Bà Mai Kiều Liên: Từ kỹ sư ngành sữa đến Top 100 Phụ nữ quyền lực nhất châu Á

Trong danh sách Most Powerful Women Asia 2026, Fortune xếp bà Mai Kiều Liên ở vị trí 71, tăng 2 bậc so với năm 2025 và 4 bậc so với lần đầu được vinh danh năm 2024. Trong ba năm liên tiếp góp mặt, thứ hạng của bà lần lượt là 75, 73 và 71. Fortune đặc biệt nhấn mạnh hành trình của bà Mai Kiều Liên, từ một kỹ sư ngành sữa đến một trong những CEO có thời gian điều hành lâu năm nhất Việt Nam, người đã dẫn dắt Vinamilk qua quá trình cổ phần hóa, niêm yết và mở rộng ra thị trường quốc tế.

Fortune là một trong những tạp chí kinh doanh có ảnh hưởng hàng đầu thế giới, ra đời tại Mỹ năm 1930 và được biết đến với các bảng xếp hạng như Fortune 500, Global 500 và Most Powerful Women. Most Powerful Women Asia 2026 vinh danh 100 nữ lãnh đạo tại 14 thị trường châu Á - Thái Bình Dương, quy tụ các CEO, Chủ tịch và lãnh đạo cấp cao của nhiều doanh nghiệp lớn, cùng các nhà sáng lập doanh nghiệp tăng trưởng cao. Bảng xếp hạng được ban biên tập Fortune đánh giá dựa trên dữ liệu, với các tiêu chí gồm quy mô và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, năng lực đổi mới, tầm ảnh hưởng của người lãnh đạo, quỹ đạo sự nghiệp và những tác động tích cực rộng hơn đối với xã hội. Thứ hạng cuối cùng phản ánh cả sức ảnh hưởng ở hiện tại và triển vọng tiếp tục tạo ảnh hưởng trong tương lai.

Ba năm liên tiếp được Fortune vinh danh tiếp nối chuỗi ghi nhận trong nước và quốc tế dành cho bà Mai Kiều Liên suốt nhiều thập kỷ, khẳng định vị thế của một trong những nữ lãnh đạo tiêu biểu của doanh nghiệp Việt Nam.

Mai Kiều Liên lần thứ ba liên tiếp được Fortune vinh danh trong Top 100 Phụ nữ quyền lực nhất châu Á. Ảnh: Vi Nam

Dấu ấn của "nữ tướng" ngành sữa

Năm 1976, sau khi tốt nghiệp ngành chế biến sữa tại Liên Xô, bà Mai Kiều Liên trở về Việt Nam và bắt đầu công việc tại Nhà máy Sữa Trường Thọ. Đó cũng là thời điểm ngành sữa trong nước gần như phải bắt đầu lại trong điều kiện thiếu nguyên liệu, thiết bị, phụ tùng và nhân lực kỹ thuật. Từ vị trí một kỹ sư, bà lần lượt đảm nhiệm các công việc quản lý và trở thành Tổng Giám đốc Vinamilk năm 1992. Hơn ba thập kỷ trên cương vị điều hành cao nhất cũng là giai đoạn doanh nghiệp đi qua những bước chuyển lớn của nền kinh tế Việt Nam: từ bao cấp sang cơ chế thị trường, mở cửa và hội nhập, cổ phần hóa, niêm yết và cạnh tranh trực tiếp với những tập đoàn quốc tế.

Từ những năm đầu phải tìm cách duy trì sản xuất trong điều kiện thiếu thiết bị, phụ tùng đến khi Vinamilk đầu tư những nhà máy và trang trại theo chuẩn quốc tế, một nguyên tắc được bà Mai Kiều Liên giữ nhất quán: muốn đi đường dài, doanh nghiệp phải có năng lực làm chủ. Ở những năm đầu, làm chủ là khả năng tự sửa chữa, phục hồi thiết bị để duy trì sản xuất. Khi thị trường mở cửa, yêu cầu ấy được nâng lên thành làm chủ công nghệ, nguồn nguyên liệu, hệ thống sản xuất và quản trị. Vinamilk từng bước đầu tư những dây chuyền hiện đại, phát triển vùng nguyên liệu bò sữa và xây dựng năng lực nội tại đủ sức cạnh tranh khi những tập đoàn sữa quốc tế hiện diện ngày càng sâu tại Việt Nam.

Đi cùng với năng lực làm chủ là yêu cầu rất cao về chất lượng. Quan điểm của bà Mai Kiều Liên được thể hiện trong một câu nói ngắn gọn: "Thực phẩm đã vào người thì không có cơ hội sửa sai". Với một doanh nghiệp thực phẩm, chất lượng vì thế không dừng ở việc đáp ứng tiêu chuẩn. Đó là khả năng kiểm soát từ nguyên liệu, công nghệ, sản xuất đến sản phẩm cuối cùng, bởi phía sau mỗi sản phẩm là sức khỏe và niềm tin của người tiêu dùng. Điều này cũng lý giải việc Vinamilk liên tục đầu tư vào hệ thống nhà máy, trang trại, quản trị chất lượng và nghiên cứu sản phẩm ngay cả khi doanh nghiệp đã giữ vị trí dẫn đầu thị trường.

Từ những ngày đầu tại nhà máy, bà Mai Kiều Liên cùng các thế hệ cán bộ, kỹ sư Vinamilk từng bước làm chủ sản xuất trong điều kiện còn nhiều khó khăn. Ảnh: Vi Nam

Nhưng làm chủ không đồng nghĩa với giữ nguyên những gì từng đem lại thành công. Khi thị trường và người tiêu dùng thay đổi, Vinamilk cũng phải thay đổi. Từ mở rộng vùng nguyên liệu, đầu tư công nghệ, phát triển các ngành hàng mới đến cuộc tái định vị thương hiệu lớn vào năm 2023, doanh nghiệp nhiều lần chủ động điều chỉnh để đáp ứng những yêu cầu mới của thị trường. Đó cũng là một nét đáng chú ý trong hành trình lãnh đạo kéo dài hơn ba thập kỷ của bà Mai Kiều Liên: sự bền bỉ không trở thành lực cản của đổi mới. Những nguyên tắc cốt lõi về chất lượng, hiệu quả và năng lực làm chủ được giữ vững, nhưng cách thực hiện liên tục thay đổi. Khi một chuẩn mực đã đạt được, một chuẩn mực cao hơn lại được đặt ra.

Năm mươi năm sau ngày bước vào Nhà máy sữa Trường Thọ với vị trí của một kỹ sư, bà Mai Kiều Liên vẫn trực tiếp tham gia vào những bước chuyển của doanh nghiệp. Khoảng cách giữa hai thời điểm ấy cũng phản ánh hành trình của Vinamilk: từ những nhà máy phải tìm cách duy trì sản xuất trong điều kiện thiếu thốn đến một doanh nghiệp Việt Nam có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Khi tư duy lãnh đạo trở thành sức mạnh của tổ chức

Năm 2026 đánh dấu tròn 50 năm Vinamilk hình thành và phát triển. Từ điểm xuất phát năm 1976, sản phẩm Vinamilk hiện đã có mặt tại 67 quốc gia và vùng lãnh thổ, với kim ngạch xuất khẩu lũy kế hơn 3,9 tỷ USD. Doanh nghiệp hiện đứng thứ 36 thế giới về doanh thu trong ngành sữa và được định giá thương hiệu 2,6 tỷ USD. Những con số cho thấy quy mô mà Vinamilk đã đạt được sau nửa thế kỷ, nhưng chưa nói hết những gì đã tạo nên hành trình ấy.

Trong nhiều lần chia sẻ về Vinamilk, bà Mai Kiều Liên hiếm khi đặt cá nhân mình ở trung tâm. Bà nói nhiều về đội ngũ, về những thế hệ đã cùng xây dựng doanh nghiệp và trách nhiệm chuẩn bị lớp người kế cận. Một người lãnh đạo có thể tạo ra những bước ngoặt, nhưng để một doanh nghiệp phát triển qua nhiều thế hệ, năng lực và những nguyên tắc của người lãnh đạo phải dần trở thành năng lực của cả tổ chức. Điều đó cũng được thể hiện trong cách bà nhìn lại hành trình của Vinamilk tại lễ kỷ niệm 50 năm vào tháng 7/2026: "Vinamilk đã được sinh ra bởi đất nước Việt Nam, được nuôi dưỡng bởi con người Việt Nam". Sau nửa thế kỷ, câu chuyện của doanh nghiệp vì thế không chỉ được kể bằng quy mô hay những con số tăng trưởng, mà còn bằng nhiều thế hệ đã cùng xây dựng một doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh với thế giới.

Bà Mai Kiều Liên cùng thế hệ trẻ Vinamilk, tiếp nối hành trình phát triển của doanh nghiệp trong chặng đường mới. Ảnh: Vi Nam

Sau 50 năm gắn bó với Vinamilk và hơn ba thập kỷ ở vị trí điều hành cao nhất, bà Mai Kiều Liên vẫn trực tiếp dẫn dắt doanh nghiệp và nói về những việc phải làm phía trước nhiều hơn những thành tựu đã ở lại phía sau. Vẫn là câu chuyện làm chủ, chất lượng, đổi mới và những chuẩn mực phải tiếp tục được nâng lên.

Từ một nữ kỹ sư trở về Việt Nam năm 1976 đến người ba lần liên tiếp được Fortune vinh danh trong Top 100 Phụ nữ quyền lực nhất châu Á là một hành trình dài. Gần như trọn vẹn hành trình ấy song hành với 50 năm phát triển của Vinamilk – từ những ngày đầu gây dựng ngành sữa trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn đến khi một thương hiệu Việt Nam có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế.