Anh em bất hòa vì nhà đất bố mẹ để lại
Theo trình bày của ông T. (ngụ tỉnh Ninh Bình), bố mẹ của ông lần lượt qua đời vào các năm 2013 và 2021. Hai người có 8 người con chung.
Khi còn sống, bố mẹ của ông tạo lập được một căn nhà cấp 4 xây dựng trên thửa đất gần 200m2 tại tỉnh Ninh Bình. Nhà, đất này đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào năm 1995 đứng tên bố của ông T.
Sau khi các con trưởng thành và ra ở riêng, chỉ còn chị cả M. và vợ chồng ông Th. sinh sống cùng cha mẹ. Đến năm 2023, vợ chồng ông Th. xây dựng thêm nhà ở trên phần đất phía Đông của thửa đất.
Sau khi cha mẹ qua đời mà không để lại di chúc, mâu thuẫn giữa các anh chị em bắt đầu phát sinh.
Theo ông T., vợ chồng ông Th. không cho các anh chị em khác vào nhà thắp hương, thờ cúng cha mẹ. Cho rằng tài sản chưa được phân chia hợp pháp, ông T. đã khởi kiện yêu cầu tòa án chia thừa kế đối với thửa đất gần 200m2 và căn nhà cấp 4 trên đất.
Ở chiều ngược lại, ông Th. cho rằng khi còn sống, bố mẹ ông đã tổ chức họp gia đình vào năm 2000 và có biên bản phân chia đất cho các con. Theo đó, vợ chồng ông được giao phần phía Đông của thửa đất.
Trên phần đất này, gia đình ông đã xây dựng nhà kiên cố từ năm 2003 nên không đồng ý chia lại toàn bộ thửa đất như yêu cầu của anh trai.
Ngoài ra, ông Th. còn đề nghị tòa án chia thừa kế thêm một thửa đất có diện tích hơn 300m2 hiện do gia đình ông T. quản lý, sử dụng.
Tuy nhiên, ông T. cho hay thửa đất này do ông đứng ra xin cấp từ năm 1990 và trực tiếp nộp tiền khi Nhà nước giao đất, dù hồ sơ đứng tên bố ông. Gia đình ông đã sử dụng ổn định hơn 30 năm nên không phải là di sản thừa kế.
Giá trị pháp lý của “biên bản họp gia đình”
Tại bản án sơ thẩm ngày 29/9/2025, TAND khu vực 9 - Ninh Bình chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của ông T.
Theo đó, tòa chia cho ông T. quyền sử dụng 80m2 đất cùng căn nhà cấp 4; phần còn lại 110m2 đất được giao cho ông Th. sử dụng.
Đồng thời, tòa buộc ông Th. phải tháo dỡ các công trình xây dựng nằm trên phần đất thuộc quyền sử dụng của ông T. và thanh toán cho ông T. số tiền 150 triệu đồng để đảm bảo việc phân chia giá trị tài sản.
Đối với thửa đất có diện tích hơn 300m2, tòa án không chấp nhận yêu cầu của ông Th. vì xác định đây không phải là di sản thừa kế của bố mẹ ông.
Không đồng ý với phán quyết trên, bà D. - vợ ông Th. - đã kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm. Bà D. cho rằng nhiều lời khai trong hồ sơ vụ án thể hiện khi còn sống, bố mẹ chồng của bà đã phân chia nhà, đất cho các con.
Cụ thể, khoảng năm 1990, hai cụ đã cho chị cả M. một gian nhà, đồng thời giao cho vợ chồng bà phần đất từ gian buồng về phía Đông thửa đất của gia đình. Nội dung này cũng được thể hiện trong “Biên bản họp gia đình” năm 2000.
Sau đó, năm 2003, vợ chồng bà đã xây dựng nhà ở, lối đi và sân trên diện tích khoảng 100m2 và sử dụng ổn định, công khai trong thời gian dài và không ai phản đối. Vì vậy, theo bà D., phần đất này không còn là tài sản của bố mẹ chồng để lại khi qua đời.
Ngoài ra, bà D. chỉ ra rằng thửa đất hơn 300m2 đang do gia đình ông T. quản lý nhưng thực tế vẫn đứng tên bố chồng trong hồ sơ địa chính và sổ mục kê đất đai.
Do chưa có thủ tục chuyển quyền hợp pháp, theo bà D., đây vẫn là tài sản của bố mẹ chồng, nên phải được xem là di sản thừa kế để chia theo quy định pháp luật.
Tại phiên tòa phúc thẩm, Hội đồng xét xử TAND tỉnh Ninh Bình nhận định “Biên bản họp gia đình” năm 2000 không được công chứng, chứng thực và cũng không ghi rõ diện tích đất chuyển giao nên không làm phát sinh hiệu lực pháp lý.
Đồng thời, việc vợ chồng ông Th. xây nhà trên đất từ năm 2003 chưa đủ thời gian để xác lập quyền sở hữu theo quy định.
Từ đó, tòa án phúc thẩm quyết định không chấp nhận kháng cáo của bà D., giữ nguyên bản án sơ thẩm.
