Các nước ASEAN dễ bị ảnh hưởng bởi cú sốc năng lượng
Hơn ba tuần sau khi xung đột Trung Đông bùng nổ, các chuyến bay tạo Trung Đông vẫn bị gián đoạn, thị trường biến động mạnh và giá dầu tăng vọt.
Mặc dù, tỷ trọng thương mại với Trung Đông không cao, có hai loại hàng hóa quan trọng mà không ai có thể xem nhẹ, đó là dầu mỏ và khí đốt.
"ASEAN, cũng giống như nhiều quốc gia châu Á khác, dễ bị ảnh hưởng bởi cú sốc năng lượng", báo cáo mới nhất của Ngân hàng HSBC nhận định.
Theo các chuyên gia HSBC, ngoại trừ Malaysia, các nền kinh tế ASEAN đều là những nước nhập khẩu năng lượng ròng lớn, trong đó Thái Lan có chi phí năng lượng cao nhất tính trên tỷ trọng GDP. Đặc biệt, phần lớn lượng dầu mỏ và khí đốt nhập khẩu có nguồn gốc từ Trung Đông.
Ngoại trừ Indonesia, tỷ trọng của các nước còn lại phải ít nhất là trên 50%, trong đó Philippines là quốc gia dễ bị ảnh hưởng nhất với tỷ trọng lên tới 80%.
Hiện vẫn còn quá sớm để có cái nhìn rõ ràng về xu hướng giá dầu, mặc dù HSBC đã cập nhật kịch bản cơ sở cho giá dầu Brent đạt mức trung bình 80 USD/thùng vào năm 2026. Tuy nhiên, cuộc xung đột Nga-Ukraine năm 2022 là một lời nhắc nhở về mức độ dễ bị ảnh hưởng của ASEAN đối với tình trạng giá dầu tăng cao.
Tại thời điểm đó, Thái Lan và Philippines rất dễ bị ảnh hưởng bởi tình trạng giá năng lượng tăng vọt, đẩy tỷ lệ lạm phát chung lên rất cao so với mục tiêu của ngân hàng trung ương mỗi nước. Đặc biệt, Thái Lan phải đối mặt với tình trạng giá năng lượng tăng cao nhất, tăng tới 40% so với cùng kỳ năm trước.
Ai sở hữu chip, người đó chi phối thương mại
Mặc dù bối cảnh còn biến động, song theo HSBC, nhờ sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), những nền kinh tế có tỷ trọng công nghệ cao như Singapore, Malaysia và Việt Nam đang có vị thế thuận lợi hơn trong thương mại.
HSBC khuyến nghị các quốc gia ASEAN cũng không nên quá bị phân tâm bởi những biến động năng lượng trong ngắn hạn, mà tập trung vào các yếu tố tăng trưởng nền tảng của khu vực này.
Trong đó, tình hình thương mại mạnh mẽ ở châu Á là minh chứng cho khả năng chống chịu và thích ứng của chuỗi cung ứng trong khu vực này bất chấp những khó khăn về thuế quan. Năm ngoái, nhiều nền kinh tế trong khu vực đã ghi nhận kim ngạch thương mại cao kỷ lục.
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là yếu tố được kỳ vọng thay đổi cuộc chơi theo nhiều cách đối với dòng chảy thương mại của châu Á và quan trọng hơn là thương mại của ASEAN.
Thực tế, năm 2025 là một minh chứng cho điều đó. Các nền kinh tế ASEAN đã chứng kiến mức tăng trưởng xuất khẩu điện tử dao động từ 15% đến 47% so với cùng kỳ năm trước, vượt xa mức trung bình 10 năm của từng nước.
Cácc quốc gia hưởng lợi từ công nghệ như Việt Nam, Malaysia và Singapore có kết quả GDP năm 2025 vượt trội. Tăng trưởng ở tất cả ba nước trong năm 2025 đều vượt xa mức bình quân trong vòng một thập kỷ qua.
Trong thế giới được thúc đẩy bởi AI hiện nay, chip ngày càng trở nên quan trọng hơn vì chúng đóng vai trò cốt lõi trong việc lưu trữ và truy xuất khối lượng dữ liệu khổng lồ một cách nhanh chóng và hiệu quả cho các bộ xử lý AI mạnh mẽ.
Thực tế cho thấy Hàn Quốc (28% thị phần toàn cầu) và Trung Quốc đại lục (27%) đang dẫn đầu trong lĩnh vực bán dẫn tiên tiến.
Hướng đi của Việt Nam
Tuy nhiên, Việt Nam đang chọn một hướng đi khác: Gia tăng vai trò trong khâu lắp ráp điện tử thành phẩm, chuyên về các sản phẩm điện tử tiêu dùng hoàn chỉnh, nhờ xu hướng đa dạng hoá chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ đa quốc gia như Samsung.
Mặc dù Trung Quốc đại lục vẫn giữ vị thế thống lĩnh đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu này, thị phần điện tử tiêu dùng của Việt Nam, bao gồm điện thoại thông minh, máy in và máy tính, đã tăng trưởng đáng kể 8–15% trong vòng 15 năm.
Bên cạnh điện tử tiêu dùng, Việt Nam cũng nỗ lực vươn lên trong chuỗi giá trị, nhắm tới phân khúc mạch tích hợp (IC). Tuy nhiên, khác với Singapore và Malaysia, Việt Nam lại chứng kiến thị phần chip xử lý toàn cầu suy giảm, dù Intel đã đầu tư hàng tỷ USD.
Tuy nhiên, HSBC cũng cảnh báo những cải thiện mang tính cấu trúc tích cực của ASEAN trong bức tranh công nghệ cũng đi kèm những rủi ro nhất định.
"Nếu xung đột Trung Đông kéo dài và giá năng lượng không sớm hạ nhiệt, chi phí sản xuất của các hãng sản xuất chip sẽ tăng lên và cuối cùng ảnh hưởng tới nhu cầu liên quan đến AI", báo cáo từ HSBC nêu rõ.
