Trung Quốc chiếm ngôi vị số 1
Ngành điều Việt Nam vừa khép lại năm 2025 với những con số "biết nói", đánh dấu một chương mới trong lịch sử xuất khẩu. Theo số liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan, chỉ riêng tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu hạt điều đạt 466 triệu USD, tăng mạnh 29% so với cùng kỳ.
Cú "nước rút" ấn tượng này đã đưa tổng giá trị xuất khẩu cả năm đạt 5,229 tỷ USD, chính thức đưa hạt điều gia nhập "câu lạc bộ 5 tỷ USD" cùng với rau quả, cà phê và gạo.
Đây là năm thứ hai liên tiếp ngành điều phá vỡ các kỷ lục về kim ngạch. Nếu như năm 2024 là lần đầu tiên cán mốc 4 tỷ USD, thì chỉ một năm sau, con số này đã tăng thêm gần 1 tỷ USD. Xét về lượng, năm 2025 cũng ghi nhận kỷ lục mới với 766.585 tấn, tăng 5,7% so với năm 2024.
Công nhân đang sơ chế hạt điều tại nhà máy tại Đồng Nai (Ảnh: Duy Khang).
Trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu gạo sụt giảm, hạt điều vươn lên vị trí thứ 3 trong nhóm nông sản chủ lực, chỉ đứng sau cà phê (8,9 tỷ USD) và rau quả (8,56 tỷ USD).
Điểm nhấn quan trọng nhất trong bức tranh xuất khẩu năm qua chính là sự thay đổi vị thế giữa các đối tác thương mại. Lần đầu tiên trong lịch sử, Trung Quốc vượt qua Mỹ để trở thành thị trường tiêu thụ hạt điều lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 1,115 tỷ USD.
Theo Bộ Công Thương, tính riêng 11 tháng năm 2025, xuất khẩu sang Trung Quốc đã tăng tới 35,5% về lượng và đặc biệt là tăng gần 50% về trị giá. Sự bứt phá của thị trường tỷ dân này đã bù đắp hiệu quả cho sự sụt giảm tại thị trường Mỹ (giảm 17% về trị giá trong 11 tháng). Với kết quả này, Trung Quốc trở thành thị trường "tỷ đô" thứ hai của ngành điều Việt Nam, sau Mỹ.
Nội lực từ công nghệ và nỗi lo nhập nguyên liệu
Dù đạt kim ngạch xuất khẩu cao, ngành điều vẫn mang đặc thù của một ngành gia công quy mô lớn. Năm 2025, Việt Nam chi 4,5 tỷ USD để nhập khẩu hơn 2,9 triệu tấn điều thô. Như vậy, giá trị xuất siêu của ngành đạt hơn 700 triệu USD.
VINACAS nhận định thành quả này là kết tinh của quá trình chuyển đổi bền bỉ từ mục tiêu an sinh xã hội sang ngành công nghiệp tỷ USD. Trong đó, dấu ấn công nghệ đóng vai trò then chốt. Từ sau các dự án khoa học công nghệ quốc gia về chế tạo máy tách vỏ tự động (giai đoạn 2010-2011), ngành điều đã thoát ly khỏi lao động thủ công, nâng cao năng suất và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe nhất của EU và Nhật Bản.
Dù đang giữ vị trí dẫn đầu thế giới về chế biến, ngành điều Việt Nam vẫn đối mặt với "gót chân Achilles" là sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Hiện nay, nguồn cung nội địa chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu sản xuất, phần còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào châu Phi và Campuchia.
Để giải bài toán này, trong năm 2026, VINACAS cùng các bộ ngành đang đẩy mạnh chiến lược khôi phục vùng nguyên liệu tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Các kiến nghị về việc siết chặt hàng rào kỹ thuật đối với nhân điều nhập khẩu và chương trình tái canh giống điều năng suất cao đang được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá.
"Mục tiêu của ngành điều trong giai đoạn tới không chỉ là con số 5 tỷ USD mà là nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu quốc gia và đưa hạt điều Việt Nam tiến sâu hơn vào phân khúc sản phẩm chế biến sâu, thay vì chỉ xuất khẩu sơ chế như hiện nay", lãnh đạo VINACAS khẳng định.
