Những cơn buồn ngủ bất chợt không chỉ khiến hiệu suất làm việc suy giảm mà còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn nghiêm trọng, đặc biệt khi xảy ra trong lúc lái xe. Khi buồn ngủ, thời gian phản xạ của não bộ chậm lại, khả năng quan sát và phán đoán tình huống suy giảm rõ rệt, thậm chí có thể xuất hiện những “khoảnh khắc ngủ gật” kéo dài vài giây nhưng đủ để gây hậu quả thảm khốc trên đường.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, mỗi năm tại Mỹ có khoảng 100.000 vụ tai nạn giao thông liên quan đến buồn ngủ, gây hơn 1.500 ca tử vong và hàng chục nghìn người bị thương. Tổ chức An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) cũng cho biết, lái xe trong tình trạng buồn ngủ nguy hiểm tương đương lái xe khi nồng độ cồn trong máu đạt 0,05-0,08%, bởi cả hai đều làm suy giảm khả năng kiểm soát phương tiện và phản ứng trước tình huống khẩn cấp. Đáng lo ngại hơn, nhiều người không nhận ra mình đang buồn ngủ nghiêm trọng, dẫn đến việc chủ quan tiếp tục cầm lái.
Để đánh bay cơn buồn ngủ, giúp tỉnh táo thức thì, bạn có thể cân nhắc tới việc sử dụng những thực phẩm quen thuộc trong đời sống hàng ngày này.
1. Cà phê
Caffeine trong cà phê hoạt động bằng cách ức chế adenosine, chất dẫn truyền thần kinh gây buồn ngủ trong não. Khi adenosine bị chặn, hệ thần kinh trung ương được kích thích, giúp tăng sự tỉnh táo và khả năng tập trung. Theo Healthline, caffeine có thể bắt đầu phát huy tác dụng chỉ sau 15-45 phút.
Tuy nhiên, Mayo Clinic khuyến cáo người trưởng thành khỏe mạnh không nên tiêu thụ quá 400 mg caffeine mỗi ngày, tương đương khoảng 3-4 tách cà phê pha loãng. Uống quá nhiều hoặc uống muộn trong ngày có thể gây hồi hộp, lo âu và rối loạn giấc ngủ.
2. Trà
So với cà phê, trà chứa ít caffeine hơn nhưng lại có L-theanine, một axit amin giúp tăng sóng não alpha, tạo trạng thái tỉnh táo nhưng thư giãn. Healthline cho biết sự kết hợp này giúp cải thiện khả năng tập trung mà ít gây bồn chồn hơn cà phê.
Trà xanh và trà đen đều có tác dụng kích thích nhẹ, phù hợp với người nhạy cảm với caffeine. Dùng 1-3 tách mỗi ngày được xem là an toàn, tránh uống khi bụng đói hoặc quá sát giờ ngủ.
3. Nước tăng lực
Nước tăng lực thường chứa caffeine, đường, taurine và vitamin nhóm B. Caffeine giúp kích thích thần kinh, trong khi đường cung cấp năng lượng nhanh cho não. Theo WebMD, chính sự kết hợp này khiến người uống cảm thấy tỉnh táo gần như tức thì.
Tuy nhiên, Healthline cảnh báo nước tăng lực dễ khiến người dùng vượt ngưỡng caffeine an toàn do uống nhanh và dễ uống. Không nên dùng quá 1 lon tiêu chuẩn mỗi ngày, không dùng liên tục nhiều ngày, và tránh kết hợp với rượu hoặc dùng khi tim mạch không ổn định.
4. Chocolate đen
Chocolate, đặc biệt là chocolate đen, chứa caffeine và theobromine, hai hợp chất có tác dụng kích thích nhẹ hệ thần kinh. Ngoài ra, flavonoid trong cacao còn giúp tăng lưu lượng máu lên não, hỗ trợ khả năng nhận thức, theo Mayo Clinic.
Lượng nhỏ chocolate đen (khoảng 20-30g) có thể giúp cải thiện sự tỉnh táo mà không gây tăng đường huyết đột ngột. Chocolate sữa hoặc chocolate nhiều đường không mang lại lợi ích tương tự.
5. Chuối
Ít được chú ý, nhưng chuối là nguồn cung cấp glucose tự nhiên, “nhiên liệu” chính của não. Ngoài ra, vitamin B6 trong chuối hỗ trợ tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và serotonin, giúp cải thiện sự tập trung, theo Healthline.
Ăn một quả chuối khi mệt mỏi có thể giúp não “lên năng lượng” nhẹ nhàng, đặc biệt phù hợp khi không muốn dùng caffeine.
Dùng thế nào để tỉnh táo mà không gây hại?
Các chuyên gia đều thống nhất rằng vấn đề không nằm ở bản thân thực phẩm, mà ở liều lượng và thời điểm sử dụng. Mayo Clinic khuyến cáo không nên phụ thuộc vào caffeine để bù đắp thiếu ngủ kéo dài. Caffeine chỉ giúp che tạm cảm giác buồn ngủ, không thay thế được giấc ngủ thật.
Ngoài ra, nên tránh dùng các chất kích thích khi đói, không uống dồn nhiều nguồn caffeine cùng lúc, và theo dõi phản ứng của cơ thể. Mỗi người có ngưỡng chịu đựng caffeine khác nhau.
Tỉnh táo nhanh có thể đến từ một tách cà phê, một miếng chocolate hay một lon nước tăng lực. Nhưng tỉnh táo bền vững vẫn cần nền tảng là giấc ngủ đủ, ăn uống cân bằng và nhịp sinh hoạt hợp lý. Đây mới là “chất kích thích” an toàn nhất cho não bộ về lâu dài.
(Tổng hợp)
