Tàu chìm, Bulgaria triệu đại sứ Nga
Một tàu hàng chìm, nhiều thủy thủ mất tích và thêm một tàu thương mại trúng UAV ngoài khơi đã đẩy căng thẳng giữa Bulgaria - Nga dâng cao. Sofia triệu Đại sứ Nga, đồng thời thúc đẩy NATO tăng cường phòng thủ trước những vụ tấn công liên tiếp gần vùng biển nước mình.
Đến ngày 16/10, Bộ trưởng Quốc phòng Bulgaria Dimitar Stoyanov thông báo đã chính thức đề nghị NATO triển khai thêm máy bay chiến đấu và hệ thống chống UAV. Yêu cầu được gửi tới Tổng thư ký NATO và Tư lệnh tối cao lực lượng đồng minh tại châu Âu. Bulgaria đang chờ quyết định về việc bổ sung lực lượng trên lãnh thổ nước này.
Một tàu bị tấn công ở Biển Đen (Ảnh minh họa. Nguồn: Reuters)
Động thái trên diễn ra sau vụ hai tàu hàng bị UAV tấn công trong đêm 12, rạng sáng 13/10. Theo Reuters, tàu HS Dignity treo cờ Guinea-Bissau chìm ngoài khơi làng Krapets, gần biên giới Romania. 5 thủy thủ được cứu, trong khi 11 người mất tích theo thông tin công bố ngày 13/10.
Tàu Chelsea-3 treo cờ Malta cũng trúng ba UAV. Toàn bộ 15 thành viên thủy thủ đoàn, gồm bảy công dân Ukraine và tám công dân Azerbaijan, được cứu.
Ngay ngày 13/10, Thủ tướng Bulgaria Rumen Radev triệu Đại sứ Nga Eleonora Mitrofanova tới trụ sở chính phủ để trao đổi về các vụ việc. Ông tuyên bố những cuộc tấn công tàu thương mại là hoàn toàn không thể chấp nhận và đang đẩy xung đột leo thang đáng kể.
Sofia đồng thời liên hệ với EU, NATO và thúc đẩy phối hợp cùng Romania, Thổ Nhĩ Kỳ. Từ hoạt động cứu hộ, vấn đề nhanh chóng chuyển sang yêu cầu tăng cường giám sát và bảo vệ tuyến hàng hải.
Romania báo động, hai tàu bốc cháy
Trong khi Bulgaria tìm kiếm sự hỗ trợ từ đồng minh, các vụ tấn công tiếp theo gần Romania khiến sức ép an ninh tại Biển Đen tăng thêm. Lần này, một tàu bị tấn công ngay trong lãnh hải nước thành viên NATO.
Trong các ngày 14–15/10, hai tàu chở hóa chất Yara J và Wine Trader bị UAV đánh trúng gần cửa kênh Sulina, tuyến đường nối Biển Đen với sông Danube. Theo Reuters, Yara J treo cờ Comoros nằm trong lãnh hải Romania, còn Wine Trader treo cờ San Marino ở ngay bên ngoài.
Đến ngày 16/10, lực lượng Romania tiếp tục tìm kiếm bảy thủy thủ mất tích trên Wine Trader. 5 trong số 12 người trên tàu đã được cứu. Toàn bộ thủy thủ Yara J an toàn, con tàu được kéo về Constanta.
Tổng thống Romania Nicușor Dan xác nhận hai tàu bị UAV tấn công nhưng chưa trực tiếp quy trách nhiệm cho Nga. Một nguồn tin quân sự NATO nói với Reuters rằng UAV có nguồn gốc từ Nga. Bucharest chưa công bố kết luận điều tra xác định bên thực hiện.
Ông Dan cảnh báo tình hình Biển Đen nghiêm trọng khi tàu thương mại bị tấn công, đánh chìm và thủy thủ thương vong ngay gần bờ biển Romania, Bulgaria. Sinh mạng con người, thương mại quốc tế và hạ tầng thiết yếu đều bị đe dọa.
Ngày 15/10, ông cùng Thủ tướng Bulgaria gặp Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại Brussels. Những vụ đánh tàu liên tiếp đã trở thành vấn đề chung của hai đồng minh, buộc liên minh phải thảo luận phương án bảo vệ khu vực.
Một cuộc họp của NATO. Ảnh: NATO
NATO họp khẩn, tính lập bộ chỉ huy chung
Trước những diễn biến liên tiếp, Tổng thống Dan cho biết NATO sẽ họp khẩn để thảo luận tình hình Biển Đen. Theo bản tin dẫn cuộc phỏng vấn của ông với Politico, Tổng thư ký Rutte đã khẳng định tinh thần đoàn kết và Hội đồng NATO sẽ xem xét toàn bộ tình hình khu vực.
Ông Rutte khẳng định NATO đã tăng cường thế trận ở sườn đông, bao gồm năng lực chống UAV, và sẽ tiếp tục điều chỉnh hoạt động răn đe, phòng thủ khi cần thiết.
Theo Reuters ngày 16/10, đại sứ các nước thành viên sẽ tiếp tục thảo luận đề nghị tăng lực lượng của Bulgaria trong tuần tới. Yêu cầu triển khai thêm máy bay và hệ thống chống UAV hiện vẫn chờ quyết định.
Bên cạnh nhu cầu trước mắt, Romania đưa ra phương án dài hạn. Ngày 14/10, Bộ trưởng Quốc phòng Radu Miruță cho biết đã đề nghị người đồng cấp Bulgaria cùng ký thư gửi lãnh đạo NATO, thúc đẩy thành lập bộ chỉ huy quân sự chung của các thành viên ven Biển Đen.
Theo hãng tin Agerpres, đề xuất bao gồm luân phiên địa điểm đặt bộ chỉ huy và quyền lãnh đạo. Romania sẵn sàng tiếp nhận cơ cấu này từ năm 2028. Trước đó, Bucharest chấp nhận phương án hoạt động tại bờ biển Thổ Nhĩ Kỳ, với sĩ quan Romania và Bulgaria tham gia.
Đây vẫn là đề xuất của Romania, chưa phải quyết định thành lập bộ chỉ huy của NATO. Tuy nhiên, nó cho thấy Bucharest muốn xây dựng cơ chế phối hợp lâu dài trước rủi ro từ UAV, tàu chìm và thủy lôi.
Moscow phản ứng ngay lập tức
Trong khi Bulgaria và Romania thúc đẩy NATO tăng cường phòng thủ, Moscow đưa ra lập trường cứng rắn về hoạt động quân sự ở Biển Đen. Ngày 13/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova tuyên bố quân đội Nga đang đáp trả các cuộc tấn công của Ukraine bằng biện pháp làm suy giảm năng lực tác chiến của Kiev.
Theo báo Gazeta và Versia, bà Zakharova nói những biện pháp đó bao gồm đánh tàu và hạ tầng cảng phục vụ hậu cần quân sự. Bà khẳng định mục tiêu của Nga là các cơ sở liên quan đến tổ hợp công nghiệp quốc phòng Ukraine, gọi những đòn đáp trả là “boomerang nguy hiểm” đối với Kiev.
Bà đồng thời cáo buộc Ukraine cố tình đánh tàu dầu để gây bất ổn thị trường năng lượng và lương thực quốc tế. Đây là lập trường của Moscow về hoạt động tác chiến trên biển, không phải tuyên bố nhận trách nhiệm về những vụ gần Bulgaria và Romania.
Riêng trong cuộc gặp tại Sofia ngày 13/10, Đại sứ Nga Eleonora Mitrofanova nêu khả năng khác về thủ phạm. Theo BNR, bà cho biết chưa nhận được thông tin từ Bộ Quốc phòng Nga về các vụ đánh tàu và không loại trừ hành động khiêu khích của bên thứ ba.
Thủ tướng Radev khi đó thừa nhận chưa có bằng chứng không thể bác bỏ về nguồn gốc UAV, dù cho rằng kết quả các vụ tấn công có lợi cho Nga.
Đến ngày 15/10, ông tiếp tục nói Bulgaria chưa có bằng chứng chắc chắn UAV là của Nga. Ông nhấn mạnh cần có chứng cứ rõ ràng khi nói đến việc một quốc gia bị tấn công, đồng thời khẳng định Sofia không muốn trở thành bên tham chiến.
