Ách tắc thực phẩm nhập khẩu: Doanh nghiệp đối mặt thiệt hại lớn

Nguyên nhân được cho là liên quan việc thực hiện các quy định mới (gần như thay đổi 100%) về kiểm tra nhà nước với ATTP mà chưa có văn bản hướng dẫn liên quan.

Trao đổi với Tuổi Trẻ chiều 31-1, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho hay theo chỉ đạo của Phó thủ tướng, trong ngày Bộ Y tế đã họp với các bộ, ngành để rà soát, báo cáo Thủ tướng. Cuối ngày 31-1, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết ách tắc hàng hóa, nông sản ở nhiều cửa khẩu cơ bản được giải quyết. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp đang đối diện thiệt hại không nhỏ.

Doanh nghiệp thiệt đơn thiệt kép

Theo nghị định 46, nhóm hàng rau, củ, quả tươi nhập khẩu phải thực hiện kiểm tra ATTP theo phương thức thông thường, bao gồm kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm, với thời gian chờ kết quả 7 - 15 ngày. Quy định này có thay đổi so với trước đây là chỉ kiểm tra hồ sơ, lấy mẫu đánh giá sinh vật gây hại.

Việc thay đổi đột ngột quy định, không có thời gian chuyển tiếp khiến các doanh nghiệp không thể ngay lập tức cung cấp đầy đủ hồ sơ. Cùng với đó, việc chưa có văn bản hướng dẫn chi tiết liên quan trình tự, thủ tục kiểm tra nhà nước về ATTP theo nghị định số 46, khiến các cơ quan, đơn vị chuyên ngành tại cửa khẩu lúng túng, chưa thể kiểm tra.

"Doanh nghiệp đang phải trả giá từng ngày", đó là chia sẻ của ông Phan Nguyên Ảnh, Tổng giám đốc Công ty Northern Star Food Việt Nam - một doanh nghiệp chuyên nhập khẩu thực phẩm, hải sản từ Canada - vì hàng hóa của công ty ông - cũng như rất nhiều doanh nghiệp khác trên cả nước - đang bị "kẹt cứng" tại cảng những ngày gần đây do vướng nghị định 46 mới ban hành.

Theo ông Ảnh, mỗi ngày trôi qua là một ngày doanh nghiệp phải gánh thêm chi phí bồi thường hợp đồng, phí lưu container, phí lưu bãi, chi phí điện lạnh, chi phí kho ngoại quan, lãi vay ngân hàng..., chưa kể rủi ro chất lượng hàng hóa giảm sút. Với những mặt hàng thực phẩm, đặc biệt là hàng đông lạnh, áp lực này lớn hơn rất nhiều. "Thiệt hại nhất vẫn là không kịp hàng bán mùa cao điểm Tết", ông Ảnh cho biết.

Ông N. - chủ một doanh nghiệp chuyên nhập khẩu và phân phối trái cây qua đường hàng không - nói: "Hàng bay là hàng giá trị cao, để lưu kho là sẽ bị giảm chất lượng. Nếu sau vài ngày không lấy ra được, khi lấy ra bán giá bằng 1/2 chưa chắc đã được. Các đối tác quốc tế đã cùng mình chuẩn bị cả 2 - 3 tháng, giờ bỗng nhiên thế này", ông N. lo lắng.

Đại diện đơn vị bán lẻ Farmers Market thì cho hay các mặt hàng như bánh kẹo, trái cây nhập khẩu thường về cho khách hàng đã đặt mua từ trước, đơn vị đã cân đối cung - cầu phù hợp. Nhưng đột ngột giờ không nhập được nên phải tìm nhà cung cấp hoặc sản phẩm thay thế, có thể sản phẩm cùng loại hoặc khác loại, mức giá khác nhau nên phải làm việc lại với các khách hàng lần nữa. 

Gián đoạn đột ngột trong cách thực thi

Theo chia sẻ của nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực, điều khiến họ lo lắng nhất không phải là chính sách mới, mà là sự gián đoạn đột ngột trong cách thực thi. Theo nghị định 46, điều 54 đã có quy định về điều khoản chuyển tiếp đối với "các sản phẩm đã tự công bố vẫn được tiếp tục lưu thông trong thời hạn chờ giấy mới". 

Và "các đơn vị đã được chỉ định thực hiện kiểm tra nhà nước vẫn được tiếp tục hoạt động đến 31-3-2026". Tuy nhiên trên thực tế không có hướng dẫn chuyển tiếp cụ thể cho "phương thức kiểm tra nhà nước".

Điều này dẫn đến một tình trạng rất khó xử cho tất cả các bên. Các đơn vị kiểm tra nhà nước không dám làm vì không biết áp dụng cách cũ hay chờ cách mới. Cơ quan hải quan cũng không thể thông quan vì thiếu căn cứ thực hiện. "Chưa bao giờ tôi thấy một bức tranh "đứng hình" đồng loạt như vậy, từ doanh nghiệp, đơn vị kiểm tra cho tới cơ quan quản lý. Không ai sai, nhưng doanh nghiệp lại là bên phải gánh toàn bộ hậu quả tài chính", lãnh đạo một doanh nghiệp bộc bạch.

Việc Tây Ninh đã chủ động xử lý linh hoạt để giảm ách tắc vào hôm qua (31-1) cho thấy vấn đề không phải là không có cách làm, mà là cần một hướng dẫn thống nhất ở tầm trung ương, để tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu, doanh nghiệp thì không biết bấu víu vào đâu. 

"Các tỉnh thành lớn như Hà Nội, TP.HCM có lượng hàng nhập về lớn hơn Tây Ninh rất nhiều. Nếu không có biện pháp giải quyết sớm, nhiều doanh nghiệp có thể bị mất trắng hàng, lỗ nặng, thậm chí có nguy cơ phá sản", giám đốc một doanh nghiệp nhập khẩu trái cây tại TP.HCM chia sẻ với Tuổi Trẻ.

Ngoài ảnh hưởng của nghị định 46, những ngày qua Trung tâm Kỹ thuật tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Quatest 3) tạm dừng tiếp nhận hồ sơ đăng ký kiểm tra nhà nước thực phẩm nhập khẩu do đang trong quá trình thay đổi địa điểm, cơ sở vật chất cũng khiến nhiều doanh nghiệp vất vả.