"Mắt thấy, tai nghe chưa chắc là thật"
Chia sẻ tại tọa đàm "Vui tết an toàn - Không lo deepfake" do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA) phối hợp cùng TikTok Việt Nam tổ chức ngày 29.1, ông Vũ Duy Hiền, Phó tổng thư ký NCA nhận định bức tranh lừa đảo trực tuyến thời gian qua có sự chuyển dịch đáng lo ngại. Dù tỷ lệ nạn nhân giảm so với năm trước (từ 0,45% xuống 0,18%), thủ đoạn lại tinh vi hơn gấp bội. Công nghệ hiện đại như AI, deepfake và voice cloning (nhân bản giọng nói) đang được các đối tượng xấu sử dụng triệt để nhằm giả mạo hình ảnh, giọng nói của người thân, lãnh đạo hoặc cơ quan chức năng nhằm chiếm đoạt tài sản.
Chuyên gia Vũ Duy Hưng nhận định deepfake đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo
Ảnh: Chí Hiếu
Anh Vũ Duy Hưng - chuyên gia trong lĩnh vực ứng dụng AI, đồng thời là nhà sáng tạo nội dung sở hữu kênh Hưng AI Creative nhận định: "Mắt thấy, tai nghe chưa chắc là thật". Theo anh, deepfake đang trở thành một trong những thách thức nghiêm trọng nhất của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, khi ranh giới giữa thật và giả ngày càng bị xóa nhòa. "Từ hình ảnh, giọng nói đến video, các công cụ AI hiện nay cho phép tạo ra nội dung giả mạo với độ chân thực cao, dễ tiếp cận và khó phân biệt bằng mắt thường", vị chuyên gia đánh giá.
Theo NCA, chỉ trong quý 1/2025, thiệt hại toàn cầu do lừa đảo deepfake đã lên tới 200 triệu USD, với tần suất tấn công trung bình cứ 5 phút một vụ. Các công cụ AI hiện nay cho phép tạo ra nội dung giả mạo với độ chân thực cực cao, dễ dàng đánh lừa thị giác và thính giác của người dùng phổ thông.
Tâm lý "FOMO" dịp tết là điểm yếu chí mạng
Bên cạnh yếu tố công nghệ, tội phạm mạng còn khai thác triệt để tâm lý người dùng trong dịp tết. PGS-TS Trần Thành Nam - Phó hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), chuyên gia Viện Tâm lý Việt - Pháp, chỉ ra hội chứng FOMO (sợ bỏ lỡ) và tình trạng quá tải thông tin dịp cuối năm tạo ra những "điểm mù nhận thức". Kẻ gian thường tung ra các chiêu trò như khuyến mãi "sốc", quà tặng tri ân, hay thông báo trúng thưởng giả mạo, kèm theo áp lực thời gian buộc nạn nhân phải quyết định nhanh chóng mà bỏ qua các bước kiểm chứng.
Mạng xã hội của tỉ phú Musk bị điều tra sau tai tiếng tạo ảnh deepfake khiêu dâm
Ông cũng chỉ ra những dấu hiệu để người dùng internet có thể sớm nhận diện chiêu trò của kẻ trực tuyến gồm: Tấn công vào cảm xúc (không để nạn nhân suy nghĩ lý tính); Tạo áp lực thời gian (việc cấp thiết, khẩn); Đánh vào nhu cầu cấp bách (tiền bạc, tình cảm, công việc...); Phủ lên trò lừa đảo bằng vỏ bọc kỹ thuật hoặc các vấn đề phức tạp, khó hiểu.
"Tâm lý bầy đàn, tin tưởng mù quáng vào những bằng chứng giả trên mạng xã hội. Thiếu tư duy phản biện, thiếu tư duy tài chính số, ưu tiên tốc độ hơn kiểm chứng và nhu cầu được công nhận, được chú ý khiến người trẻ dễ sa vào bẫy của các chiêu trò lừa đảo", chuyên gia tâm lý phân tích trong bài chia sẻ tại sự kiện.
Làm sao để không thành nạn nhân của AI và deepfake?
Trước làn sóng tấn công bằng công nghệ cao, đại diện NCA khuyến cáo người dùng cần thay đổi thói quen tương tác số.
Ông Vũ Duy Hiền nhấn mạnh thực trạng công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói và danh tính đang bị lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo trực tuyến
Ảnh: Chí Hiếu
- Thứ nhất, hình ảnh, giọng nói và video không còn là căn cứ đủ tin cậy để xác thực danh tính. Người dùng cần đặc biệt thận trọng với các yêu cầu chuyển tiền, xác nhận giao dịch hoặc cung cấp thông tin cá nhân được đưa ra thông qua cuộc gọi, tin nhắn hoặc video, kể cả khi các yêu cầu này mang danh nghĩa người quen, lãnh đạo, tổ chức hoặc nền tảng quen thuộc.
- Thứ hai, deepfake thường đi kèm với kịch bản tạo áp lực thời gian, nhằm buộc người dùng đưa ra quyết định nhanh chóng và bỏ qua các bước kiểm chứng cần thiết. Việc dừng lại để xác minh thông tin qua nhiều kênh chính thống, hoặc liên hệ trực tiếp với đơn vị liên quan, là yếu tố then chốt để giảm thiểu rủi ro.
- Thứ ba, việc bảo vệ dữ liệu cá nhân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi deepfake chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được nuôi dưỡng bằng dữ liệu thật. Việc chia sẻ tùy tiện hình ảnh, giọng nói và thông tin cá nhân trên mạng xã hội hoặc các nền tảng không rõ nguồn gốc có thể vô tình tạo điều kiện cho các hành vi giả mạo tinh vi.
- Thứ tư, mọi giao dịch tài chính cần được thực hiện thông qua kênh chính thức của nền tảng và đơn vị thanh toán. Người dùng cần hạn chế tối đa việc chuyển tiền theo hướng dẫn riêng lẻ, ngoài hệ thống, hoặc thông qua các liên kết không rõ nguồn gốc; đồng thời chủ động dừng giao dịch và liên hệ với ngân hàng, nền tảng hoặc cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
