Tưởng nhớ trung tướng Trần Quang Khánh - Chính ủy Trung đoàn trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Những năm cuối đời trung tướng Trần Quang Khánh, tôi có may mắn vài dịp được nghe ông kể chuyện về đời binh nghiệp của mình. Khuôn mặt phúc hậu, kiệm lời song luôn vui vẻ trong khi trò chuyện. Sinh năm 1925, sống qua một thế kỷ đời người, trung tướng Trần Quang Khánh vẫn giữ tác phong thận trọng khi kể lại mỗi sự kiện, con người của Trung đoàn 165 - Trung đoàn Thành đồng biên giới (Đại đoàn 312) chiến đấu anh dũng tại chiến dịch Điện Biên Phủ.

Diệt cứ điểm Độc Lập lúc bình minh

Đây là trận đánh thứ hai của chiến dịch (sau trận mở màn Him Lam), diễn ra từ đêm 14.3 đến rạng sáng 15.3.1954. Cứ điểm đồi Độc Lập (người Pháp gọi là Gabrielle) nằm trên một quả đồi riêng rẽ không một bóng cây, dày đặc đường hào, ụ súng. Nhiệm vụ tiêu diệt cứ điểm đồi Độc Lập được giao cho Trung đoàn 165 (Đại đoàn 312) do Trung đoàn trưởng 165 Lê Thùy chỉ huy đánh vào hướng chủ yếu - hướng đông nam và Trung đoàn 88 (Đại đoàn 308) do Trung đoàn trưởng Bùi Nam Hà chỉ huy đánh vào hướng thứ yếu - hướng đông bắc. Đại đoàn Công pháo 351 tập trung toàn bộ hỏa lực pháo binh trực tiếp yểm hộ. Đại đoàn trưởng Đại đoàn 308 Vương Thừa Vũ chỉ huy chung trận đánh.

Thử thách đầu tiên Chính ủy Trung đoàn Trần Quang Khánh phải đối mặt đó là: hôm đó, trời mưa rất to, đường xuất kích và chiến hào đầy bùn đất. Pháo địch bắn vào phòng tuyến của ta nhưng vì trời mưa, đường trơn, sơn pháo 75 ly và súng cối 120 ly chuyển sang chưa kịp nên chưa được lệnh tiến công, mà cần chờ đợi. Đến 24 giờ vẫn chưa có lệnh tiến công phát ra từ Chỉ huy trưởng Vương Thừa Vũ.

Các tiểu đoàn rất sốt ruột. Anh em kiến nghị trung đoàn đề nghị cấp trên cho đánh ngay, không cần chờ hỏa lực của sơn pháo. Thường vụ Đảng ủy Trung đoàn 165 họp bất thường. Bí thư Đảng ủy Trung đoàn Trần Quang Khánh quyết định: phải chấp hành nghiêm mệnh lệnh của cấp trên. Phải có đủ lực lượng hỏa lực chế áp địch mới đánh chắc thắng.

ẢNH: KIỀU MAI SƠN

Sang đến ngày 15.3.1954, sơn pháo và súng cối 120 ly đã lên đủ. 3 giờ 30 phút, Chỉ huy trưởng Vương Thừa Vũ hạ lệnh tiến công. Trận đánh đồi Độc Lập bắt đầu. Các loại pháo của ta đồng loạt lên tiếng. Hỏa lực địch ở cửa mở (đột phá khẩu) gần như tê liệt. Trung đoàn 165 mở cửa rất thuận lợi. Sau ít phút bất ngờ, pháo binh Pháp bắn dồn dập vào các mũi xung kích của ta. Mũi tiến công của Trung đoàn 88 mở cửa chệch hướng, sau phải điều chỉnh lại, đã gặp các mũi xung kích của Trung đoàn 165.

Trung tướng Trần Quang Khánh nhớ lại: “Trung đoàn 165 là đơn vị ít kinh nghiệm đánh công kiên, còn Trung đoàn 88 là đơn vị có nhiều kinh nghiệm đánh các cứ điểm của Đại đoàn 308. Thế nhưng, do Trung đoàn 88 được điều đi đánh nghi binh địch ở bên Lào; khi trở về thời gian chuẩn bị chiến dịch ít cho nên khi đánh vào đồi Độc Lập thì đột phá khẩu của Trung đoàn 165 mở được nhanh chóng, gọn gàng, đơn vị tiến quân vào nhanh; trong khi Trung đoàn 88 đánh phía cửa đột phá bên kia không vào được. Trung đoàn 88 phải chuyển quân sang cửa đột phá của Trung đoàn 165”.

Chiến sự diễn ra ác liệt. Hai cánh quân của Trung đoàn 88 và Trung đoàn 165 cùng kết thúc trận đánh vào lúc 5 giờ sáng. Lá cờ "Quyết chiến quyết thắng" đã được các chiến sĩ Trung đoàn 165 cắm lên sở chỉ huy của Pháp ở đồi Độc Lập. Địch cho quân phản kích nhưng thất bại. Trận đánh kết thúc lúc 7 giờ 30 phút. Ánh bình minh ngày 15.3.1954 ló dạng cũng là khi cứ điểm đồi Độc Lập bị tiêu diệt hoàn toàn.

Trung tướng Trần Quang Khánh bồi hồi: “Hai đơn vị (Trung đoàn 165 và Trung đoàn 88) đã thắng gọn, tiêu diệt 1 tiểu đoàn lính Âu Phi và 1 đại đội lính Thái ở đồi Độc Lập. Trung đoàn 165 đã đạt được thành tích lớn hơn, được Bộ Tư lệnh khen thưởng cao hơn. Như thế, Trung đoàn 165 đi sau về đánh công kiên trong một trận khó khăn lớn, địch mạnh như vậy, có pháo binh yểm hộ như vậy, mà thắng lợi giòn giã lại thuộc về Trung đoàn 165. Đó là một vinh dự lớn, cán bộ và chiến sĩ ở Trung đoàn 165 rất phấn khởi”.

Sau các trận đánh tổng công kích, trưa 7.5.1954, từ điểm cao 506, Trung đoàn 165 tập trung tất cả hỏa lực bắn chi viện cho Trung đoàn 209 tiến công điểm cao 507, tiêu diệt gọn cứ điểm này. Đến 15 giờ cùng ngày, Trung đoàn 165 và các đơn vị bạn ào ạt đánh vào trung tâm Mường Thanh. 17 giờ 30 phút ngày 7.5.1954, tướng Đờ Cát cùng toàn thể bộ tham mưu tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ ra hàng. Trong chiến công “chấn động địa cầu” này, Trung đoàn 165 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

Nhân chứng lịch sử kín tiếng

Gần 70 năm sau, kể chuyện cho tôi nghe, trung tướng Trần Quang Khánh kể nhiều về Trung đoàn trưởng Lê Thùy (sau này là trung tướng, Phó Tư lệnh Quân khu 2) - một người chỉ huy xuất sắc, tài ba; về Tiểu đoàn trưởng Thiết Cương đã anh dũng hy sinh vào ngày cuối cùng trước giờ chiến thắng.

Là nhân chứng của nhiều sự kiện lịch sử (chiến thắng Đông Khê 1950, chiến thắng Điện Biên Phủ 1954, ở cơ quan “nhà con rồng” những ngày sôi động nhất của đất nước mùa xuân 1975 song trung tướng Trần Quang Khánh hết sức kín tiếng. Ông hầu như không kể về mình, không viết hồi ký dù với vai trò chánh văn phòng ở cơ quan quân sự cao nhất cả nước ngót 20 năm.

Chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân 1975, đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, ông làm Chánh Văn phòng Bộ Tổng Tham mưu, đã che mắt cơ quan tình báo Mỹ và Việt Nam Cộng hòa khi đại tướng - Tổng tham mưu trưởng Văn Tiến Dũng vào trực tiếp chỉ đạo chiến dịch Tây nguyên (tháng 3.1975) sau đó là Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng Sài Gòn (30.4.1975). Ở Hà Nội, hằng ngày, văn phòng tổ chức xe ô tô vẫn đưa đón "đại tướng - Tổng tham mưu trưởng" như thường lệ mà không hề bị phát hiện. Cuộc đời ông có nhiều năm gắn bó với đại tướng Văn Tiến Dũng. 

Ông kể: “Tôi vô cùng biết ơn anh về tất cả những gì anh đã giúp cho thế hệ cán bộ quân đội chúng tôi từng bước trưởng thành và có thể hoàn thành được những nhiệm vụ mà cách mạng và đất nước giao cho”.

//Chèn ads giữa bài (runinit = window.runinit || []).push(function () { //Nếu k chạy ads thì return if (typeof _chkPrLink != 'undefined' && _chkPrLink) return; var mutexAds = '<zone id="l2srqb41"></zone>'; var content = $('[data-role="content"]'); if (content.length > 0) { var childNodes = content[0].childNodes; for (i = 0; i < childNodes.length; i++) { var childNode = childNodes[i]; var isPhotoOrVideo = false; if (childNode.nodeName.toLowerCase() == 'div') { // kiem tra xem co la anh khong? var type = $(childNode).attr('class') + ''; if (type.indexOf('VCSortableInPreviewMode') >= 0) { isPhotoOrVideo = true; } } try { if ((i >= childNodes.length / 2 - 1) && (i < childNodes.length / 2) && !isPhotoOrVideo) { if (i <= childNodes.length - 3) { childNode.after(htmlToElement(mutexAds)); arfAsync.push("l2srqb41"); } break; } } catch (e) { } } } }); function htmlToElement(html) { var template = document.createElement('template'); template.innerHTML = html; return template.content.firstChild; } if (window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden)) { if (!laNuocNgoai) { (function (w, q) { w[q] = w[q] || []; w[q].push(["_mgc.load"]); })(window, "_mgq"); } } (function() { if (!(window.pageSettings && pageSettings.allow3rd && (typeof window._isAdsHidden === 'undefined' || !window._isAdsHidden))) return; if (typeof window.laNuocNgoai === 'undefined' || !window.laNuocNgoai) return; // chỉ chạy khi laNuocNgoai true var containerSelector = 'div.detail-cmain'; var root = document.querySelector(containerSelector); if (!root) return; // Thu thập figure + p (p không nằm trong figure) var figures = Array.from(root.querySelectorAll('figure')); var paragraphs = Array.from(root.querySelectorAll('p')).filter(function(p){ return !p.closest('figure'); }); var elements = figures.concat(paragraphs); // NodeList vốn đã theo DOM order => không cần sort if (!elements.length) return; var target = elements[Math.floor(elements.length / 2)]; // giữa bài if (!target || !target.parentNode) return; var newDiv = document.createElement('div'); newDiv.id = 'taboola-mid-article-widget'; target.parentNode.insertBefore(newDiv, target.nextSibling); window._taboola = window._taboola || []; window._taboola.push({ mode: 'thumbnails-4x1', container: 'taboola-mid-article-widget', placement: 'Mid Article Widget', target_type: 'mix' }); })();