Trong một báo cáo hồi tháng 12 vừa qua, các cơ quan tình báo phương Tây nghi ngờ Nga đang phát triển một loại vũ khí chống vệ tinh mang tên "hiệu ứng vùng", có khả năng vô hiệu hóa hàng loạt vệ tinh Starlink bằng các đám mây mảnh vỡ siêu nhỏ nhưng có sức tàn phá khủng khiếp. Vũ khí này có sức mạnh thế nào? Là thật hay chỉ là lời đe dọa?
"Cơn mưa" bi thép trên quỹ đạo
Theo báo cáo tình báo từ hai quốc gia thành viên NATO mà AP tiếp cận được, Nga đang trong quá trình phát triển một loại vũ khí không gian thế hệ mới. Không giống như các tên lửa đánh chặn truyền thống chỉ nhắm vào một mục tiêu đơn lẻ, loại vũ khí "hiệu ứng vùng" (zone-effect) này hoạt động bằng cách giải phóng hàng trăm nghìn viên bi mật độ cao vào quỹ đạo thấp của Trái đất.
Những viên bi này có kích thước siêu nhỏ, chỉ vài milimet, nhưng di chuyển với vận tốc cực lớn. Khi được tung ra, chúng tạo thành một "đám mây tử thần" trên quỹ đạo, sẵn sàng vô hiệu hóa bất kỳ vệ tinh nào đi ngang qua. Điều đáng lo ngại nhất là kích thước siêu nhỏ khiến chúng "vô hình" trước các hệ thống radar giám sát không gian hiện nay, cho phép Moscow thực hiện các cuộc tấn công mà không để lại dấu vết hay bằng chứng.
Đối với Moscow, chùm vệ tinh Starlink của tỷ phú Elon Musk không chỉ là một dự án thương mại mà là một mối đe dọa an ninh quốc gia trực tiếp. Trong cuộc xung đột tại Ukraine, hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp này đã trở thành "xương sống" cho quân đội Kyiv, từ việc duy trì liên lạc chiến trường, điều khiển máy bay không người lái đến dẫn đường cho vũ khí chính xác.
Trước đó, Nga đã nhiều lần cảnh báo rằng các vệ tinh thương mại tham gia hỗ trợ quân sự cho Ukraine là "mục tiêu hợp lệ". Dù Moscow đã triển khai hệ thống S-500 có khả năng bắn hạ mục tiêu quỹ đạo thấp, nhưng việc tiêu diệt hàng nghìn vệ tinh Starlink bằng tên lửa là điều bất khả thi về mặt chi phí và kỹ thuật. Do đó, một loại vũ khí có thể "quét sạch" cả một vùng không gian như hệ thống "hiệu ứng vùng" được xem là giải pháp khả dĩ hơn.
Con dao hai lưỡi
Tuy nhiên, kế hoạch đang được dự đoán này của Nga đang vấp phải sự hoài nghi lớn từ các chuyên gia an ninh không gian. Chuẩn tướng Christopher Horner, chỉ huy Sư đoàn Không gian quân đội Canada, cảnh báo rằng việc kiểm soát quỹ đạo của các đám mây mảnh vỡ là "gần như không thể". Một khi được kích hoạt, chúng có thể tạo ra hiệu ứng dây chuyền, phá hủy không phân biệt các vệ tinh của phương Tây lẫn của Nga và đồng minh như Trung Quốc.
Bà Victoria Samson từ Quỹ Thế giới An toàn (Secure World Foundation) nhận định: "Việc sử dụng vũ khí này sẽ cắt đứt đường vào không gian của chính nước Nga. Tôi không tin họ sẵn sàng hy sinh nhiều đến thế". Một số chuyên gia còn cho rằng đây có thể chỉ là một "vũ khí tâm lý" nhằm răn đe đối thủ, hoặc là một dự án nghiên cứu mang tính lý thuyết hơn là thực tiễn triển khai.
Mối lo ngại lớn nhất chính là thiệt hại ngoài ý muốn. Clayton Swope từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cảnh báo rằng các viên bi này khi rơi xuống có thể đe dọa cả Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và trạm Thiên Cung của Trung Quốc ở quỹ đạo thấp hơn.
Chỉ một tác động nhỏ từ mảnh vỡ cũng đủ làm hỏng các tấm pin mặt trời – bộ phận dễ tổn thương nhất của vệ tinh – như trường hợp tàu vũ trụ Trung Quốc bị hư hại vào tháng 11 năm ngoái. Một cuộc tấn công như vậy có thể gây ra sự hỗn loạn không thể kiểm soát, gây hại cho cả Nga và đồng minh Trung Quốc.
Hiện tại, cả SpaceX của Elon Musk và Lực lượng Không gian Hoa Kỳ đều không bình luận gì về vấn đề này. Liệu đây là một vũ khí thực thụ hay chỉ là một "vũ khí của nỗi sợ hãi" nhằm răn đe đối phương, câu trả lời vẫn còn nằm trong vòng bí mật của các chương trình nghiên cứu nhạy cảm từ phía Moscow.
Chuẩn tướng Christopher Horner nhận định không thể loại trừ việc Nga đang thực sự nghiên cứu loại vũ khí này.
“Nếu báo cáo về hệ thống vũ khí hạt nhân là chính xác và họ sẵn sàng phát triển cũng như đi đến cùng với nó, thì tôi sẽ không thấy sốc khi một thứ gì đó kém hơn một chút nhưng gây thiệt hại tương đương lại nằm trong khả năng phát triển của họ”, ông Horner nói.
Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov đã không trả lời bình luận về vấn đề. Nga trước đó đã kêu gọi các nỗ lực của Liên Hợp Quốc nhằm ngăn chặn việc triển khai vũ khí trên quỹ đạo và Tổng thống Vladimir Putin đã nói rằng Moscow không có ý định triển khai vũ khí hạt nhân trên không gian.
