Học tập – nền tảng của đổi mới và tăng trưởng
Tăng trưởng và phát triển kinh tế từ lâu thường được lý giải bằng các yếu tố như vốn, lao động hay tiến bộ công nghệ. Tuy nhiên, trong cuốn sách Xây dựng xã hội học tập ( Creating a Learning Society ), Joseph E. Stiglitz – nhà kinh tế học đoạt Giải Nobel năm 2001, cùng giáo sư Bruce C. Greenwald (Trường Kinh doanh Columbia, Hoa Kỳ) đưa ra một cách tiếp cận khác: học tập là nền tảng quyết định năng lực tăng trưởng dài hạn của một nền kinh tế.
Theo các tác giả, học tập không phải là kết quả đi sau phát triển, mà chính là điều kiện để phát triển diễn ra. Một nền kinh tế chỉ có thể tăng trưởng bền vững khi các cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức trong đó liên tục học hỏi thông qua trải nghiệm, thử nghiệm, điều chỉnh và cải tiến trong thực tiễn sản xuất và quản lý. “Học bằng làm” vì thế trở thành động lực quan trọng giúp nâng cao năng suất và thúc đẩy đổi mới.
Cách tiếp cận này giúp lý giải vì sao những nền kinh tế có điều kiện nguồn lực tương đồng lại đạt được kết quả phát triển khác nhau. Sự khác biệt không nằm ở quy mô đầu tư hay tốc độ mở rộng sản xuất, mà ở việc tri thức được tạo ra, tích lũy và lan tỏa nhanh đến mức nào trong toàn bộ hệ thống kinh tế.
Một luận điểm đáng chú ý của cuốn sách là việc xem tri thức như một nguồn lực đặc biệt. Không giống các yếu tố sản xuất truyền thống, tri thức không tự động lan tỏa đầy đủ theo cơ chế thị trường. Nếu thiếu các cơ chế khuyến khích học hỏi và chia sẻ kiến thức, quá trình đổi mới sẽ diễn ra chậm và kém hiệu quả, ngay cả trong những nền kinh tế có mức đầu tư cao.
Từ đó, Stiglitz và Greenwald cho rằng xây dựng xã hội học tập không chỉ là nhiệm vụ của hệ thống giáo dục truyền thống. Đây là một lựa chọn chiến lược trong phát triển dài hạn, đòi hỏi môi trường thể chế, tổ chức và chính sách tạo điều kiện cho việc học tập diễn ra rộng khắp và liên tục trong toàn xã hội.
Giáo dục giữ vai trò nền tảng trong việc hình thành năng lực tiếp thu tri thức mới, tư duy phản biện và tinh thần học tập suốt đời. Trong bối cảnh kinh tế và công nghệ biến đổi nhanh chóng, những năng lực này trở thành điều kiện cần để cá nhân và tổ chức duy trì khả năng thích ứng, thay vì bị tụt lại phía sau bởi chính sự thay đổi đó.
Từ nền tảng lý luận đến khung chính sách
Xây dựng xã hội học tập được cấu trúc thành hai phần. Phần thứ nhất, “Xây dựng xã hội học tập”, gồm 8 chương, tập trung làm rõ tầm quan trọng của học tập, cách các doanh nghiệp học hỏi và sáng tạo trong quá trình sản xuất, nghiên cứu và cải tiến công nghệ, đồng thời xem xét mối liên hệ giữa cấu trúc thị trường và khả năng đổi mới của các tổ chức. Phần này cũng khép lại bằng những phân tích về lợi ích chung và trạng thái ổn định của nền kinh tế khi học tập trở thành động lực trung tâm.
Phần thứ hai, “Những chính sách cho một xã hội học tập”, gồm 6 chương, bàn về các giải pháp thúc đẩy hình thành xã hội học tập. Các tác giả đưa ra những định hướng chính sách ở nhiều lĩnh vực khác nhau, từ chính sách phát triển ngành, chính sách tài chính, chính sách vĩ mô cho đến các chính sách liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ và chuyển đổi xã hội. Những chính sách này không nhằm áp đặt các mô hình áp dụng cứng nhắc, mà đóng vai trò như các khung tham khảo để thúc đẩy quá trình tích lũy và lan tỏa tri thức.
Xuyên suốt cuốn sách là cách nhìn nhất quán về tăng trưởng và phát triển. Thay vì tìm kiếm các “đòn bẩy” ngắn hạn, Stiglitz và Greenwald nhấn mạnh vai trò của năng lực học hỏi lâu dài như nền tảng cho đổi mới và thịnh vượng bền vững.
Với cách tiếp cận đặt học tập vào trung tâm, Xây dựng xã hội học tập mang đến một góc nhìn kinh tế học mạch lạc và dễ tiếp cận về tăng trưởng trong kỷ nguyên tri thức. Cuốn sách là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu, giảng viên, sinh viên và những độc giả quan tâm đến con đường phát triển dựa trên tri thức và đổi mới.
Tác phẩm được Nhà sáng lập – Chủ tịch Tập đoàn Trung Nguyên Legend Đặng Lê Nguyên Vũ tuyển chọn vào Tủ sách Nền tảng Đổi đời, thuộc lĩnh vực Xã hội học – một trong 12 lĩnh vực căn cốt của nhân loại, nhằm khuyến khích việc học hỏi, tiếp thu và ứng dụng tinh hoa tri thức nhân loại, giúp mỗi cá nhân rút ngắn con đường đi đến thành công và hạnh phúc đích thực.
TRI THỨC LÀ ÁNH SÁNG!
TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH CỦA DÂN TỘC!
(Đón đọc kỳ sau: “Khi một thay đổi nhỏ tạo ra làn sóng lớn”)
