Học sinh Hà Nội tăng cường học thêm vì ôn thi dàn trải
Liên tiếp nhiều địa phương công bố môn thi thứ 3 vào lớp 10 khiến phụ huynh Hà Nội càng thêm sốt ruột. Chị Lê Thu Trang, phụ huynh có con học lớp 9 tại phường Thanh Xuân, cho biết trong bối cảnh nhiều địa phương đã công bố môn thi thứ ba nhưng đến thời điểm này Hà Nội vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng nên gia đình rất sốt ruột. “Nếu chỉ thi 3 môn như mọi năm thì con tôi có thể tập trung sâu vào Toán, Văn, tiếng Anh. Nhưng vì chưa biết môn thi thứ ba là gì, cháu buộc phải học thêm cả Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa. Tuần nào cũng kín lịch, chi phí tăng lên đáng kể mà phụ huynh không dám cho con nghỉ môn nào vì sợ rủi ro”, chị Trang chia sẻ.
Hiện nay, học sinh Hà Nội phải dàn hàng ngang học tất cả các môn để phòng rủi ro
Cùng chung tâm trạng, chị Thu Hòa cho biết hai năm liên tiếp Hà Nội lựa chọn Ngoại ngữ là môn thi thứ ba, nhưng đến nay vẫn chưa có thông tin chính thức cho năm học 2026–2027, khiến gia đình chị luôn trong trạng thái thấp thỏm.
“Nhà trường yêu cầu học sinh phải học đều tất cả các môn. Đầu năm lớp 9, con tôi chỉ học thêm ba môn Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ. Nhưng khi nhiều phụ huynh dự đoán năm nay có thể chuyển sang thi tổ hợp khoa học tự nhiên, cháu lại đổ xô đăng ký học thêm Lý, Hóa, Sinh. Lịch học thêm kín từ thứ Hai đến Chủ nhật, buổi tối về vẫn tiếp tục làm bài đến 23–24h. Dù xót ruột nhưng cũng không dám cho nghỉ môn nào vì sợ con không vào được trường công”, chị Hòa chia sẻ.
Tại phường Cầu Giấy (Hà Nội), em Kim Anh vừa học thêm với thầy cô tại trung tâm gần trường, vừa luyện thêm bên ngoài do gia đình định hướng thi vào một số trường có mức cạnh tranh cao. “Cách đây khoảng ba tuần, trường em tổ chức thi thử gần giống kỳ thi thật. Tổng điểm ba môn con được 24,5 điểm nhưng vẫn chưa yên tâm nên vẫn phải tiếp tục ‘cày’ thêm. Nếu biết sớm môn thi thứ ba, em có thể chủ động xây dựng kế hoạch học tập hợp lý hơn", Kim Anh chia sẻ.
Trường THCS Kim Giang (phường Định Công) thậm chí còn tổ chức cho học sinh thi thử cả 4 môn: Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ và bài thi tổ hợp khoa học tự nhiên để học sinh làm quen. Ở góc độ nhà trường, nhiều hiệu trưởng trường THCS tại Hà Nội cho biết, thi là đánh giá cả quá trình dạy và học nên các trường chủ trương dạy đều tất cả các môn, không dạy tủ, không dạy lệch.
Kỳ thi vào lớp 10 công lập tại Hà Nội nhiều năm nay luôn được đánh giá là có tính cạnh tranh cao. Với tỷ lệ trúng tuyển vào trường công lập chỉ hơn 60%, học sinh lớp 9 phải đối mặt với “tỷ lệ chọi” lớn.
Trước những băn khoăn về thời điểm công bố môn thi thứ ba đại diện lãnh đạo Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, hiện Sở chưa có lịch công bố cụ thể môn thi thứ 3 trong kỳ tuyển sinh lớp 10 năm học 2026–2027. Việc chưa công bố không phải do chậm trễ mà bởi ngành đang cân nhắc kỹ lưỡng nhằm bảo đảm phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục, hạn chế tình trạng học lệch, học tủ. Theo quy định của Bộ GD&ĐT, môn thi thứ 3 phải được công bố chậm nhất trước ngày 31/3 hằng năm.
Nên chốt ổn định môn thi thứ ba?
Nhà giáo Nguyễn Xuân Khang, Chủ tịch Hệ thống Giáo dục Marie Curie (Hà Nội), cho rằng vấn đề môn thi thứ 3 cần được nhìn nhận trong tổng thể mục tiêu của kỳ thi vào lớp 10. Theo ông, đây là kỳ thi có tính chất sàng lọc đầu vào cho bậc THPT, không phải kỳ thi đánh giá toàn diện chương trình giáo dục phổ thông.
“Với những địa phương có số lượng học sinh đăng ký không vượt quá chỉ tiêu, hoàn toàn có thể xét tuyển, không nhất thiết phải tổ chức thi. Chỉ trong trường hợp số thí sinh vượt chỉ tiêu mới cần thi tuyển hoặc kết hợp thi tuyển với xét tuyển”, ông Khang nêu quan điểm.
Nhà giáo Nguyễn Xuân Khang, Chủ tịch Hệ thống Giáo dục Marie Curie (Hà Nội)
Trong trường hợp vẫn duy trì thi tuyển, thầy Nguyễn Xuân Khang cho rằng cần cố định môn thi thứ 3 trên phạm vi toàn quốc và duy trì ổn định trong nhiều năm. Phương án hợp lý nhất là thi 3 môn Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ. Ở bậc THPT, Tiếng Anh là môn học bắt buộc đối với tất cả học sinh. Việc lựa chọn Ngoại ngữ làm môn thi thứ 3 vừa phù hợp với định hướng chính sách, vừa tạo sự ổn định, công bằng cho học sinh trên cả nước.
Thực tế tuyển sinh lớp 10 năm học 2026–2027 đang cho thấy sự khác biệt rất lớn giữa các địa phương trong lựa chọn môn thi thứ 3. Theo Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 gồm 3 bài thi: Toán, Ngữ văn và môn thi/bài thi thứ 3. Bộ không quy định cứng môn thứ 3 mà trao quyền chủ động cho địa phương, với điều kiện phải công bố chậm nhất trước ngày 31/3 hằng năm và không được lặp lại quá 3 năm liên tiếp.
Tính đến ngày 13/1, đã có ít nhất 6 địa phương công bố môn thi thứ 3. TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng tiếp tục chọn Ngoại ngữ. Huế cho phép học sinh đăng ký Tiếng Anh, Tiếng Pháp hoặc Tiếng Nhật. Nghệ An cho phép lựa chọn Tiếng Anh hoặc Tiếng Pháp. Trong khi đó, Tuyên Quang lựa chọn bài thi Khoa học tự nhiên gồm Vật lý, Hóa học, Sinh học. Đáng chú ý, Sơn La dự kiến tổ chức bài thi tổ hợp gồm nội dung của các môn Lịch sử, Địa lý, Khoa học tự nhiên và Tiếng Anh.
Như vậy, về thực chất, học sinh Tuyên Quang phải vận dụng kiến thức của 5 môn học trong kỳ thi; còn học sinh Sơn La phải bao phủ tới 8 môn hoặc mạch nội dung. Từ thực tế khác biệt giữa các địa phương, câu hỏi đặt ra là kỳ thi vào lớp 10 cần bao nhiêu môn là đủ để vừa bảo đảm đánh giá năng lực, vừa không tạo thêm áp lực không cần thiết cho học sinh.
Nhiều ý kiến cho rằng, kỳ thi vào lớp 10 về bản chất chỉ cần 2 - 3 môn là đủ để đánh giá năng lực cốt lõi. Toán đánh giá tư duy logic, Ngữ văn đánh giá năng lực ngôn ngữ và giá trị nhân văn, Ngoại ngữ phù hợp với xu thế hội nhập. Nếu kỳ thi bị “phình to” về số lượng môn, hệ quả tất yếu là học sinh và giáo viên buộc phải chạy vào vòng xoáy luyện thi, điểm số, kéo theo tình trạng học thêm tràn lan.
Có thể thấy, môn thi thứ ba vào lớp 10 cần tiếp tục được nghiên cứu thấu đáo, hướng tới một chính sách ổn định lâu dài thay vì thay đổi theo từng năm học. Song song với đó, ngành giáo dục cần tập trung nâng cao chất lượng dạy học thực chất trong nhà trường, để việc học không còn bị dẫn dắt bởi áp lực “học gì thi nấy”. Chỉ khi bảo đảm được sự ổn định, hợp lý và công bằng trong chính sách tuyển sinh, kỳ thi vào lớp 10 mới thực sự giảm bớt áp lực không cần thiết.
