Sự phát triển nhanh chóng của AI đang tạo ra một bước ngoặt mới cho ngành y tế. Theo khảo sát "Physician Survey on Augmented Intelligence" năm 2026 của Hiệp hội Y khoa Mỹ (AMA), 81% bác sĩ cho biết đã sử dụng AI trong công việc chuyên môn, tăng mạnh so với mức 38% vào năm 2023. Công nghệ này hiện được ứng dụng trong nhiều hoạt động như tổng hợp hồ sơ bệnh án, hỗ trợ ghi chép lâm sàng, tra cứu kiến thức y khoa, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định điều trị.
Ông John Whyte, CEO Hiệp hội Y khoa Mỹ, nhận định AI đang nhanh chóng trở thành một phần trong thực hành y khoa hằng ngày. Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của công nghệ không nằm ở việc thay thế bác sĩ mà ở khả năng giúp họ đưa ra quyết định tốt hơn, nhanh hơn và dựa trên nhiều dữ liệu hơn.
Điều đó cũng làm xuất hiện một câu hỏi mới: bệnh viện tương lai sẽ vận hành như thế nào khi AI ngày càng hiện diện sâu trong mọi khâu của hoạt động khám chữa bệnh? Nhiều chuyên gia công nghệ và y tế cho rằng câu trả lời không nằm ở cuộc cạnh tranh giữa con người và máy móc, mà ở sự cộng tác giữa hai bên. Trong tương lai, AI có thể trở thành một "đồng nghiệp số" đồng hành cùng bác sĩ trong suốt quá trình chăm sóc người bệnh.
AI sẽ trở thành “đồng nghiệp số” của bác sĩ
Y học hiện đại đang bước vào thời kỳ bùng nổ dữ liệu. Từ hồ sơ bệnh án điện tử, kết quả xét nghiệm, dữ liệu gene, hình ảnh chẩn đoán, dữ liệu từ thiết bị đeo thông minh cho đến hàng nghìn công trình nghiên cứu mới được công bố mỗi ngày, lượng thông tin mà một bác sĩ phải tiếp cận đang tăng nhanh hơn bao giờ hết.
Theo nghiên cứu được công bố trên BMJ, tốc độ tăng trưởng của tri thức y khoa hiện diễn ra theo cấp số nhân. Những kiến thức chuyên môn có thể được cập nhật chỉ trong vài tháng, tạo áp lực rất lớn đối với đội ngũ y tế trong việc duy trì năng lực chuyên môn và theo kịp các hướng dẫn điều trị mới nhất.
Không chỉ đối mặt với lượng dữ liệu ngày càng lớn, hệ thống y tế ở nhiều quốc gia còn chịu áp lực từ tình trạng già hóa dân số, gia tăng bệnh mạn tính và thiếu hụt nhân lực. Theo dự báo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thế giới có thể thiếu khoảng 10 triệu nhân viên y tế vào năm 2030 nếu không có những giải pháp hỗ trợ phù hợp.
Trong bối cảnh đó, AI được xem là công cụ giúp giải quyết bài toán mà con người khó có thể tự mình xử lý. Khác với bác sĩ, AI có khả năng phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian rất ngắn. Chỉ trong vài giây, hệ thống có thể rà soát hàng nghìn trang hồ sơ bệnh án, nhận diện các chỉ số bất thường, đối chiếu với hướng dẫn điều trị mới nhất và đưa ra các gợi ý để bác sĩ tham khảo. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với những bệnh lý cần được phát hiện sớm như đột quỵ, tim mạch hay ung thư, nơi mỗi phút chậm trễ đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả điều trị.
Trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh, AI đang trở thành một trợ thủ đắc lực. Tại Anh, Cơ quan Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) đã triển khai nhiều giải pháp AI hỗ trợ phát hiện sớm ung thư vú trên phim chụp nhũ ảnh. Một số nghiên cứu cho thấy AI có thể giúp giảm đáng kể khối lượng công việc cho bác sĩ chẩn đoán hình ảnh trong khi vẫn duy trì độ chính xác cao.
Không chỉ hỗ trợ chẩn đoán, AI còn tham gia vào nhiều công việc vốn tiêu tốn đáng kể thời gian của nhân viên y tế như ghi chép hồ sơ, tổng hợp bệnh án, quản lý lịch hẹn, theo dõi diễn biến điều trị hay hỗ trợ trả lời các câu hỏi thường gặp của người bệnh. Theo báo cáo của McKinsey, AI tạo sinh có thể tự động hóa từ 20-30% các tác vụ hành chính trong hệ thống y tế. Điều đó đồng nghĩa với việc bác sĩ có thể dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn thay vì xử lý giấy tờ.
Nếu trước đây bác sĩ phải dành hàng giờ để tổng hợp thông tin trước khi đưa ra quyết định điều trị, thì trong tương lai gần, phần lớn công việc này có thể được thực hiện bởi những "trợ lý AI" hoạt động liên tục 24/7. Đây cũng là hướng phát triển đang được nhiều tập đoàn công nghệ lớn theo đuổi. Các chuyên gia dự báo giai đoạn tiếp theo của AI trong y tế sẽ là sự xuất hiện của những AI Agent - các trợ lý số có khả năng chủ động thực hiện nhiều bước công việc liên hoàn thay vì chỉ đơn thuần trả lời câu hỏi.
Tại Google Cloud Next, bà Aashima Gupta, Giám đốc Toàn cầu về Y tế của Google Cloud, nhận định ngành y tế đang bước vào thời kỳ AI được tích hợp trực tiếp vào quy trình khám chữa bệnh. Trong tương lai, các AI Agent có thể kết nối dữ liệu từ hồ sơ bệnh án điện tử, kết quả xét nghiệm, hệ thống chẩn đoán hình ảnh và nền tảng quản trị bệnh viện để tự động tổng hợp thông tin, hỗ trợ điều phối quy trình chăm sóc và giảm đáng kể gánh nặng hành chính cho đội ngũ y tế.
Khi được hỏi về việc liệu AI có thể thay thế bác sĩ không, BSCKII. BSNT. Trưởng Khoa Nội tổng hợp - Bệnh viện Đại học Phenikaa Lê Danh Vinh chia sẻ: “Tôi tin rằng AI sẽ là cộng sự chứ không phải người thay thế bác sĩ vì y học không chỉ là khoa học dữ liệu mà còn là khoa học về con người. AI sẽ giúp bác sĩ giảm bớt các công việc lặp lại như ghi chép hồ sơ, phân tích dữ liệu hay hỗ trợ chẩn đoán, từ đó bác sĩ có nhiều thời gian hơn để tập trung vào người bệnh và đưa ra các quyết định điều trị phù hợp nhất. Vì vậy, trong tương lai, bác sĩ sử dụng AI hiệu quả có thể sẽ thay thế bác sĩ không sử dụng AI, nhưng AI khó có thể thay thế hoàn toàn vai trò của bác sĩ.”
Khi AI xử lý dữ liệu, bác sĩ có thêm thời gian để chăm sóc con người
Dù AI có thể xử lý dữ liệu nhanh đến đâu, bản chất của y học vẫn là chăm sóc con người. Một kết quả xét nghiệm bất thường không phải lúc nào cũng dẫn đến cùng một quyết định điều trị. Bác sĩ còn phải cân nhắc tiền sử bệnh lý, điều kiện kinh tế, hoàn cảnh gia đình, trạng thái tâm lý và khả năng tuân thủ điều trị của từng bệnh nhân.
Đó là lý do ngày càng nhiều chuyên gia cho rằng tương lai của ngành y sẽ không phải là mô hình "AI thay bác sĩ" mà là mô hình "bác sĩ được tăng cường bởi AI". Trong mô hình này, AI đảm nhiệm những công việc đòi hỏi xử lý dữ liệu tốc độ cao, còn bác sĩ tập trung vào những nhiệm vụ yêu cầu tư duy lâm sàng, kinh nghiệm và sự đồng cảm.
Thay vì dành quá nhiều thời gian cho hồ sơ giấy tờ hay các thao tác hành chính, bác sĩ có thể tập trung nhiều hơn vào việc lắng nghe bệnh nhân, giải thích phương án điều trị và đồng hành với họ trong suốt quá trình chữa bệnh. Không chỉ thay đổi cách chẩn đoán và điều trị, AI còn đang thúc đẩy sự chuyển dịch của toàn bộ hệ thống y tế sang mô hình dự phòng và cá thể hóa.
Theo Deloitte, việc kết hợp dữ liệu bệnh án, thông tin gene, lối sống và dữ liệu từ các thiết bị đeo thông minh sẽ giúp AI phát hiện nguy cơ bệnh tật từ rất sớm, thậm chí trước khi các triệu chứng lâm sàng xuất hiện. Điều đó đồng nghĩa với việc hệ thống y tế trong tương lai sẽ không chỉ điều trị bệnh mà còn dự báo và ngăn ngừa bệnh tật.
Song song với đó là sự phát triển của y học cá thể hóa. Thay vì áp dụng cùng một phác đồ cho nhiều bệnh nhân, bác sĩ có thể xây dựng kế hoạch điều trị dựa trên đặc điểm gene, tiền sử bệnh lý, lối sống và phản ứng điều trị của từng cá nhân. Xa hơn nữa là công nghệ Digital Twin, bản sao số của cơ thể người bệnh. Thông qua AI, các nhà nghiên cứu kỳ vọng có thể mô phỏng phản ứng của bệnh nhân với nhiều phương án điều trị khác nhau trước khi áp dụng trên thực tế. Dù vẫn đang trong giai đoạn phát triển, công nghệ này được đánh giá là một trong những hướng đi nhiều tiềm năng của y học chính xác.
Ở góc độ vận hành, AI cũng đang mở ra cơ hội tối ưu hóa hoạt động của bệnh viện. Từ quản lý lịch khám, điều phối nguồn lực, dự báo nhu cầu điều trị đến hỗ trợ ra quyết định quản trị, công nghệ có thể giúp các cơ sở y tế nâng cao hiệu quả hoạt động trong bối cảnh nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, dù công nghệ phát triển đến đâu, trách nhiệm chuyên môn cuối cùng vẫn thuộc về con người. AI có thể đưa ra hàng loạt gợi ý, nhưng bác sĩ vẫn là người đánh giá tính phù hợp của từng quyết định đối với từng bệnh nhân cụ thể.
Chia sẻ về tương lai bệnh viện trong tương lai, BSCKII. BSNT. Lê Danh Vinh nói : “Trong 5 - 10 năm tới, tôi cho rằng AI sẽ xuất hiện ở hầu hết các khâu trong hành trình khám chữa bệnh, từ trước khi người bệnh đến bệnh viện cho đến giai đoạn theo dõi sau điều trị. Thứ nhất, ở khâu sàng lọc và đặt lịch khám, AI có thể hỗ trợ người bệnh khai báo triệu chứng, đánh giá mức độ ưu tiên và điều phối lịch khám phù hợp. Thứ hai, trong quá trình khám bệnh, AI có thể hỗ trợ bác sĩ khai thác bệnh sử, ghi chép hồ sơ bệnh án tự động và gợi ý chẩn đoán dựa trên dữ liệu lâm sàng.
Thứ ba, ở lĩnh vực cận lâm sàng, AI sẽ được ứng dụng mạnh trong chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh, điện tim, nội soi và phân tích xét nghiệm nhằm nâng cao độ chính xác và rút ngắn thời gian trả kết quả.Thứ tư, trong điều trị, AI có thể hỗ trợ cá thể hóa phác đồ, cảnh báo tương tác thuốc, dự báo nguy cơ biến chứng và hỗ trợ ra quyết định lâm sàng.
Cuối cùng, sau khi người bệnh ra viện, AI sẽ tham gia vào quản lý bệnh mạn tính, theo dõi từ xa, nhắc tuân thủ điều trị và phát hiện sớm nguy cơ tái nhập viện. Tuy nhiên, AI chủ yếu đóng vai trò công cụ hỗ trợ. Việc đưa ra quyết định cuối cùng, giao tiếp với người bệnh và trách nhiệm chuyên môn vẫn thuộc về bác sĩ.”
Trong nhiều năm, người ta thường đặt câu hỏi liệu AI có thể thay thế bác sĩ hay không. Nhưng thực tế đang cho thấy một viễn cảnh khác. Tương lai của y tế có thể không thuộc về AI đơn thuần, mà thuộc về sự kết hợp giữa khả năng xử lý dữ liệu gần như vô hạn của công nghệ và năng lực phán đoán, thấu cảm của con người. Nếu AI trở thành bộ não phân tích dữ liệu khổng lồ, bác sĩ sẽ là người biến những dữ liệu đó thành quyết định điều trị phù hợp nhất với từng bệnh nhân.
Và khi hai năng lực ấy song hành, cuộc cách mạng lớn nhất của ngành y sẽ không nằm ở công nghệ, mà nằm ở việc người bệnh được phát hiện bệnh sớm hơn, chẩn đoán chính xác hơn và có thêm cơ hội được cứu sống. Có lẽ đó mới là hình ảnh đáng mong đợi nhất của bệnh viện tương lai: nơi trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người cùng làm việc vì một mục tiêu chung - chăm sóc sức khỏe con người tốt hơn bao giờ hết./
