Tại khu phố Diamond District sầm uất của Manhattan (New York), dòng người xếp hàng rồng rắn để mua vàng vật chất kéo dài từ sáng sớm. Trong khi đó, trên các bảng điện tử, giá vàng đã tăng hơn 80% chỉ trong vòng 12 tháng qua, còn bạc thì bứt phá ngoạn mục với mức tăng gần 200%.
Giữa cơn hưng phấn tột độ đó, Björn Schmidtke - CEO của Aurelion, đơn vị quản lý kho bạc vàng của Tether - đã đưa ra một cảnh báo lạnh người trên tờ CoinDesk: Các nhà đầu tư đang ngồi trên một "quả bom nổ chậm" mà họ không hề hay biết.
Ảo ảnh của "vàng giấy"
Khi bạn mở ứng dụng đầu tư và đặt lệnh mua vàng, bạn nghĩ mình đang sở hữu một phần của kho báu lấp lánh trong hầm ngầm Thụy Sĩ? Nhưng thực tế phũ phàng hơn nhiều.
Theo phân tích của Schmidtke, con đường dễ dàng nhất mà đại đa số nhà đầu tư lựa chọn hiện nay là thông qua các chứng chỉ vàng hoặc cổ phiếu của các quỹ ETF (Quỹ hoán đổi danh mục). Đây được gọi là thị trường "vàng giấy".
"Thứ bạn sở hữu thực chất chỉ là một mảnh giấy nhỏ ghi rằng: Tôi nợ bạn vàng. Và cả thị trường cùng nhau chấp nhận rằng mảnh giấy đó có giá trị", ông Schmidtke chia sẻ thẳng thắn.
Hàng tỷ USD trên thị trường hiện nay thực chất là "vàng giấy" - những cam kết trả nợ (IOU) mà không có thỏi vàng vật chất cụ thể nào được gán tên nhà đầu tư. (Ảnh: Getty).
Ước tính của chuyên gia này cho thấy một con số đáng kinh ngạc: 98% mức độ tiếp xúc với vàng trên thị trường hiện nay là các khoản nợ chưa phân bổ (IOU).
Điều đó có nghĩa là hàng tỷ USD tài sản của nhà đầu tư chỉ tồn tại dưới dạng các cam kết trên giấy tờ. Không ai biết chính xác mình sở hữu thỏi vàng nào, số hiệu bao nhiêu, hay liệu thỏi vàng đó có thực sự đang nằm yên trong kho để chờ họ đến lấy hay không.
Hệ thống này đã vận hành trơn tru trong nhiều thập kỷ vì một lý do đơn giản: Rất ít nhà đầu tư yêu cầu quy đổi từ giấy sang vàng thật cùng một lúc. Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu niềm tin vào tiền pháp định sụp đổ?
Kịch bản "địa chấn" và nút thắt cổ chai
Hãy tưởng tượng một kịch bản mà giới tài chính gọi là "sự kiện địa chấn": Tiền pháp định mất giá nghiêm trọng do lạm phát hoặc khủng hoảng nợ công, và nhà đầu tư hoảng loạn đòi nhận vàng vật chất để bảo toàn tài sản.
Lúc này, thị trường sẽ đối mặt với một cơn ác mộng về hậu cần. "Đơn giản là bạn không thể di chuyển lượng vàng vật chất trị giá hàng tỷ USD chỉ trong một ngày", Schmidtke cảnh báo.
Khi không có bằng chứng sở hữu rõ ràng cho từng thỏi vàng cụ thể, việc bàn giao sẽ trở nên hỗn loạn. Thị trường có nguy cơ bị xé làm đôi: Giá vàng vật chất (thứ cầm nắm được) sẽ tăng vọt lên trời, trong khi giá "vàng giấy" (các hợp đồng phái sinh, ETF) sẽ tụt lại phía sau hoặc thậm chí mất thanh khoản vì không thể tất toán.
Chuyên gia này nhắc lại bài học từ thị trường bạc, nơi từng chứng kiến phí bảo hiểm cho bạc vật chất tăng chóng mặt, trong khi giá giao ngay trên sàn giao dịch gần như đi ngang. "Rủi ro này là có thật và nó đang âm thầm hình thành ngay dưới chân chúng ta", ông nhấn mạnh.
Để giải quyết vấn đề này, một xu hướng mới đang hình thành là "vàng on-chain" (vàng được token hóa trên blockchain). Khác với vàng giấy, các token như XAUT được liên kết với từng thỏi vàng cụ thể, có thể truy xuất nguồn gốc trong kho tại Thụy Sĩ, giúp nhà đầu tư nắm giữ quyền sở hữu thực sự thay vì chỉ là một lời hứa chung chung. Tuy nhiên, đây vẫn là một phân khúc đang trong giai đoạn đầu của chu kỳ chấp nhận.
Cơn cuồng nộ của đám đông và hiệu ứng FOMO
Trong khi rủi ro về cấu trúc thị trường đang bị lơ là, thì tâm lý nhà đầu tư cá nhân lại đang bị chi phối mạnh mẽ bởi hiệu ứng FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) và làn sóng "Sell America" (bán tháo tài sản Mỹ).
Theo Business Insider, Eric Gozenput - CEO của Bullion Exchanges, một nhà bán lẻ kim loại quý tại New York - mô tả tình hình 3 tháng qua giống như "miền Tây hoang dã". Nhu cầu mua vàng và bạc nóng đến mức công ty ông phải giới hạn số lượng khách vì không đủ công suất phục vụ, dù lượng khách hàng đã tăng gấp đôi.
"Tôi nghĩ đây là sự kết hợp của cả FOMO lẫn việc mọi người nhận ra rằng họ chưa được bảo vệ đầy đủ cho tương lai tài chính", Gozenput nhận định.
Số liệu từ VandaTrack Research cho thấy, trung bình mỗi ngày trong năm qua, nhà đầu tư cá nhân đã bơm ròng 15 triệu USD vào vàng và 7 triệu USD vào bạc. Những con số này biến kim loại quý - vốn là kênh đầu tư "già cỗi" và bảo thủ - bỗng chốc tăng giá dựng đứng như những đồng tiền mã hóa meme.
Bilaal Dhalech, một nhà đầu tư cá nhân chia sẻ với Business Insider rằng anh cảm thấy "sốc" và "đáng sợ" trước sự hưng phấn của thị trường. Danh mục đầu tư ETF của anh đã tăng 30%, một mức sinh lời khó tin đối với tài sản phòng thủ.
Động lực cho làn sóng này đến từ nỗi lo ngại về lạm phát, nợ công và sự mất giá của đồng USD. Nhiều nhà đầu tư, như Jesse Gaddis, thừa nhận rằng họ lao vào vàng vì cảm giác hối tiếc khi đã bỏ lỡ những đợt tăng giá trước đó. "Cảm giác FOMO trỗi dậy khi tôi nhớ lại lúc vàng chỉ có giá 400 USD", Gaddis nói.
Làn sóng FOMO và tâm lý "Sell America" đang đẩy giá kim loại quý tăng phi mã bất chấp các cảnh báo về rủi ro bong bóng và khả năng điều chỉnh mạnh. Sáng 26/1, giá vàng đã vượt mốc 5.000 USD/ounce (Ảnh: TradingView).
"Lên thang bộ, xuống thang máy"
Mặc dù đà tăng giá đang rất hấp dẫn, nhưng các chuyên gia kỳ cựu cũng bắt đầu lên tiếng cảnh báo về một đợt điều chỉnh đau đớn.
Jeffrey Christian, Giám đốc điều hành của CPM Group, cho rằng làn sóng đầu cơ hiện tại đã đi quá xa so với các yếu tố cơ bản. Ông dự báo giá vàng có thể giảm tới 9% và bạc có thể bốc hơi 31% nếu cơn sốt hạ nhiệt.
"Đi lên thì từ từ, nhưng đi xuống có thể như thang máy", Jesse Gaddis ví von đầy hình ảnh về khả năng đảo chiều của thị trường. Thực tế, anh đã bán một nửa danh mục ETF của mình để chốt lời trong tuần qua.
Đối với những nhà đầu tư đang nắm giữ "vàng giấy", rủi ro không chỉ nằm ở sự điều chỉnh của giá cả, mà còn ở chính tờ giấy họ đang cầm trên tay. Như bài học mà Schmidtke đã chỉ ra: Cách bạn sở hữu vàng quan trọng không kém việc bạn có sở hữu vàng hay không. Trong một thế giới tài chính đầy biến động, việc hiểu rõ mình đang nắm giữ một thỏi vàng thực sự hay chỉ là một tờ giấy nợ có thể là yếu tố quyết định sự an toàn cho tài sản của nhà đầu tư.
