Phát biểu của Mustafa Suleyman, Giám đốc điều hành mảng AI của Microsoft, rằng chỉ trong khoảng 18 tháng tới, phần lớn các công việc “ngồi trước máy tính” có thể được AI đảm nhiệm ở mức tương đương con người, đang làm dấy lên làn sóng tranh luận mạnh mẽ. Đây không phải là một tuyên bố mang tính khoa trương đơn thuần, mà phản ánh xu hướng đang diễn ra: AI đang dịch chuyển từ vai trò công cụ hỗ trợ sang vị thế của một “lao động số” có khả năng thực hiện trọn vẹn chuỗi tác vụ trí óc.
Theo Suleyman, các hệ thống AI thế hệ mới không chỉ viết email, tổng hợp tài liệu hay phân tích dữ liệu, mà còn có thể tiếp nhận mục tiêu, chia nhỏ nhiệm vụ, ra quyết định và hoàn thành công việc gần như độc lập - những điều từng được xem là đặc quyền của nhân sự văn phòng có kỹ năng cao.
Trong nhiều thập kỷ, tự động hóa chủ yếu ảnh hưởng đến lao động tay chân trong sản xuất, nhưng như The Economist phân tích, làn sóng AI tạo sinh đã chuyển trọng tâm sang tầng lớp lao động tri thức - những người làm việc trước màn hình máy tính. Từ kế toán, phân tích tài chính, marketing số, chăm sóc khách hàng, biên tập nội dung cho tới lập trình viên, các vị trí vốn được coi là “an toàn” giờ đây đứng trước nguy cơ tái cấu trúc sâu rộng.
Theo báo cáo của McKinsey Global Institute được Reuters trích dẫn, khoảng 60–70% thời gian làm việc trong các ngành nghề văn phòng có thể được tự động hóa bằng công nghệ hiện tại hoặc sắp tới. Điều này không đồng nghĩa toàn bộ việc làm sẽ biến mất, nhưng cấu trúc công việc sẽ thay đổi đáng kể, với nhiều nhiệm vụ bị AI hấp thụ và con người chỉ giữ lại các phần việc đòi hỏi sáng tạo hoặc phán đoán phức tạp hơn.
Dự báo của Suleyman xuất hiện trong bối cảnh thị trường lao động công nghệ đã bắt đầu chịu tác động. CNBC ghi nhận nhiều tập đoàn đang sử dụng AI để giảm nhu cầu tuyển dụng mới, đặc biệt ở các vị trí đầu vào như phân tích dữ liệu, hỗ trợ kỹ thuật hay viết nội dung. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính khoảng 40% việc làm toàn cầu có thể bị ảnh hưởng bởi AI, trong đó các nền kinh tế phát triển chịu tác động mạnh hơn do tỷ lệ lao động văn phòng cao.
Suleyman thừa nhận sự gián đoạn là khó tránh khỏi, nhưng ông cũng cho rằng AI sẽ tạo ra những vai trò mới, tương tự cách internet từng thay đổi nền kinh tế số. Tuy nhiên, tốc độ của AI hiện nay khiến nhiều nhà kinh tế lo ngại rằng xã hội có thể không kịp thích nghi, đặc biệt khi chu kỳ chuyển đổi chỉ tính bằng tháng thay vì hàng thập kỷ.
Nguy cơ không chỉ nằm ở mất việc làm. Financial Times phân tích rằng phát triển AI đòi hỏi hạ tầng tính toán khổng lồ và nguồn vốn đầu tư lớn, khiến thị trường bị chi phối bởi một số ít tập đoàn công nghệ toàn cầu. Khi AI có thể đảm nhiệm phần lớn công việc văn phòng, quyền kiểm soát mô hình và trung tâm dữ liệu đồng nghĩa với quyền kiểm soát năng suất kinh tế, làm dấy lên lo ngại về tập trung quyền lực và bất bình đẳng.
Đồng thời, như Reuters cảnh báo, AI ngày càng có khả năng tạo nội dung giả mạo tinh vi, từ văn bản đến video, mở ra nguy cơ lạm dụng trong lừa đảo, thao túng thông tin và tấn công mạng. Tốc độ phát triển công nghệ đang vượt xa tiến trình xây dựng khung pháp lý, khiến nhiều chính phủ phải chạy đua ban hành quy định kiểm soát.
Bên cạnh đó, yếu tố năng lượng cũng là vấn đề đáng quan ngại. Các trung tâm dữ liệu phục vụ AI tiêu thụ lượng điện khổng lồ, gây áp lực lên hạ tầng năng lượng và mục tiêu giảm phát thải. Nếu phần lớn công việc văn phòng được chuyển sang hệ thống AI, nhu cầu tính toán sẽ còn tăng mạnh, kéo theo chi phí môi trường đáng kể. Điều này cho thấy “cái giá” của tự động hóa không chỉ nằm ở thị trường lao động mà còn ở tài nguyên và cơ sở hạ tầng toàn cầu.
Suleyman nhấn mạnh xã hội cần chuẩn bị cho sự chuyển đổi này bằng cách đầu tư vào giáo dục kỹ năng số và khả năng làm việc cùng AI, thay vì cạnh tranh trực tiếp với nó. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia được The Economist trích dẫn cảnh báo rằng không phải mọi lao động đều có điều kiện tái đào tạo nhanh chóng. Nếu thiếu chính sách hỗ trợ, sự thay đổi có thể làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo và bất ổn xã hội.
Lịch sử cho thấy các cuộc cách mạng công nghệ luôn mang lại cả cơ hội và xáo trộn, nhưng hiếm khi nào tốc độ lại nhanh như hiện nay. Nếu dự báo “18 tháng” trở thành hiện thực, xã hội sẽ phải đối diện một bước ngoặt lớn, nơi việc “ngồi trước máy tính” không còn là biểu tượng của sự ổn định.
Theo: CNBC, Fortune
