Ngày 12/2, BSCKII Trần Thị Vân Anh, Phó trưởng khoa Điều trị bệnh da phụ nữ và trẻ em, Bệnh viện Da liễu Trung ương, cho biết, bé trai 3 tuổi được gia đình đưa đến viện để sàng lọc giang mai do có yếu tố nguy cơ từ bố mẹ.
Trẻ là con đầu, có tiền sử sinh đủ tháng, cân nặng lúc sinh 3kg, không có biểu hiện bất thường ngay sau sinh. Trong quá trình mang thai, mẹ không được sàng lọc giang mai định kỳ. Gia đình không ghi nhận tiền sử sảy thai hay bệnh lý đặc biệt trước đó.
Tuy nhiên, khoảng 5 tháng trước, bố mẹ trẻ đi khám sức khỏe để đi lao động ở nước ngoài, được phát hiện có xét nghiệm giang mai dương tính, được điều trị.
Các ban ở bàn chân của một trẻ mắc giang mai bẩm sinh (Ảnh: Bệnh viện cung cấp).
Khi được bác sĩ tư vấn về nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con, gia đình chủ động đưa trẻ đến Bệnh viện Da liễu Trung ương để khám và sàng lọc.
BS Vân Anh cho biết, tại thời điểm đến viện khám, trẻ không có dấu hiệu bất thường về sức khỏe, cũng chưa ghi nhận các biểu hiện điển hình của giang mai bẩm sinh như tổn thương da, mắt, tai, xương, răng hay thần kinh. Các cơ quan tim, phổi, bụng chưa phát hiện bất thường.
Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm huyết thanh giang mai của trẻ cho thấy phản ứng dương tính với hiệu giá cao, trẻ được nhập viện để điều trị. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời ở giai đoạn này, trẻ có nguy cơ cao tiến triển các biến chứng nặng nề, khó hồi phục.
Theo BS Vân Anh, đây là trường hợp giang mai bẩm sinh phát hiện muộn, chưa có biểu hiện lâm sàng, nhiều khả năng do lây truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ khi người mẹ mắc giang mai nhưng không được sàng lọc và điều trị đầy đủ trước sinh.
Bệnh nhi được điều trị theo phác đồ chuẩn của Bộ Y tế Việt Nam và khuyến cáo của WHO/CDC đối với giang mai bẩm sinh phát hiện muộn, vẫn đang được theo dõi chặt tại bệnh viện.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 ước tính có khoảng 700.000 trường hợp giang mai bẩm sinh trên toàn cầu, gây hơn 200.000 ca thai lưu, tử vong sơ sinh hoặc trẻ sinh ra với dị tật nặng.
Tại Việt Nam, số ca giang mai ở người lớn đang có xu hướng gia tăng, kéo theo sự xuất hiện của nhiều trường hợp giang mai bẩm sinh. Không ít trường hợp được phát hiện muộn do phụ nữ mang thai không được sàng lọc đầy đủ, nhất là tại tuyến y tế cơ sở.
Tỷ lệ lây truyền từ mẹ sang con phụ thuộc vào giai đoạn bệnh của mẹ. Trong đó, giang mai sớm (có biểu hiện lâm sàng): 70-100%; giang mai tiềm ẩn sớm: khoảng 40%; giang mai muộn: khoảng 10%.
Bác sĩ khuyến cáo, việc sàng lọc giang mai định kỳ trong thai kỳ là rất quan trọng. Đây là một xét nghiệm đơn giản, chi phí thấp nhưng có thể cứu trẻ khỏi những di chứng nặng nề suốt đời.
Nếu người mẹ được phát hiện giang mai và điều trị đầy đủ bằng benzathin penicillin ít nhất 30 ngày trước sinh, nguy cơ lây truyền sang con có thể giảm xuống dưới 1-2%.
Bệnh viện Da liễu Trung ương đang tích cực phối hợp đa chuyên khoa triển khai các xét nghiệm sàng lọc sớm và tham gia chương trình quốc gia “Loại trừ lây truyền giang mai từ mẹ sang con” (2018-2030), hướng tới mục tiêu sàng lọc ≥95% phụ nữ mang thai.
Phụ nữ mang thai nên thực hiện sàng lọc giang mai ít nhất 1 lần trong 3 tháng đầu, lặp lại ở tuần 28-36 và khi sinh, đặc biệt với nhóm nguy cơ cao.
Với thai phụ có kết quả xét nghiệm giang mai dương tính, cần điều trị ngay theo phác đồ. Tuyệt đối không nên chờ đến khi có triệu chứng, bởi giang mai có thể biểu hiện không điển hình, để lại hậu quả nặng nề cho trẻ.
Giang mai bẩm sinh có thể không biểu hiện triệu chứng trong những năm đầu đời, nhưng nếu không điều trị, trẻ có nguy cơ xuất hiện các biến chứng muộn nghiêm trọng như:
- Rối loạn thính giác (điếc thần kinh).
- Tổn thương mắt (viêm giác mạc kẽ, giảm thị lực).
- Dị dạng xương (xương chày cong, trán dô).
- Tổn thương thần kinh, chậm phát triển trí tuệ.
- Tổn thương tim mạch và khớp.
Những biến chứng này thường xuất hiện sau 2 tuổi và rất khó điều trị hồi phục hoàn toàn.
Trong khi đó, nếu được phát hiện sớm, điều trị đầy đủ ở giai đoạn chưa có biểu hiện lâm sàng, trẻ có khả năng khỏi hoàn toàn và phát triển bình thường, không để lại di chứng
