Theo báo cáo rà soát vừa được Bộ Xây dựng gửi Chính phủ, tổng nhu cầu vốn sơ bộ để mở rộng toàn bộ các tuyến cao tốc đầu tư phân kỳ hiện nay ước tính lên tới gần 500.000 tỷ đồng. Quá trình nâng cấp này được phân chia thành các nhóm ưu tiên dựa trên quy mô và lưu lượng giao thông hiện hữu.
Cơ quan quản lý kiến nghị ưu tiên hàng đầu cho việc mở rộng ngay các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh, để bảo đảm an toàn giao thông và tránh điểm nghẽn kìm hãm kinh tế địa phương. Nhóm dự án này cần nguồn vốn khoảng hơn 80.000 tỷ đồng.
Hiện cả nước có 5 tuyến cao tốc 2 làn xe dài 329 km đang trong quá trình thi công mở rộng lên 4 làn xe (gồm Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang và Cửa khẩu Cốc Nam - Hữu Nghị) với tổng mức đầu tư hơn 17.600 tỷ đồng, cơ bản đã được bố trí đủ vốn. Bên cạnh đó, tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình cũng đang lập báo cáo nghiên cứu khả thi mở rộng theo hình thức PPP với khoảng 8.000 tỷ đồng.
Dự án mở rộng cao tốc La Sơn - Hòa Liên từ 2 lên 4 làn xe hiện tại đã cơ bản hoàn thành. Ảnh: BXD.
6 tuyến cao tốc 2 làn xe khác dài 298 km qua các vùng núi khó khăn đang đề xuất sử dụng khoảng 30.500 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương để nâng cấp. 6 tuyến này gồm: Thái Nguyên - Chợ Mới, Hà Nội - Thái Nguyên (theo phương thức PPP, dự kiến không cần ngân sách nhà nước hỗ trợ); Đồng Đăng - Trà Lĩnh; Tuyên Quang - Hà Giang, Hòa Bình - Mộc Châu; Ninh Bình - Hải Phòng (UBND TP. Hải Phòng nghiên cứu).
Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, tổng nhu cầu vốn để mở rộng lên quy mô quy hoạch (từ 4 đến 8 làn xe) là rất lớn, ước tính khoảng 414.580 tỷ đồng.
Riêng trên trục Bắc - Nam đoạn Hà Nội - TPHCM, do khó khăn trong việc huy động vốn ngoài ngân sách, Bộ Xây dựng đưa ra hai kịch bản sử dụng vốn ngân sách trung hạn giai đoạn 2026 - 2030.
Kịch bản 1: Chỉ mở rộng 534 km các đoạn tuyến hướng tâm có nhu cầu vận tải lớn vào Thủ đô Hà Nội và TPHCM. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng hơn 64.000 tỷ đồng.
Kịch bản 2: Mở rộng toàn tuyến với chiều dài 1.144 km, sơ bộ tổng mức đầu tư gần 155.000 tỷ đồng.
Bộ Xây dựng kiến nghị huy động gần 500.000 tỷ đồng để mở rộng các tuyến cao tốc đầu tư phân kỳ.
Dù áp dụng kịch bản nào, Bộ Xây dựng cũng nhấn mạnh yêu cầu các địa phương và cơ quan chủ quản phải tính toán kỹ lưỡng phương án tài chính. Các dự án chỉ được quyết định đầu tư khi bảo đảm hạch toán hiệu quả, tránh lãng phí. Đối với các đoạn tuyến đầu tư công, sau khi hoàn thành nâng cấp sẽ tiến hành thu phí để thu hồi vốn nộp ngân sách Nhà nước.
Ở góc độ quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, Cục Đường bộ Việt Nam vừa đề xuất bổ sung 3 tuyến cao tốc mới với tiến trình đầu tư sau năm 2030.
Hai trong số đó là các tuyến vành đai khu vực phía Bắc: Tuyến Lạng Sơn - Thái Nguyên - Tuyên Quang - Yên Bái - Sơn La (dài 378 km) và tuyến Cao Bằng - Tuyên Quang - Lào Cai - Sơn La (dài 335 km). Các tuyến này đều có quy mô 4 làn xe.
Tuyến thứ 3 là cao tốc Phan Thiết - Bảo Lộc - Gia Nghĩa dài 141 km, quy mô 4 làn xe. Dự án này mang ý nghĩa lớn trong việc giảm chi phí logistics, phục vụ vận chuyển quặng bauxit, alumin và nông sản xuất khẩu thông qua cụm cảng biển Bình Thuận, Bà Rịa - Vũng Tàu và sân bay Long Thành .
