Số liệu sơ bộ từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam (VINAFRUIT) cho thấy, kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 7 đã chính thức vượt mốc 1 tỷ USD, tăng 13% so với tháng trước và tăng tới 38% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử ngành rau quả Việt Nam đạt cán mốc 1 tỷ USD chỉ trong một tháng.
Giá sầu riêng bán lề đường. Ảnh: Báo Sức khỏe Đời sống.
Tính chung lũy kế 7 tháng đầu năm, xuất khẩu rau quả đạt hơn 4,7 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ năm 2025, mang về giá trị xuất siêu gần 3 tỷ USD. Trong bức tranh tăng trưởng kỷ lục này, sầu riêng tiếp tục khẳng định vị thế "vua trái cây" khi đóng góp hơn 50% tổng kim ngạch của toàn ngành và đóng vai trò là động lực tăng trưởng chính.
Thế nhưng, trái ngược với bức tranh xuất khẩu sôi động, tại các chợ truyền thống hay các điểm bán lề đường ở thị trường nội địa, giá sầu riêng bán nguyên trái hiện chỉ dao động ở mức 40.000 – 60.000 đồng/kg, mức giá được đánh giá là rất rẻ so với các năm trước.
"Nút thắt" chất lượng: Tỷ lệ hàng dạt chiếm đến 70%
Giải thích về sự chênh lệch có phần vô lý này, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho biết nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự phân hóa chất lượng sản phẩm.
Các thị trường nhập khẩu lớn, đặc biệt là Trung Quốc, có tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Họ gần như chỉ thu mua sầu riêng loại A (đạt chuẩn về trọng lượng, hình dáng cân đối, cơm dày và không bị sâu bệnh). Trong khi đó, lượng sầu riêng bán giá rẻ tràn ngập thị trường trong nước thực chất là hàng loại B và C, những sản phẩm không đạt tiêu chuẩn để đi xuất khẩu.
"Do hạn chế về quy trình chăm sóc và kỹ thuật canh tác của nông dân, tỷ lệ sầu riêng bị sượng, sâu bệnh hoặc trái nhỏ không đạt kích cỡ hiện chiếm tới 60%-70% tổng sản lượng," ông Nguyên chia sẻ.
Để so sánh, Thái Lan nhờ kiểm soát tốt khâu canh tác và áp dụng tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ, tỷ lệ hàng loại B và C của họ chỉ dao động trong khoảng 20% – 30%.
Chính việc tỷ lệ "hàng dạt" xuất khẩu quá lớn đã tạo ra áp lực nguồn cung khổng lồ dội ngược về thị trường trong nước. Khi hàng loạt trái cây không đủ chuẩn bị từ chối xuất khẩu, thương lái buộc phải xả bán tại thị trường nội địa để thu hồi vốn. Nguồn cung hàng loại B, C vượt xa nhu cầu tiêu thụ trong nước đã trực tiếp kéo mặt bằng giá sầu riêng bán lẻ xuống thấp.
Thực trạng này gửi đi một tín hiệu cảnh báo quan trọng: Dù kim ngạch xuất khẩu chung vẫn tăng trưởng ấn tượng, nhưng nếu không sớm nâng cao kỹ thuật canh tác để giảm tỷ lệ hàng dạt, người trồng sầu riêng sẽ tiếp tục lãng phí tài nguyên và chịu tổn thất lớn về giá trị kinh tế.
