Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu, cướp đi gần 20 triệu sinh mạng mỗi năm.
Điều đáng chú ý là một phần đáng kể trong số các trường hợp tử vong sớm xảy ra ở những người dưới 70 tuổi. Những con số này cho thấy bệnh tim từ lâu đã không còn là câu chuyện riêng của người cao tuổi.
"Ngày càng nhiều em cấp 3 hay đại học năm thứ nhất đã có tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, béo phì, bệnh lý xơ vữa mạch máu ngoại biên thậm chí nhồi máu cơ tim cấp tôi đã từng can thiệp cho bệnh nhân trẻ nhất có 24 tuổi", Ths.BS Nguyễn Danh Quý - Phó giám đốc Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Đại học Phenikaa cho biết.
Bệnh tim đang trẻ hóa
Nếu như trước đây hình ảnh bệnh nhân tim mạch thường gắn liền với mái tóc bạc và tuổi tác cao, thì ngày nay các cơ sở y tế ngày càng ghi nhận nhiều trường hợp ở độ tuổi 30, thậm chí ngoài 20 tuổi phải nhập viện vì các vấn đề liên quan đến tim mạch.
Một nghiên cứu được công bố bởi American College of Cardiology cho thấy tỷ lệ nhồi máu cơ tim ở người trẻ có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây. Đặc biệt, nhóm bệnh nhân dưới 40 tuổi đang chiếm tỷ lệ ngày càng lớn trong các ca cấp cứu tim mạch. Nhiều người trong số họ không hề nghĩ mình thuộc nhóm nguy cơ trước khi biến cố xảy ra.
Tại Việt Nam, bệnh tim mạch cũng đang trở thành gánh nặng y tế đáng báo động. WHO ước tính căn bệnh này gây ra khoảng 31% tổng số ca tử vong mỗi năm.
Sự thay đổi này phản ánh rõ nét những biến chuyển trong lối sống hiện đại. Thay vì lao động chân tay và vận động thường xuyên như các thế hệ trước, nhiều người trẻ hiện dành phần lớn thời gian trong ngày để ngồi làm việc trước màn hình máy tính.
Nhịp sống gấp gáp, áp lực công việc, thức khuya kéo dài cùng chế độ ăn uống thiếu lành mạnh đang tạo ra những tác động tiêu cực lên hệ tim mạch từ rất sớm.
Mặc dù bệnh tim đang ngày càng phổ biến ở nhiều nhóm tuổi khác nhau, định kiến "bệnh tim chỉ dành cho người già" vẫn tồn tại khá phổ biến trong xã hội.
"Hiện nay người trẻ chưa hiểu hết về việc quan trọng của sức khỏe tim mạch và cách phòng ngừa. Đa số họ cũng biết vì trong gia đình các ông các bà đa số đều bị tăng huyết áp, tăng lipid máu nên họ nghĩ đó là bệnh của người già nên ít quan tâm", Ths.BS Nguyễn Danh Quý cho hay.
Không ít người trẻ cho rằng mình còn khỏe mạnh nên không cần quan tâm đến sức khỏe tim mạch. Khi xuất hiện các dấu hiệu như đau tức ngực, khó thở, hồi hộp, tim đập nhanh hoặc mệt mỏi kéo dài, họ thường quy kết cho áp lực công việc, thiếu ngủ hay căng thẳng tâm lý. Một số người thậm chí lựa chọn tự nghỉ ngơi hoặc sử dụng thuốc giảm đau thay vì đến cơ sở y tế kiểm tra.
Sự chủ quan này có thể khiến những cảnh báo quan trọng của cơ thể bị bỏ qua. Trên thực tế, nhiều bệnh lý tim mạch phát triển âm thầm trong thời gian dài mà không biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Đến khi xuất hiện các biến cố nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, suy tim hoặc đột quỵ, cơ hội điều trị hiệu quả đã giảm đi đáng kể.
"Người trẻ cũng có thể có một số triệu chứng sớm của tim mạch nhưng họ dễ dàng bỏ qua như cảm giác hồi hộp đánh trống ngực, leo cầu thang bộ lên tầng 2,3 đã thấy rất mệt và tức ngực khó thở họ nghĩ đơn giản chỉ là mệt khi gắng sức hay có bệnh nhân trẻ đau ngực 2-3 hôm mới sau mới đi khám", Ths.BS Nguyễn Danh Quý nhận định.
Định kiến về tuổi tác cũng khiến việc tầm soát bệnh tim ở người trẻ chưa được quan tâm đúng mức. Nhiều người chỉ nghĩ đến việc kiểm tra huyết áp, mỡ máu hay chức năng tim khi bước sang tuổi trung niên. Trong khi đó, các yếu tố nguy cơ lại có thể xuất hiện từ rất sớm và tích tụ qua nhiều năm trước khi gây ra hậu quả.
Một thực tế khác là các chiến dịch truyền thông về bệnh tim mạch trong thời gian dài thường tập trung vào nhóm người cao tuổi. Điều này vô tình tạo nên nhận thức rằng đây là căn bệnh của tuổi già, khiến người trẻ cảm thấy mình đứng ngoài cuộc. Khi nguy cơ bị đánh giá thấp, các hành vi phòng ngừa cũng trở nên hạn chế hơn.
Không ai quá trẻ để bảo vệ trái tim mình
Tuổi tác chỉ là một trong rất nhiều yếu tố liên quan đến bệnh tim mạch. Ngày nay, những nguy cơ lớn nhất lại đến từ lối sống và thói quen sinh hoạt hàng ngày.
Theo WHO về vấn đề tim mạch, những yếu tố như hút thuốc lá, chế độ ăn nhiều muối và chất béo, lạm dụng rượu bia, ít vận động, thừa cân béo phì, tăng huyết áp và đái tháo đường đều là những nguy cơ hàng đầu dẫn đến bệnh tim mạch. Phần lớn các yếu tố này đang xuất hiện ngày càng phổ biến trong nhóm dân số trẻ.
Đáng lo ngại hơn, môi trường sống hiện đại khiến nhiều người phải đối mặt với căng thẳng kéo dài. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng stress mãn tính có thể ảnh hưởng đến huyết áp, nhịp tim và sức khỏe tim mạch nói chung. Khi kết hợp với việc thiếu ngủ, ăn uống thất thường và ít vận động, nguy cơ mắc bệnh càng gia tăng.
"Hiện nay người trẻ đặc biệt làm việc ở các đô thị lớn ít có không gian hơn, họ có nhiều áp lực công việc hơn, việc chay Deadline khiến họ stress nhiều hơn, ngồi nhiều dưới màn hình máy tính hơn, thức khuya hơn sau làm việc mệt mỏi họ không chọn hoạt động thể lực như chạy bộ, tập gym, bơi lội, đạp xe mà phần đông họ lại chọn giải trí bằng điện thoại, rủ nhau đi uống cafe, ngồi các quán nhậu nên ít vận động hơn... Ngoài ra văn hóa uống trà sữa nơi công sở, ăn đồ ăn chế biến sẵn buổi trưa hoặc về nhà trọ một mình ngại nấu nướng lại tiếp tục ăn đồ chế biến sẵn nhiều dầu mỡ, ít rau xanh, nhiều muối hơn là yếu tố đáng lo ngại nhất dần đã thành thói quen của các bạn trẻ hiện nay", Ths.BS Nguyễn Danh Quý cho biết.
Chính vì vậy, việc xóa bỏ định kiến "bệnh tim chỉ dành cho người già" không đơn thuần là thay đổi cách suy nghĩ mà còn là một yêu cầu cấp thiết đối với sức khỏe cộng đồng. Khi nhận thức được rằng bệnh tim có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào, mỗi người sẽ chủ động hơn trong việc phòng ngừa và theo dõi sức khỏe của bản thân.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân nên duy trì hoạt động thể chất thường xuyên, xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, hạn chế thuốc lá và rượu bia, đồng thời kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ. Đối với những người có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch hoặc đang mắc các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, việc theo dõi sức khỏe tim mạch càng cần được chú trọng.
Bệnh tim không đợi đến khi con người bước vào tuổi già mới xuất hiện. Trong bối cảnh các yếu tố nguy cơ ngày càng hiện diện từ sớm, suy nghĩ "mình còn trẻ nên sẽ không mắc bệnh tim" có thể trở thành chiếc bẫy nguy hiểm nhất. Xóa bỏ định kiến ấy chính là bước đầu tiên để mỗi người học cách lắng nghe cơ thể, chủ động bảo vệ sức khỏe và giữ cho trái tim của mình luôn khỏe mạnh, bất kể đang ở độ tuổi nào./
