Trong nhiều năm, giếng trời được xem là một "lá phổi" của nhà phố Việt Nam. Không chỉ giúp lấy sáng và thông gió tự nhiên, giếng trời còn tạo điểm nhấn thẩm mỹ, mang đến cảm giác gần gũi với thiên nhiên. Tuy nhiên, nếu quan sát các công trình xây dựng trong những năm gần đây, có thể thấy ngày càng nhiều gia đình lựa chọn thiết kế không có giếng trời. Điều này khiến không ít người đặt câu hỏi: phải chăng giếng trời đã lỗi thời? Thực tế, giếng trời không hề mất đi giá trị. Sự thay đổi chủ yếu đến từ xu hướng thiết kế, công nghệ xây dựng và nhu cầu sử dụng của từng gia đình.
Thiết kế nhà ở hiện đại đã có nhiều giải pháp thay thế
Trước đây, phần lớn nhà phố chỉ có một mặt tiền tiếp xúc với không gian bên ngoài, trong khi chiều sâu ngôi nhà khá lớn. Điều này khiến khu vực giữa nhà thường tối và bí, buộc các kiến trúc sư phải bố trí giếng trời để đưa ánh sáng và gió tự nhiên vào bên trong. Ngày nay, nhiều khu đô thị được quy hoạch thông thoáng hơn. Không ít ngôi nhà có thêm khoảng lùi phía sau, sân trong hoặc nhiều mặt tiếp xúc với không gian bên ngoài. Nhờ đó, ánh sáng và không khí có thể lưu thông qua hệ thống cửa sổ, ban công hoặc ô thông gió mà không nhất thiết phải bố trí giếng trời.
Điều hòa và hệ thống thông gió ngày càng phổ biến
Một trong những vai trò quan trọng của giếng trời là hỗ trợ làm mát tự nhiên. Không khí nóng bốc lên theo khoảng thông tầng, tạo dòng đối lưu giúp giảm cảm giác ngột ngạt trong nhà. Tuy nhiên, hiện nay hầu hết các gia đình đều sử dụng điều hòa không khí kết hợp với quạt hút hoặc hệ thống thông gió cơ khí. Những thiết bị này giúp kiểm soát nhiệt độ hiệu quả và ít phụ thuộc vào giải pháp thông gió tự nhiên như trước. Dù điều hòa không thể thay thế hoàn toàn lợi ích của việc lưu thông không khí tự nhiên, nhưng với nhiều gia đình, đây là lựa chọn thuận tiện và dễ kiểm soát hơn.
Chi phí xây dựng và bảo trì không hề thấp
Một giếng trời đẹp không chỉ đơn giản là để trống một khoảng giữa nhà. Công trình cần được tính toán kỹ về kết cấu chịu lực, mái che, hệ thống thoát nước, chống thấm và chống nóng. Nếu thi công không đạt chất lượng, giếng trời có thể trở thành nguyên nhân gây thấm dột, nứt tường hoặc nước mưa chảy vào nhà sau vài năm sử dụng. Ngoài ra, việc vệ sinh mái kính, khung thép hoặc các vị trí trên cao cũng khá khó khăn và tốn chi phí bảo trì định kỳ. Chính vì vậy, nhiều chủ đầu tư lựa chọn loại bỏ giếng trời để giảm chi phí xây dựng và hạn chế các rủi ro phát sinh trong quá trình sử dụng.
Khó kiểm soát nhiệt độ vào mùa hè
Một trong những nhược điểm thường gặp của giếng trời là hấp thụ nhiều nhiệt nếu thiết kế không hợp lý. Vào mùa nắng nóng, ánh sáng mặt trời có thể chiếu trực tiếp xuống các tầng dưới, khiến không gian bên trong nóng hơn đáng kể. Nếu sử dụng mái kính thông thường mà không có kính cách nhiệt, lam chắn nắng hoặc cây xanh, hiệu ứng nhà kính sẽ khiến nhiệt tích tụ nhiều hơn. Đây là lý do nhiều gia đình e ngại khi quyết định làm giếng trời, đặc biệt tại những khu vực có khí hậu nóng kéo dài như Việt Nam.
Tiếng ồn, bụi và côn trùng cũng là vấn đề
Giếng trời tạo sự kết nối giữa các tầng, nhưng đồng thời cũng là nơi truyền âm rất mạnh. Tiếng nói chuyện, tiếng trẻ nhỏ vui chơi hoặc tiếng tivi từ tầng dưới có thể vang lên toàn bộ ngôi nhà. Bên cạnh đó, tiếng mưa rơi trên mái kính thường khá lớn nếu không sử dụng vật liệu cách âm phù hợp. Ngoài ra, bụi, lá cây và côn trùng cũng dễ theo khoảng thông tầng xâm nhập vào nhà, khiến việc vệ sinh trở nên thường xuyên hơn.
Nhà nhỏ cần ưu tiên diện tích sử dụng
Đối với nhiều căn nhà phố có chiều ngang chỉ từ 4-5 mét, mỗi mét vuông đều rất quý giá. Một giếng trời có thể chiếm từ 2 đến 6 m² diện tích sàn. Thay vì dành không gian này cho khoảng thông tầng, nhiều gia đình lựa chọn mở rộng phòng ngủ, tăng diện tích phòng khách hoặc bố trí thêm không gian lưu trữ nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến giếng trời xuất hiện ít hơn trong các thiết kế nhà ở hiện đại.
Giếng trời vẫn là giải pháp rất hiệu quả nếu được thiết kế đúng
Mặc dù có nhiều lý do khiến một số gia đình không còn lựa chọn giếng trời, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc giải pháp này đã lỗi thời. Đối với những ngôi nhà phố dài, hẹp và chỉ có một mặt thoáng, giếng trời vẫn mang lại nhiều lợi ích như tăng ánh sáng tự nhiên, cải thiện khả năng thông gió, giảm nhu cầu sử dụng đèn vào ban ngày và tạo điểm nhấn kiến trúc. Khi kết hợp với mái kính cách nhiệt, lam chắn nắng, hệ thống thoát nước và cây xanh, giếng trời có thể phát huy hiệu quả mà vẫn hạn chế được các nhược điểm thường gặp.
