VCCI: Doanh nghiệp 'khát vốn' vì rào cản tài sản thế chấp
Thiếu tài sản thế chấp khiến doanh nghiệp khó tiếp cận vốn, đòi hỏi ngành ngân hàng cần chuyển dịch sang mô hình cho vay theo dòng tiền.
Thông tin được nêu tại hội thảo "Quản trị dòng tiền và khơi thông nguồn vốn cho doanh nghiệp trong bối cảnh mới", ngày 3/7.
Theo Báo cáo PCI 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tiếp cận vốn vẫn là rào cản lớn đối với doanh nghiệp. Cụ thể, hơn 21% doanh nghiệp coi tiếp cận tài chính là khó khăn lớn nhất, cao hơn mức bình quân toàn cầu (17,8%) và khu vực Đông Á - Thái Bình Dương (15,7%).
Có đến 8,2% doanh nghiệp không thể tiếp cận tín dụng hoặc không dám nộp hồ sơ vay do điều kiện bất lợi. Khoảng 18% doanh nghiệp khác chỉ tiếp cận được một phần nhu cầu vốn.
Tài sản thế chấp hiện là rào cản lớn nhất đối với các bên đi vay, theo báo cáo PCI 2025. Khoảng 75% doanh nghiệp tham gia khảo sát của VCCI phản ánh việc họ không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm.
"Tỷ lệ các khoản vay yêu cầu tài sản bảo đảm tại Việt Nam lên tới 93,5%, cao hơn nhiều so với mức bình quân toàn cầu, cũng như các nước trong khu vực như Malaysia và Thái Lan", ông Hồ Anh Tuân, Phó giám đốc VCCI miền Trung - Tây Nguyên, cho biết.
Thực trạng này cho thấy các tổ chức tín dụng vẫn ưu tiên tài sản hữu hình, trong khi mô hình cho vay dựa trên dòng tiền hoặc phương án kinh doanh chưa được triển khai rộng rãi.
Công nhân làm việc tại một nhà máy ở Đà Nẵng. Ảnh: Nguyễn Đông
Bên cạnh đó, áp lực chi phí phát sinh cũng khiến doanh nghiệp gặp khó. Khảo sát cho thấy 56,3% đơn vị bị áp điều kiện tín dụng và lãi suất khắt khe hơn doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp nhà nước. Ngoài ra, 46,1% doanh nghiệp bị thay đổi điều khoản vay theo hướng bất lợi và 44,5% vẫn phải chi khoản "bồi dưỡng" để được giải ngân.
Thủ tục hồ sơ phức tạp cũng là nguyên nhân khiến doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn. Khảo sát của VCCI ghi nhận 45% doanh nghiệp đánh giá thủ tục vay vốn còn phiền hà. Nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng phải tất toán khoản vay cũ theo cam kết mới được vay mới, nhưng sau đó hồ sơ lại bị dừng hoặc cắt giảm hạn mức.
Theo ông Hồ Anh Tuân, thủ tục phức tạp và khoảng trống thông tin đã tạo thành vòng luẩn quẩn, khiến nhiều doanh nghiệp không thể tiếp cận được vốn ngay từ bước đầu tiên.
Trước thực trạng trên, các doanh nghiệp kiến nghị các ngân hàng nên từng bước chuyển từ mô hình dựa vào tài sản thế chấp sang đánh giá hiệu quả kinh doanh và uy tín thực tế.
Theo ông Dương Quốc Anh, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, chủ trương chuyển dịch sang đánh giá năng lực tài chính và tính khả thi của dự án đã đặt ra từ nhiều năm trước nhưng thực tế triển khai còn khó khăn do thị trường biến động và rủi ro tín dụng gia tăng. Ông cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là ngân hàng cần hiểu rõ năng lực, dòng tiền của doanh nghiệp. Ngược lại, doanh nghiệp phải nắm rõ quy định thẩm định của tổ chức tín dụng.
Cùng quan điểm, ông Lê Thanh Quý Ngọc, Quyền Tổng giám đốc VietBank, nhận định từ khóa quan trọng nhất là "thấu hiểu khách hàng". Để làm được điều này, doanh nghiệp phải chủ động minh bạch thông tin về hoạt động sản xuất, tình hình tài chính và mục đích sử dụng vốn.
"Doanh nghiệp có nền tảng hoạt động rõ ràng, dòng tiền minh bạch và lịch sử kinh doanh tốt thì việc cho vay tín chấp hay không có tài sản bảo đảm không còn là vấn đề quá lớn", ông Ngọc nói.
Đại diện VietBank khuyến nghị các doanh nghiệp nhỏ và vừa cần thay đổi tư duy, sử dụng vốn đúng mục đích và lựa chọn thời hạn vay phù hợp với chu kỳ dòng tiền. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng cần từng bước tách bạch tài chính cá nhân với tài chính doanh nghiệp, hoàn thiện hệ thống kế toán và tăng thanh toán qua tài khoản ngân hàng có lịch sử giao dịch minh bạch.
