Từ nhà máy thua lỗ, đắp chiếu đến đơn hàng kín công suất
Trường hợp tiêu biểu nhất là Nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất do Công ty Cổ phần Nhiên liệu sinh học Dầu khí Miền Trung (BSR-BF) quản lý.
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 2.120 tỷ đồng, chính thức vận hành thương mại từ năm 2014 với công suất thiết kế khoảng 100 triệu lít ethanol mỗi năm. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn hoạt động, nhà máy phải dừng sản xuất từ năm 2015 do thua lỗ kéo dài và thị trường tiêu thụ ethanol trong nước chưa phát triển như kỳ vọng.
Nhờ lộ trình triển khai E10 trên toàn quốc, nhà máy đã được khởi động trở lại từ đầu năm 2026. Sau khi hoàn tất công tác bảo dưỡng, sửa chữa tổng thể, nhà máy chính thức vận hành trở lại hồi tháng 1. Chỉ hai tuần sau, lô ethanol E100 đầu tiên với sản lượng hơn 462 m³ đã được xuất bán cho Tổng Công ty CP Lọc hóa dầu Việt Nam để phục vụ pha chế xăng sinh học.
Từ đó đến nay, nhà máy đã vận hành 100% công suất nhằm bảo đảm nguồn cung ethanol phục vụ phối trộn E10.
Nhờ xăng sinh học E10, nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất vận hành trở lại sau 11 năm đắp chiếu.
Dù vậy, các tồn đọng tài chính của BSR-BF vẫn chưa hoàn toàn khép lại. Sau khi Tòa án Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi mở thủ tục phá sản đối với BSR-BF, doanh nghiệp này hiện không còn được ghi nhận là công ty con của Tổng Công ty CP Lọc hóa dầu Việt Nam. Khoản đầu tư hơn 205,7 tỷ đồng của doanh nghiệp này tại BSR-BF đã được trích lập dự phòng 100%.
Từng trải qua giai đoạn hoạt động cầm chừng do thị trường nhiên liệu sinh học phát triển chậm, Nhà máy Ethanol Quảng Nam hiện là một trong ba cơ sở đang sản xuất Ethanol E100 phục vụ phối trộn xăng E10 trên cả nước.
Ông Phạm Văn Tĩnh - Phó Giám đốc Nhà máy Ethanol Quảng Nam - cho biết, sau khi xăng E10 triển khai toàn quốc, nhu cầu ethanol tăng đáng kể. Hiện nhà máy tăng năng lực sản xuất và đạt công suất khoảng 5.000 m³ ethanol mỗi tháng. Để đáp ứng yêu cầu của thị trường nhiên liệu sinh học, doanh nghiệp duy trì quy trình sản xuất khép kín, kiểm soát nghiêm ngặt chất lượng từ nguyên liệu đầu vào đến các công đoạn nghiền, nấu, lên men, chưng cất và tách nước.
Mở lối cho làn sóng đầu tư mới
Không chỉ các nhà máy hiện hữu được hưởng lợi, thị trường E10 cũng đang tạo động lực cho những dự án đầu tư mới.
Ông Trần Quang Kiên - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Đường Quảng Ngãi - cho biết doanh nghiệp đang triển khai Dự án Nhà máy Ethanol An Khê tại Gia Lai với tổng vốn đầu tư khoảng hơn 1.740 tỷ đồng, dự kiến đưa vào vận hành thương mại từ quý I/2028.
Theo ông Kiên, nhà máy được thiết kế công suất 200.000 lít ethanol mỗi ngày, sử dụng nguyên liệu chính là mật rỉ từ vùng nguyên liệu mía của doanh nghiệp tại Gia Lai và các nhà máy đường khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Khi vận hành tối đa công suất, nhà máy có thể sản xuất khoảng 60 triệu lít ethanol nhiên liệu mỗi năm.
Lãnh đạo Đường Quảng Ngãi cho rằng điều các doanh nghiệp sản xuất ethanol cần nhất hiện nay là đầu ra ổn định. Doanh nghiệp kiến nghị Bộ Công Thương hỗ trợ kết nối các nhà sản xuất ethanol với các đầu mối kinh doanh xăng dầu để hình thành các hợp đồng tiêu thụ dài hạn, tạo cơ sở cho các dự án mới mạnh dạn đầu tư.
Ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam - cho biết, nhu cầu ethanol (E100) phục vụ phối trộn xăng E10 hiện vào khoảng 95.000 m³ mỗi tháng. Trong khi đó, cả nước hiện có 6 nhà máy sản xuất ethanol nhiên liệu nhưng mới chỉ có 3 nhà máy đang vận hành thương mại (Nhà máy Nhiên liệu sinh học Dung Quất, Nhà máy Ethanol Quảng Nam và Nhà máy Ethanol Bình Phước).
Nhà máy ethanol Phú Thọ vẫn nằm chờ hồi sinh.
Theo ông Tuấn, dự kiến đến tháng 9 tới sẽ có thêm một nhà máy đi vào hoạt động, hai nhà máy còn lại sẽ vận hành trở lại từ đầu năm 2027. Khi toàn bộ 6 nhà máy cùng hoạt động, tổng công suất ethanol trong nước ước đạt khoảng 480.000 m³/năm, tương đương khoảng một nửa nhu cầu ethanol phục vụ pha chế xăng E10 trên cả nước.
Để ngành ethanol phát triển bền vững, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam cho rằng yếu tố quan trọng nhất vẫn là một chính sách ổn định, có tính dự báo dài hạn để doanh nghiệp yên tâm đầu tư. Bên cạnh đó, các dự án mới phải được xây dựng trên cơ sở hiệu quả kinh tế thực sự, từ lựa chọn địa điểm, nguồn nguyên liệu đến công nghệ sản xuất.
