Vì sao tắt 2G rộng đường cho Internet tốc độ cao tại Việt Nam

Dừng mạng 2G thúc đẩy người dùng chuyển lên mạng tốc độ cao, đồng thời giải phóng phổ tần thấp, từ đó mạng 4G, 5G mở rộng vùng phủ và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn.

Từ ngày 16/9, các doanh nghiệp viễn thông di động tại Việt Nam chính thức dừng mạng 2G trên toàn quốc. Trước đó, từ tháng 10/2024, các nhà mạng đã ngừng cung cấp dịch vụ cho thuê bao sử dụng điện thoại chỉ hỗ trợ 2G.

2G từng là nền tảng giúp điện thoại di động trở thành dịch vụ phổ cập tại Việt Nam. MobiFone, nhà mạng di động đầu tiên, bắt đầu cung cấp dịch vụ năm 1993 trên công nghệ GSM, sau đó tới VinaPhone. Thị trường di động sau đó bùng nổ khi Viettel tham gia vào năm 2004, đạt 20 triệu thuê bao sau khoảng bốn năm.

Trên nền tảng mạng 2G, các nhà mạng lần lượt phát triển những thế hệ mạng mới. Hiện 4G đã phủ sóng hơn 99% dân số, trong khi 5G tiếp tục được mở rộng trên toàn quốc.

Hơn 30 năm kể từ khi được triển khai, vai trò phổ cập liên lạc của 2G được đánh giá "đã hoàn thành". Theo chuyên gia, nếu 2G đưa liên lạc di động đến với số đông, việc tắt mạng này vào năm 2026 giúp hoàn tất quá trình chuyển đổi ngược lại: đưa những người dùng cuối cùng ra khỏi công nghệ cũ và chuyển hệ sinh thái di động sang mạng băng thông rộng.

Thúc đẩy mạng tốc độ cao tại Việt Nam

Chia sẻ với VnExpress, ông Julian Gorman, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Hiệp hội Di động toàn cầu GSMA, đánh giá việc tái sử dụng phổ tần từng dành cho 2G là "cơ hội để Việt Nam hiện đại hóa hạ tầng kết nối". Theo ông, các nhà mạng có thể sử dụng tài nguyên tần số trước đây cho 4G và 5G, qua đó hỗ trợ cải thiện vùng phủ băng rộng di động và khả năng cung cấp dữ liệu tốc độ cao.

Một trong những băng tần từng được sử dụng phổ biến cho 2G là 900 MHz. Đây là băng tần thấp, có đặc tính truyền xa và xuyên vật cản tốt hơn các băng tần cao. Điểm mạnh của băng tần thấp không nằm ở việc tạo ra tốc độ dữ liệu cao nhất, mà ở khả năng phủ một khu vực rộng với số lượng trạm ít hơn so với việc chỉ sử dụng các băng tần cao.

Theo ông Gorman, 900 MHz là nguồn tài nguyên phù hợp để mở rộng vùng phủ băng rộng di động tới các cộng đồng ở nông thôn và miền núi. Việc tái sử dụng phổ tần cũng có thể giúp cải thiện khả năng kết nối trong nhà, nơi tín hiệu ở các băng tần cao thường suy hao nhanh hơn.

Ngoài tác động tới hạ tầng, việc tắt 2G cũng thúc đẩy người dùng chuyển sang thiết bị và mạng di động thế hệ mới. Khi bắt đầu ngừng phục vụ các thiết bị chỉ hỗ trợ 2G vào năm 2024, cơ quan quản lý khi đó đánh giá quá trình này sẽ thúc đẩy phổ cập điện thoại thông minh tới người dân.

Khi người dân sử dụng các thiết bị mới hơn, như smartphone, họ có thể tiếp cận thuận lợi hơn với dịch vụ số, từ thanh toán, thương mại điện tử đến các nền tảng trực tuyến, qua đó hỗ trợ quá trình phát triển kinh tế số và xã hội số.

Khi tắt mạng 2G hôm 16/9, Viettel gọi đây là hành động "đưa người dùng vào kỷ nguyên mạng tốc độ cao". Theo nhà mạng, cuộc gọi trên 2G trước đây thường khiến người dùng phải chờ 5-7 giây mới đổ chuông và không thể truy cập Internet qua mạng di động trong khi gọi. Trên 4G với VoLTE, thời gian kết nối cuộc gọi có thể giảm xuống 1-2 giây. Viettel cũng cho biết tỷ lệ rớt cuộc gọi giảm 59% so với 2G.

Ngoài tốc độ và vùng phủ, việc loại bỏ 2G cũng giúp giảm một số rủi ro bảo mật tồn tại trên công nghệ cũ. Do sử dụng cơ chế xác thực thuê bao theo hướng một chiều, hệ thống 2G dễ bị lợi dụng, và là một trong những nguyên nhân của tình trạng lừa đảo bằng tin nhắn qua trạm BTS giả thời gian qua. Các thế hệ mạng sau như 4G và 5G được thiết kế với cơ chế xác thực hai chiều và các cơ chế bảo mật mạnh hơn, giúp hạn chế nhóm rủi ro này.

Quyền lợi người dùng được đảm bảo thế nào khi tắt 2G

Khi mạng 2G được tắt hoàn toàn, một trong những nhóm bị ảnh hưởng là người dùng điện thoại 4G nhưng thiết bị hoặc thuê bao chưa hỗ trợ VoLTE. Những người này có thể vẫn truy cập Internet trên 4G nhưng không thể thực hiện hoặc nhận cuộc gọi thoại qua mạng di động nếu không có công nghệ thoại thay thế phù hợp.

Theo ông Julian Gorman, Việt Nam cần bảo đảm mạng 4G và 5G sẵn sàng trước khi các dịch vụ cũ được ngừng, đồng thời hỗ trợ người dùng trong quá trình chuyển đổi và giúp các thiết bị tương thích dễ tiếp cận với mức giá phù hợp.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của chính sách. Theo đại diện GSMA, cấp phép phổ tần theo hướng trung lập về công nghệ giúp các nhà mạng linh hoạt sử dụng tần số theo cách hiệu quả nhất để đáp ứng nhu cầu.

Thực tế, tại Việt Nam, các nhà mạng đã chuẩn bị hạ tầng thay thế trước khi 2G được dừng. Tại họp báo hồi tháng 7, Cục Viễn thông cho biết Việt Nam đã triển khai hơn 40.000 trạm 5G, phủ sóng khoảng 92% dân số và được đánh giá có tốc độ triển khai "nhanh top đầu thế giới", đồng thời có những sự chuẩn bị cho 6G.

Trong khi đó, thống kê của Ookla cho thấy phần lớn người dùng đã rời 2G từ trước. Đến quý II/2026, người dùng chỉ còn dành 0,8% thời gian kết nối trên 2G, giảm từ 1,4% một năm trước.

Viettel cho biết số thuê bao cần chuyển đổi thiết bị hỗ trợ VoLTE của nhà mạng này giảm từ 9,3 triệu cuối năm 2025 xuống khoảng 750.000 vào trước thời điểm tắt sóng, tức khoảng 99% khách hàng của doanh nghiệp này đã có thể sử dụng đầy đủ thoại và dữ liệu trên 4G, 5G. Nhà mạng triển khai các chương trình kiểm tra thiết bị, hướng dẫn bật VoLTE, trợ giá điện thoại 4G và thu máy cũ đổi máy mới để hỗ trợ người dùng chuyển đổi.

VinaPhone cũng cho biết ngay khi có lộ trình dừng 2G, nhà mạng đã rà soát các thuê bao, thiết bị thuộc nhóm cần hỗ trợ, như người cao tuổi, vùng sâu vùng xa, đưa ra các phương án hỗ trợ chuyển đổi như trợ giá thiết bị, tặng máy cho hộ nghèo.

"Điều quan trọng không phải là bao nhiêu người dùng sẽ cảm nhận việc 2G bị tắt, mà là các nhà mạng có thể nhanh chóng lấp những khoảng trống vùng phủ và hỗ trợ nhóm thuê bao còn lại đến đâu", đại diện Ookla nhận định.