Với nhiều người Việt, ngày 30 Tết từ lâu đã trở thành một mốc thời gian quen thuộc, gắn liền với những công việc cuối cùng của năm cũ và khoảnh khắc chờ đón giao thừa. Tuy nhiên, kể từ năm 2025, lịch âm ghi nhận một hiện tượng đặc biệt khi liên tiếp trong 8 năm, từ 2025 đến hết 2032, không xuất hiện ngày 30 tháng Chạp. Thay vào đó, năm âm lịch sẽ kết thúc ở ngày 29 tháng Chạp và giao thừa diễn ra ngay sau ngày này, khiến không ít người thắc mắc vì sao 30 Tết lại “vắng mặt” trong một quãng thời gian dài như vậy.
Ảnh: Lữ Phụng Tiên
Vì sao 8 năm liền không có 30 Tết?
Thực tế, nguyên nhân của hiện tượng này không nằm ở phong tục hay cách gọi ngày Tết, mà bắt nguồn từ cách vận hành của lịch âm. Lịch âm được xây dựng dựa trên chu kỳ chuyển động của Mặt Trăng quanh Trái Đất, với độ dài trung bình của một chu kỳ trăng khoảng 29 phẩy 53 ngày. Vì không thể có nửa ngày trong lịch, mỗi tháng âm lịch chỉ có thể được làm tròn thành 29 hoặc 30 ngày. Theo đó, tháng 29 ngày được gọi là tháng thiếu, còn tháng 30 ngày là tháng đủ.
Việc một tháng âm lịch có đủ 30 ngày hay chỉ có 29 ngày phụ thuộc vào thời điểm xuất hiện trăng mới, còn gọi là điểm sóc. Ngày mồng 1 âm lịch được xác định khi Mặt Trăng, Trái Đất và Mặt Trời nằm gần như thẳng hàng. Nếu thời điểm này rơi vào đầu ngày theo giờ địa phương, tháng trước đó có khả năng kéo dài đủ 30 ngày. Ngược lại, nếu trăng mới xuất hiện muộn hơn, tháng trước sẽ chỉ có 29 ngày. Khi tháng Chạp rơi vào trường hợp này, năm âm lịch sẽ kết thúc ở ngày 29 và không tồn tại ngày 30 Tết.
Trong giai đoạn từ 2025 đến 2032, các chu kỳ thiên văn diễn ra theo cách khiến điểm sóc liên tục khiến tháng Chạp trở thành tháng thiếu. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến chuỗi 8 năm liền không có ngày 30 Tết, được đánh giá là hiện tượng hiếm gặp trong nhiều thập kỷ, thậm chí nhiều thế kỷ gần đây. Điều này không phải là quy luật lặp lại theo chu kỳ cố định mà chỉ là sự trùng hợp đặc biệt của các yếu tố thiên văn trong giai đoạn này.
Dù vậy, việc không có ngày 30 Tết không làm thay đổi bản chất của Tết Nguyên đán trong đời sống người Việt. Giao thừa vẫn là thời khắc thiêng liêng đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, chỉ khác ở chỗ diễn ra vào đêm 29 tháng Chạp thay vì đêm 30 như nhiều người vẫn quen gọi. Sự thay đổi này đơn thuần là kết quả của cách tính lịch, còn ý nghĩa sum họp, khởi đầu và hy vọng của ngày Tết vẫn được giữ nguyên trong tâm thức mỗi gia đình.
