Phát biểu với báo giới ngày Chủ nhật, Thủ tướng Canada Mark Carney nhấn mạnh Ottawa tôn trọng đầy đủ các nghĩa vụ trong khuôn khổ Hiệp định thương mại Canada – Mỹ – Mexico (CUSMA, hay USMCA theo cách gọi của Mỹ). Theo ông, Canada sẽ không theo đuổi bất kỳ thỏa thuận thương mại tự do nào mà không thông báo và tham vấn với hai đối tác còn lại trong hiệp định.
Tuyên bố của Thủ tướng Carney được đưa ra sau khi Tổng thống Donald Trump cảnh báo sẽ áp mức thuế lên tới 100% đối với hàng xuất khẩu của Canada nếu Ottawa “ký kết thỏa thuận” với Trung Quốc. Trên nền tảng Truth Social, ông Trump cho rằng Canada không thể trở thành “cửa ngõ trung chuyển” để hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc thâm nhập thị trường Mỹ.
Căng thẳng giữa Washington và Ottawa tiếp tục leo thang trong thời gian gần đây. Tuần trước, ông Trump đã rút lại lời mời Canada tham gia sáng kiến mang tên “Hội đồng Hòa bình”, sau khi ông Carney phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos, cảnh báo về việc các siêu cường sử dụng các biện pháp cưỡng ép kinh tế. Dù không nêu đích danh quốc gia nào, phát biểu này được xem là gián tiếp chỉ trích chính sách thương mại và thuế quan của Mỹ.
Bên lề WEF, ông Trump đã phản ứng gay gắt, cho rằng “Canada tồn tại là nhờ vào Mỹ”, đồng thời nhắn nhủ Thủ tướng Carney “hãy nhớ điều đó” khi đưa ra các tuyên bố công khai.
Đáng chú ý, giọng điệu cứng rắn hiện nay của ông Trump trái ngược với những phát biểu trước đó, khi ông từng bày tỏ quan điểm rằng việc Canada đạt được một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc “là điều tốt” và Ottawa “nên làm nếu có thể”.
Cùng quan điểm với Tổng thống Trump, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho rằng Washington không thể “để Canada trở thành một lối mở để hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc tràn vào Mỹ”.
Trước đó, ngày 16/1, Canada và Trung Quốc đã đạt được một “thỏa thuận sơ bộ”, theo đó hai bên cùng giảm thuế đối với một số mặt hàng chọn lọc. Theo thỏa thuận, Canada cho phép 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm được tiếp cận thị trường với mức thuế ưu đãi 6,1%, sau khi từng nâng thuế xe điện Trung Quốc lên 100% vào tháng 10/2024, phối hợp với Mỹ.
Đổi lại, Trung Quốc cam kết cắt giảm thuế đối với một số mặt hàng nông sản của Canada, trong đó dầu hạt cải (canola) sẽ được giảm thuế xuống còn 15% kể từ ngày 1-3, so với mức 85% trước đó. Các sản phẩm khác như bã hạt cải, tôm hùm, cua và đậu Hà Lan cũng được miễn áp thuế chống phân biệt đối xử ít nhất đến hết năm 2026.
Thủ tướng Mark Carney khẳng định những điều chỉnh trong quan hệ thương mại với Trung Quốc nhằm “khắc phục các vấn đề phát sinh trong vài năm qua” và hoàn toàn phù hợp với các cam kết của Canada trong khuôn khổ CUSMA.
Trong khi đó, chính sách thuế quan của Mỹ đối với Canada vẫn duy trì áp lực đáng kể. Từ tháng 8/2025, Washington nâng thuế đối với hàng hóa Canada lên 35%, từ mức 25% trước đó. Dù phần lớn hàng xuất khẩu của Canada được miễn thuế theo CUSMA, một số mặt hàng chiến lược như thép, đồng, ô tô và linh kiện ô tô vẫn chịu thuế khi vào thị trường Mỹ.
Tham khảo: CNBC
