Trong tọa đàm chiều 5/1 do báo Tuổi Trẻ tổ chức, ông Johan Nyvene, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Chứng khoán TP HCM (HSC), đề xuất xem xét cơ chế cho phép một số công ty dù chưa lãi vẫn có thể được niêm yết và giao dịch trên Sở Giao dịch chứng khoán TP HCM (HoSE).
Theo ông, điều này giúp tạo một môi trường đáp ứng nhu cầu cho nhóm nhà đầu tư quan tâm đến các doanh nghiệp đặc thù, thay vì buộc họ phải rời sàn khi vi phạm yêu cầu về lợi nhuận hoặc có lỗ lũy kế. "Hướng ra" này càng có ý nghĩa trong quá trình Việt Nam đang phát triển các Trung tâm tài chính quốc tế (IFC).
Hiện tại về nguyên tắc, HoSE không chấp nhận doanh nghiệp đang thua lỗ niêm yết mới. Điều kiện niêm yết yêu cầu doanh nghiệp có lãi trong hai năm liền kề trước năm đăng ký và không phát sinh lỗ lũy kế. Còn với doanh nghiệp đã niêm yết, nếu rơi vào tình trạng thua lỗ vẫn được giao dịch, song cổ phiếu có thể bị xếp vào diện cảnh báo hoặc kiểm soát. Trường hợp kết quả kinh doanh xấu kéo dài, như lỗ ba năm liên tiếp, vốn chủ sở hữu âm hoặc lỗ lũy kế vượt vốn điều lệ thực góp, cổ phiếu có thể bị hủy niêm yết bắt buộc.
Ông Johan lấy ví dụ về thị trường Mỹ, nơi các công ty công nghệ hoặc các lĩnh vực mới thường được niêm yết dựa trên tiềm năng dù chưa có lợi nhuận ngay lập tức. Thực tế sàn Nasdaq không cấm doanh nghiệp đang thua lỗ niêm yết. Họ không đặt điều kiện bắt buộc phải có lãi, mà tập trung vào các tiêu chí định lượng khác như vốn chủ sở hữu tối thiểu, giá trị vốn hóa, giá cổ phiếu tối thiểu (thường từ 4 USD khi niêm yết hoặc thấp hơn nếu đáp ứng các tiêu chí khác), số lượng cổ đông, tính thanh khoản và chuẩn mực quản trị - công bố thông tin.
Do đó, nhiều công ty công nghệ hay startup tăng trưởng nhanh vẫn có thể lên Nasdaq dù chưa có lợi nhuận. Tuy nhiên, sau khi niêm yết, nếu giá cổ phiếu giảm dưới ngưỡng quy định, vốn chủ sở hữu suy giảm hoặc vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin, cổ phiếu có thể bị cảnh báo và hủy niêm yết.
Nhà đầu tư đang theo dõi bảng điện tử tại một công ty chứng khoán ở TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần
Từ góc độ thành viên thị trường, ông Nguyễn Thành Trung, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư FinSuccess, cho rằng quy định hiện hành là rào cản cho các công ty đang trong quá trình hình thành đầu tư. Hiện tại, các kênh hỗ trợ vốn cho nhóm doanh nghiệp này tại Việt Nam như quỹ đầu tư mạo hiểm (venture capital) chưa nhiều, nên việc không được lên sàn sẽ hạn chế khả năng tiếp cận vốn rất lớn.
Vì vậy, việc mở rộng cho phép các doanh nghiệp này lên sàn được kỳ vọng giúp họ có thêm kênh huy động vốn. Đồng thời, nhà đầu tư cũng được cung cấp lựa chọn hàng hóa đa dạng trên thị trường chứng khoán.
Phản hồi về vấn đề này, bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC), cho biết Chính phủ đã giao Bộ Tài chính xây dựng một nghị định riêng hướng dẫn giao dịch với các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Bà giải thích thêm rằng các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo thường có chi phí đầu tư dự án ban đầu rất lớn, khiến họ khó đáp ứng các tiêu chí có lãi theo quy định niêm yết thông thường.
Do đó, cơ quan quản lý dự kiến nghiên cứu lập nên bảng giao dịch riêng biệt với điều kiện niêm yết nới lỏng hơn cho các doanh nghiệp này. Thay vì tập trung vào yếu tố lợi nhuận ở hiện tại, nhóm này sẽ được xem xét về tiềm năng doanh thu và khả năng sinh lời trong tương lai.
Ngoài khơi thông quy định về niêm yết với một số nhóm đặc thù, bà Thùy Linh cũng cho biết trong chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, cơ quan quản lý xác định mục tiêu phát triển song hành cả về quy mô và chất lượng hàng hóa. SSC xác định cần có hàng hóa, sản phẩm và dịch vụ chất lượng để nhà đầu tư lựa chọn khi tham gia thị trường chứng khoán, tập trung nâng cao chất lượng của các công ty đại chúng và mức độ minh bạch thông tin.
Trong định hướng phát triển thị trường sau khi nâng hạng, đại diện SSC còn cho biết thêm cơ quan này đang gấp rút triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Hiện nay, hành lang pháp lý cho cơ chế này đã được xây dựng, song việc đưa vào triển khai thực tế vẫn đòi hỏi nhiều nỗ lực về mặt kỹ thuật, vận hành và phối hợp giữa các bên liên quan.
Theo lộ trình, sau khi CCP được triển khai ổn định, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục triển khai các nghiệp vụ giao dịch bán chứng khoán chờ về và giao dịch trong ngày (T0). Qua đó, Việt Nam có thể từng bước tiệm cận với thông lệ của các thị trường phát triển, đồng thời bảo đảm an toàn, minh bạch cho hệ thống.
