Trong nghiên cứu mới công bố, các chuyên gia đến từ Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) nhận định cuộc xung đột tại Trung Đông đang tác động đến các nền kinh tế ở châu Á và Thái Bình Dương thông qua giá năng lượng tăng cao, gián đoạn chuỗi cung ứng và thương mại, cũng như điều kiện tài chính bị thắt chặt. Bên cạnh đó, du lịch và kiều hối cũng có thể bị ảnh hưởng.
Theo đó, báo cáo tóm tắt của ADB đưa ra ba kịch bản rủi ro, trong đó mức độ ảnh hưởng phụ thuộc chủ yếu vào thời gian gián đoạn nguồn cung năng lượng. Trong đó, với kịch bản xung đột ngắn hạn, áp lực giá năng lượng sẽ giảm tương đối nhanh. Ngược lại, nếu gián đoạn kéo dài, tác động đến tăng trưởng và lạm phát sẽ lớn hơn và dai dẳng hơn.
Cụ thể, ở kịch bản thứ nhất, ADB dự báo khi gián đoạn kéo dài đến hết tháng 6 năm nay, giá dầu có thể tăng lên mức trung bình 105 USD/thùng trong quý trước khi hạ nhiệt từ quý III/2026. Trong trường hợp này, GDP khu vực dự kiến giảm khoảng 0,3 điểm %, trong khi lạm phát tăng thêm 0,6 điểm %.
Ở kịch bản thứ hai, nếu gián đoạn kéo dài đến hết tháng 9 năm nay, giá dầu có thể vọt lên 130 USD/thùng trong quý II/2026 và duy trì ở mức 120 USD trong quý III/2026 trước khi giảm dần. Khi đó, tăng trưởng kinh tế có thể giảm 0,7 điểm %, còn lạm phát tăng thêm 1,2 điểm %.
Tác động nghiêm trọng nhất được ADB dự báo đến từ kịch bản thứ ba, khi gián đoạn kéo dài đến hết tháng 2/2027. Giá dầu có thể vượt 155 USD/thùng trong quý II/2026 và duy trì ở mức cao trong nhiều quý tiếp theo. Kịch bản này khiến GDP khu vực giảm tới 1,3 điểm %, trong khi lạm phát tăng thêm 3,2 điểm %.
Các nhà phân tích của ADB cũng lưu ý các nền kinh tế Đông Nam Á và khu vực Thái Bình Dương có thể chịu tác động tiêu cực lớn nhất về tăng trưởng, trong khi áp lực lạm phát gia tăng mạnh hơn tại Nam Á. Những kịch bản này phản ánh mức độ bất định cao của xung đột cũng như các gián đoạn liên quan, bao gồm cả tác động lan tỏa từ chuỗi cung ứng và điều kiện tài chính toàn cầu.
Bên cạnh giá năng lượng tăng cao, các kịch bản cũng tính đến sự gián đoạn rộng hơn của chuỗi cung ứng và việc thắt chặt các điều kiện tài chính toàn cầu.
Ông Albert Park, Chuyên gia Kinh tế trưởng của ADB, cho rằng gián đoạn năng lượng kéo dài sẽ đặt các nền kinh tế đang phát triển trước bài toán đánh đổi giữa tăng trưởng suy yếu và lạm phát gia tăng. Trong bối cảnh đó, các Chính phủ cần ưu tiên ổn định thị trường, bảo vệ nhóm dễ tổn thương và triển khai các chính sách nhằm nâng cao khả năng chống chịu dài hạn.
Các chuyên gia đến từ ADB đã xây dựng ba kịch bản rủi ro, trong đó mức độ ảnh hưởng phụ thuộc chủ yếu vào thời gian gián đoạn nguồn cung năng lượng. (Ảnh minh hoạ: Báo Kinh tế & Đô thị).
Không nên kìm giá năng lượng, ưu tiên ổn định thị trường
Tại báo cáo, ADB đã đưa ra một số khuyến nghị về chính sách nhằm giảm thiểu tác động từ cuộc xung đột đến nền kinh tế.
Trong đó, tổ chức này nhấn mạnh cần ưu tiên các biện pháp ổn định thay vì kìm hãm hiệu giá. Việc cho phép giá năng lượng cao hơn được phản ánh ít nhất một phần vào thị trường có thể khuyến khích tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi nhiên liệu và đầu tư vào các nguồn năng lượng thay thế. Trong khi đó, các biện pháp kiểm soát giá diện rộng hoặc trợ cấp đại trà có nguy cơ làm sai lệch động lực, trì hoãn điều chỉnh và phân bổ nguồn lực kém hiệu quả.
Bên cạnh đó, hỗ trợ tài khoá cần được thiết kế có trọng tâm và thời hạn, nên ưu tiên cho các hộ gia đình dễ bị tổn thương và các ngành chịu tác động nặng nề nhất. Các chuyên gia ADB nhấn mạnh các biện pháp được thiết kế tốt có thể giảm thiểu tác động xã hội của việc giá cả tăng cao, đồng thời kiểm soát chi phí tài khoá và duy trì động lực thích ứng với cú sốc.
ADB cũng khuyến nghị các ngân hàng trung ương theo dõi sát diễn biến lạm phát và cung cấp thanh khoản có trọng tâm nhằm duy trì ổn định thị trường, tránh thắt chặt chính sách quá mức gây ra nguy cơ làm trầm trọng thêm áp lực suy giảm tăng trưởng và gia tăng biến động tài chính. Mặc dù có thể cần thắt chặt ở mức độ nhất định, việc neo giữ kỳ vọng lạm phát thông qua truyền thông hiệu quả của ngân hàng trung ương vẫn là yếu tố then chốt.
Ngoài ra, các chính phủ được khuyến cáo triển khai các biện pháp kiểm soát nhu cầu năng lượng như hạn chế sử dụng điện không thiết yếu, khuyến khích làm việc từ xa hoặc bố trí lịch làm việc linh hoạt, thúc đẩy giao thông công cộng và tiết kiệm năng lượng trong giờ cao điểm, qua đó giảm áp lực lên nguồn cung nhiên liệu trong bối cảnh bất ổn kéo dài. ADB đề xuất khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng và tổ chức ngày không sử dụng xe cá nhân tại khu vực đô thị trong các dịp nghỉ lễ để góp phần giảm tiêu thụ nhiên liệu giao thông.
