Cảng Los Angeles - cửa ngõ sầm uất đưa hàng hóa từ châu Á vào nước Mỹ - từng nghẽn nhịp đập khi dòng chảy giao thương sụt giảm mạnh dưới sức ép của siêu thuế quan. Nhưng gió đã đổi chiều trên bàn cờ kinh tế.
Tòa án Tối cao Mỹ vừa chính thức bác bỏ quyền đơn phương áp thuế diện rộng dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA).
Thị trường chứng khoán Mỹ lập tức bùng nổ sắc xanh ngay sau phán quyết dài 170 trang này. Cú bẻ lái ngoạn mục không chỉ tước đi công cụ quyền lực trị giá hàng chục tỷ USD mỗi tháng của Nhà Trắng, mà còn mở ra một cuộc rượt đuổi pháp lý chưa từng có.
Vậy đằng sau cú sốc này, đâu là những góc khuất đang chi phối dòng tiền của giới đầu tư và doanh nghiệp?
Tòa án Tối cao Mỹ đã làm thay đổi cục diện thương mại với phán quyết bác bỏ trụ cột trong chương trình thuế quan nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump (Ảnh: Getty).
Quy mô "cỗ máy in tiền"
Chính phủ liên bang Mỹ hiện thu về khoảng 30 tỷ USD mỗi tháng từ thuế nhập khẩu - cao gấp 4 lần so với thời điểm trước khi ông Trump trở lại Nhà Trắng. Dòng tiền này chỉ chiếm hơn 5% tổng nguồn thu ngân sách vào tháng 1 vừa qua.
Nguồn thu thực tế bị thu hẹp đáng kể do các mặt hàng thiết yếu như cà phê hay chuối được miễn trừ. Đồng thời, giới doanh nghiệp đã cực kỳ nhạy bén khi tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Bằng chứng là tỷ trọng hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đã rớt mạnh từ 12% năm 2024 xuống chỉ còn khoảng 8% vào tháng 9 năm ngoái.
Ai đang trả hóa đơn?
Ai thực sự là người móc hầu bao cho những khoản thuế tỷ USD? Một nghiên cứu sắc sảo từ cựu kinh tế gia Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Gita Gopinath và giáo sư Brent Neiman (Đại học Chicago) đã nêu gần như toàn bộ chi phí thuế quan đều giáng xuống các nhà nhập khẩu Mỹ thay vì các nhà cung cấp nước ngoài.
Để sinh tồn trong cơn "bão giá", giới doanh nghiệp buộc phải chọn giữa 2 con đường rủi ro, hoặc cắn răng thu hẹp biên lợi nhuận, hoặc thẳng tay đẩy gánh nặng sang phía người tiêu dùng thông qua việc tăng giá bán lẻ.
Chỉ 50% "siêu thuế" bị bác bỏ
Dù Tòa án Tối cao đã giáng một đòn chí mạng, nhà đầu tư cần hiểu rõ không phải toàn bộ di sản thuế quan của chính quyền đương nhiệm đều bị xóa sổ. Các rào cản vừa bị "tuýt còi" chỉ giới hạn ở nhóm thuế dựa trên IEEPA - văn bản từ thập niên 1970 vốn không hề nhắc đến cụm từ "thuế quan".
Khối lượng thuế bị chặn này chiếm xấp xỉ 50% tổng thu nhập từ thuế nhập khẩu mỗi tháng. Nửa bức tranh còn lại vẫn đang bình yên vô sự. Những đòn trừng phạt nặng nề áp lên các ngành công nghiệp cốt lõi như nhôm, thép hay ô tô theo Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962 và các cơ sở pháp lý độc lập khác vẫn giữ nguyên hiệu lực và tiếp tục chi phối dòng chảy thương mại.
Bài toán hoàn trả 175 tỷ USD
Phán quyết lịch sử đã ngay lập tức kích hoạt quả bom nổ chậm mang tên "hoàn thuế".
Theo phân tích của Penn-Wharton Budget Model trên tờ Reuters, một núi tiền khổng lồ lên tới hơn 175 tỷ USD đã được thu thập dưới các mức thuế vừa bị bác bỏ. Việc bơm ngược lại dòng tiền này cho thị trường là thách thức hành chính cực lớn, khiến Thẩm phán Amy Coney Barrett nhận định quá trình này sẽ "rất rối rắm".
Tuy nhiên, luật sư chuyên về thuế quan Robert Leo khẳng định việc bóc tách dòng tiền hoàn toàn khả thi nhờ hệ thống hóa đơn số hóa. Hiện đại gia bán lẻ Costco đã khởi kiện đòi tiền, trong khi Phòng Thương mại Mỹ hối thúc việc hoàn trả thần tốc để tiếp máu cho 200.000 doanh nghiệp nhỏ, hứa hẹn tạo cú hích kích cầu cực mạnh.
Giấc mộng đại công xưởng tỷ USD
Xuyên suốt năm ngoái, các nhà máy rơi vào cảnh đình trệ, 108.000 việc làm bị mất chỉ tính riêng trong năm 2025. Nguyên nhân cốt lõi là chuỗi sản xuất nội địa phụ thuộc sống còn vào nguồn linh kiện nhập khẩu.
Khi rào cản thuế quan tăng, chi phí đầu vào bóp nghẹt các kế hoạch kinh doanh. Một quản lý nhà máy giấu tên chia sẻ với Viện Quản lý Nguồn cung (ISM) vào tháng 12 vừa qua: "Tinh thần trong ngành nói chung đang rất thấp. Chi phí sinh hoạt cao, giá linh kiện tăng vọt do thuế. Nhìn chung, triển vọng khá ảm đạm".
