sử dụng đất và cho rằng đã hết thời hiệu khởi kiện chia thừa kế là áp dụng pháp luật chưa chính xác.
Từ những vi phạm này, Hội đồng giám đốc thẩm chấp nhận kháng nghị của Chánh án TAND tối cao, hủy cả bản án sơ thẩm và phúc thẩm, đồng thời giao hồ sơ cho TAND tỉnh Long An (nay là TAND tỉnh Tây Ninh) xét xử lại.
(Tham khảo Quyết định giám đốc thẩm số 33/2024/DS-GĐT ngày 24/6/2024 của TAND tối cao)
