Báo Nga: Xuất hiện vũ khí thô sơ "có thể làm tê liệt nước Nga"

Bóng bay xuất hiện, hàng không đảo lộn

Đài TST (Nga) đưa tin, chiến sự tại Ukraine đang chứng kiến sự trở lại của nhiều công nghệ quân sự tưởng như đã lùi vào quá khứ. Súng bắn đạn ghém được sử dụng để đối phó máy bay không người lái (UAV), trong khi những quả bóng bay đơn giản trở thành phương tiện vận chuyển thiết bị quân sự.

Theo nhà bình luận quân sự Vlad Shlepchenko của TST, quân đội Ukraine đang tăng cường sử dụng bóng bay để đưa UAV vào sâu trong lãnh thổ Nga. Điều khiến phương tiện này đáng chú ý là khả năng gây sức ép kéo dài với lực lượng phòng không và hoạt động hàng không dân dụng.

TST cảnh báo loại vũ khí thô sơ này có thể làm tê liệt nước Nga bằng cách gây gián đoạn hàng không, làm tiêu hao nguồn lực phòng không và đe dọa các cơ sở ở hậu phương. Nhận định này nói tới nguy cơ đình trệ hoạt động tại những khu vực bị ảnh hưởng, không đồng nghĩa toàn bộ đất nước ngừng vận hành.

Ngày 9/10, Interfax dẫn thông báo của chính quyền tỉnh Yaroslavl cho biết quân đội Nga đã bắn hạ những quả bóng bay trinh sát cỡ nhỏ được phóng từ lãnh thổ Ukraine. Trước đó, Cơ quan Vận tải Hàng không Liên bang Nga (Rosaviatsia) thông báo tạm hạn chế hoạt động cất, hạ cánh tại sân bay Tunoshna của địa phương để bảo đảm an toàn bay.

Cùng ngày, cả bốn sân bay phục vụ Moscow gồm Sheremetyevo, Vnukovo, Domodedovo và Zhukovsky cũng áp dụng hạn chế bay trong bối cảnh xuất hiện các cuộc tập kích bằng UAV. Thị trưởng Moscow Sergei Sobyanin thông báo phòng không đã tiêu diệt 15 UAV đang tiến về thủ đô.

Theo số liệu được TST dẫn lại, 78 chuyến bay bị hủy và 370 chuyến bị hoãn tại các sân bay Moscow. Tuy nhiên, giới chức không trực tiếp xác định bóng bay là nguyên nhân gây ra toàn bộ sự gián đoạn này.

Ông Shlepchenko liên hệ diễn biến trên với tuyên bố của Kirill Budanov về chiến dịch gây gián đoạn không phận Nga. Đây là nhận định của nhà bình luận TST, trong khi thông báo về bóng bay tại Yaroslavl chỉ xác nhận vai trò trinh sát, không nêu chúng mang UAV tấn công.

Dù vậy, sự xuất hiện của những vật thể bay nhỏ cho thấy lực lượng bảo vệ không phận đang phải đối phó đồng thời với nhiều loại mục tiêu, từ UAV có động cơ đến phương tiện trôi theo gió.

Công nghệ cũ, sức ép mới

Việc sử dụng bóng bay cho mục đích quân sự có lịch sử lâu đời. Điểm mới hiện nay nằm ở khả năng kết hợp phương tiện vận chuyển đơn giản với UAV có thể tự thực hiện chặng bay cuối.

Theo Bảo tàng Quốc gia Không quân Mỹ, trong Thế chiến thứ hai, Nhật Bản từng phóng khoảng 9.000 bóng bay mang bom trong vòng năm tháng, tận dụng gió trên cao để đưa chúng vượt Thái Bình Dương tới Bắc Mỹ. Khoảng cách di chuyển có thể lên tới hơn 9.600 km.

Tiền lệ này cho thấy một phương tiện không có động cơ vẫn có thể vượt quãng đường rất lớn. Tuy nhiên, bóng bay quân sự ngày nay được chú ý vì chúng có thể mang theo một thiết bị bay có khả năng hoạt động độc lập sau khi tách khỏi phương tiện vận chuyển.

Theo ông Shlepchenko, Ukraine đã sử dụng bóng bay từ năm 2024, nhưng số lượng xuất hiện trên bầu trời Nga tăng đáng kể trong năm nay. Ông cho biết phía Ukraine đã thử nghiệm treo UAV Hornet, còn được phía Nga gọi là Marcianin-2, dưới bóng bay cỡ nhỏ.

Chuyên gia này cũng đề cập việc sử dụng phương tiện trên trong các đợt tập kích tuyến đường R-280 Novorossiya, một tuyến tiếp vận quan trọng nối với bán đảo Crimea.

Về nguyên lý, bóng bay đảm nhiệm một phần hành trình vận chuyển, giúp UAV giữ lại năng lượng cho giai đoạn hoạt động tiếp theo. Khả năng này khiến một công nghệ cũ trở thành yếu tố cần tính đến trong cuộc cạnh tranh về tầm hoạt động của phương tiện không người lái.

Tuy nhiên, mức độ triển khai thực tế và vai trò của bóng bay trong từng cuộc tập kích vẫn cần được phân biệt với các thông tin thử nghiệm. Việc một phương án hoạt động thành công trong thử nghiệm chưa đồng nghĩa nó đã được sử dụng đại trà với hiệu quả tương tự.

Bài toán khó của phòng không

Theo phân tích của ông Shlepchenko, ưu thế đầu tiên của bóng bay nằm ở đặc điểm khó phát hiện. Lớp vỏ mỏng, khí nhẹ bên trong và dây treo tạo ra tín hiệu phản xạ radar yếu, trong khi phần tải trọng bên dưới thường có kích thước nhỏ.

Vì vậy, thay vì một mục tiêu lớn, rõ ràng, hệ thống giám sát có thể phải nhận diện một vật thể nhỏ di chuyển chậm giữa nhiều tín hiệu khác trên bầu trời. Điều này làm phức tạp quá trình phát hiện và phân loại mục tiêu.

Một lợi thế khác là bóng bay không cần động cơ để duy trì chuyển động theo gió. Bản thân phần bóng không tạo ra tiếng động cơ hoặc nguồn nhiệt tương tự UAV đang hoạt động, khiến việc phát hiện bằng âm thanh hay dấu hiệu nhiệt gặp thêm khó khăn.

Tuy nhiên, khó phát hiện không đồng nghĩa hoàn toàn vô hình. Thông báo của chính quyền Yaroslavl về việc bắn hạ bóng bay trinh sát cho thấy những phương tiện này vẫn có thể bị phát hiện và tiêu diệt.

Ông Shlepchenko còn lưu ý tới độ cao hoạt động. Một số phương tiện đánh chặn có giới hạn về trần bay, trong khi khả năng xử lý mục tiêu còn phụ thuộc vào vị trí triển khai và đặc điểm của từng hệ thống phòng không.

Bài toán tiếp theo là chi phí. Theo chuyên gia TST, sử dụng tên lửa phòng không để tiêu diệt một quả bóng bay giá rẻ có thể tạo ra sự chênh lệch lớn giữa chi phí tấn công và phòng thủ.

Không phải bóng bay nào cũng mang tải trọng có giá trị. Tuy vậy, lực lượng bảo vệ không phận phải xác định mức độ nguy hiểm trước khi lựa chọn cách xử lý. Nếu mục tiêu xuất hiện liên tục, áp lực sẽ dồn lên cả phương tiện giám sát, nhân lực trực chiến và nguồn lực đánh chặn.

Trong cách nhìn của ông Shlepchenko, đây là một trong những lý do phương tiện thô sơ vẫn có thể gây ra tác động đáng kể khi được sử dụng với số lượng lớn.

Gây gián đoạn, khó quyết định chiến tranh

Bóng bay cũng có hạn chế rõ ràng. Chuyển động phụ thuộc nhiều vào gió khiến chúng khó đáp ứng yêu cầu tập trung lực lượng vào một mục tiêu cụ thể, tại một thời điểm chính xác.

Theo ông Shlepchenko, UAV được mang theo có thể tự hoàn thành chặng cuối sau khi tới khu vực phù hợp. Tuy nhiên, điều đó không loại bỏ hoàn toàn tính bất định của hành trình vận chuyển bằng bóng bay.

Nhược điểm này khiến phương tiện trên kém phù hợp với những đợt tấn công đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ. Nhưng nếu mục tiêu là gây sức ép liên tục, buộc phòng không duy trì cảnh giới và làm gián đoạn hoạt động hàng không, yêu cầu về độ chính xác của hành trình có thể thấp hơn.

Tác động đối với hàng không cũng không nhất thiết phải bắt đầu bằng một vụ đánh trúng sân bay. Khi xuất hiện nguy cơ đối với an toàn bay, việc hạn chế cất, hạ cánh đã có thể khiến lịch khai thác bị đảo lộn.

Một chuyến bay đến muộn có thể ảnh hưởng tới chuyến tiếp theo của cùng máy bay, kéo theo thay đổi lịch tổ bay và hành trình nối chuyến của hành khách. Vì vậy, thời gian gián đoạn thực tế có thể kéo dài hơn khoảng thời gian sân bay áp dụng hạn chế.

Để đối phó, ông Shlepchenko đề xuất nghiên cứu UAV cánh cố định có thể tái sử dụng, máy bay đánh chặn dùng động cơ cánh quạt và các phương tiện bay được cải hoán để mang vũ khí phù hợp. Những phương án này được ông nêu như hướng xử lý các mục tiêu có chi phí thấp.

Dù cảnh báo về nguy cơ đối với hậu phương Nga, chuyên gia TST không coi bóng bay mang UAV là vũ khí có thể quyết định cuộc chiến. Theo ông, chúng có khả năng gây thiệt hại cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đời sống người dân và làm phức tạp nhiệm vụ bảo vệ không phận, nhưng không đủ để tự thay đổi cán cân lực lượng hay kết cục chiến sự.