Cuối năm, cùng với các bài tổng kết, người trẻ cũng nhận được một “combo quen mặt”: lời khuyên về tiền. Nghe thì rất hợp lý, rất đúng, rất có vẻ nếu làm được thì đời sẽ ổn hơn hẳn. Vấn đề là: biết là hay, nhưng áp dụng thì không nổi.
Không phải vì người ta lười, kém kỷ luật hay thiếu hiểu biết tài chính. Đơn giản là nhiều lời khuyên được sinh ra trong một hoàn cảnh khác và không phải ai cũng đang sống trong hoàn cảnh đó.
Ảnh minh hoạ Pinterest
“Cứ tiết kiệm 20% thu nhập đi.”
Đây có lẽ là lời khuyên tài chính phổ biến nhất. Nghe qua thì hoàn toàn hợp lý: có thu nhập là phải để dành, phải lo cho tương lai. Nhưng thực tế của rất nhiều người trẻ là thu nhập vừa đủ trang trải tiền nhà, sinh hoạt, chi phí phát sinh và một chút “tự thưởng” để không gục ngã giữa chừng.
Với họ, tiết kiệm 20% không phải là không muốn, mà là không biết cắt ở đâu. Cắt ăn uống thì mệt, cắt trải nghiệm thì thấy đời teo lại, cắt các mối quan hệ xã hội thì áp lực tinh thần tăng lên. Cuối cùng, lời khuyên vẫn đúng, chỉ là nó đang đứng ngoài đời sống thật của người nghe.
Ảnh minh hoạ Pinterest
“Đầu tư sớm đi, để tiền làm việc.”
Câu này nghe lúc nào cũng rất đã tai. Nhưng hiếm ai nói tiếp phần sau: đầu tư sớm bằng tiền gì, và chấp nhận rủi ro đến đâu.
Với nhiều người, số tiền họ có chỉ vừa đủ làm quỹ an toàn. Mang số tiền đó đi đầu tư đồng nghĩa với việc đánh đổi cảm giác yên tâm hiếm hoi mà họ đang có. Không phải ai cũng đủ dư dả để xem thua lỗ là “bài học”, thay vì là một cú trượt dài khiến cuộc sống đảo lộn.
Đầu tư sớm là một lời khuyên tốt, nhưng không phải lúc nào cũng là lời khuyên phù hợp.
“Chi tiêu có kỷ luật lên.”
Nghe rất đúng. Nhưng kỷ luật tài chính không tồn tại trong chân không. Nó chịu ảnh hưởng trực tiếp từ công việc, sức khỏe tinh thần và mức độ kiệt sức của mỗi người.
Khi quá mệt, người ta chi tiền để mua lại sự dễ chịu: gọi đồ ăn, mua sắm, đi chơi cho khuây khỏa. Những khoản chi đó không hẳn là vô lý, mà là phản xạ sinh tồn trong một nhịp sống quá căng. Đòi hỏi kỷ luật tuyệt đối trong khi tinh thần liên tục quá tải đôi khi chỉ khiến người ta thêm cảm giác tội lỗi.
Ảnh minh hoạ Pinterest
Vấn đề của nhiều lời khuyên về tiền không nằm ở chỗ chúng sai, mà ở chỗ chúng giả định rằng ai cũng có cùng xuất phát điểm, cùng áp lực và cùng dư địa lựa chọn. Trong khi thực tế, mỗi người đang phải xoay xở với một bài toán rất khác nhau.
Cuối cùng, quản lý tiền không phải là việc làm theo thật chuẩn một công thức nào đó, mà là tìm ra cách ít gây tổn thương nhất cho chính mình trong từng giai đoạn. Có lúc ưu tiên an toàn, có lúc chấp nhận chậm lại, có lúc chưa thể “đúng sách vở” như người ta khuyên.
Không phải lời khuyên nào cũng sai, chỉ là chúng không sống cuộc đời của bạn. Và hiểu được điều đó, có khi lại là bước đầu tiên để người ta bớt áp lực hơn với tiền bạc của chính mình.
