Tại một khuôn viên rộng lớn ở thành phố Hợp Phì, phía đông Trung Quốc, các công nhân xây dựng đang chạy đua với thời gian để hoàn thiện dây chuyền sản xuất mới cho ChangXin Memory Technologies (CXMT). Cho đến gần đây, doanh nghiệp được nhà nước hậu thuẫn này vẫn là một cái tên mờ nhạt bên ngoài ngành bán dẫn Trung Quốc.
Tuy nhiên, cuộc đua chip nhớ toàn cầu đã đẩy CXMT vào tâm điểm của sự chú ý. Theo hai nguồn tin thân cận, Apple đã bắt đầu thử nghiệm các chip DRam của công ty này cho các thiết bị bán tại thị trường Trung Quốc. Động thái này diễn ra trong bối cảnh gã khổng lồ iPhone đang nỗ lực vận động hành lang nhằm thuyết phục chính phủ Washington cho phép sử dụng rộng rãi hơn các sản phẩm của CXMT.
Sự quan tâm đặc biệt dành cho CXMT đánh dấu bước chuyển mình ngoạn mục của một doanh nghiệp từng trải qua gần một thập kỷ “đốt” hàng tỷ USD, nhưng giờ đây lại đóng vai trò hạt nhân trong nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng AI nội địa của Bắc Kinh, đồng thời chuẩn bị trở thành một trong những công ty công nghệ có lợi nhuận cao nhất chuẩn bị niêm yết trên thị trường chứng khoán Trung Quốc.
“Trung Quốc đặt kỳ vọng rất lớn vào CXMT,” ông Emory Tsai-Yi Wang, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Dân chủ, Xã hội và Công nghệ Mới nổi (DSET) nhận định. “Doanh nghiệp này đã vươn lên dẫn đầu trong cuộc đua tìm kiếm một nhà vô địch chip nhớ nội địa, và là mắt xích sống còn đối với dự án cấp quốc gia nhằm xây dựng một chuỗi cung ứng AI tự chủ.”
Tình trạng khan hiếm chip nhớ đã xoay chuyển hoàn toàn bức tranh tài chính của CXMT. Theo bản cáo bạch IPO, lợi nhuận ròng của công ty đã tăng vọt lên 33 tỷ Nhân dân tệ (tương đương 4,8 tỷ USD) trong quý 1 năm nay - một sự đảo ngược ngoạn mục so với khoản lỗ lũy kế 37 tỷ Nhân dân tệ (5,4 tỷ USD) mà doanh nghiệp này phải gánh chịu trong suốt một thập kỷ qua.
Hiện tại, CXMT đã trở thành nhà sản xuất DRam - loại chip được sử dụng trong mọi thứ từ điện thoại thông minh đến máy chủ - lớn thứ tư thế giới, chỉ xếp sau SK Hynix, Samsung Electronics và Micron.
Theo hãng phân tích SemiAnalysis, năm ngoái CXMT chiếm khoảng 11% công suất tấm bán dẫn (wafer) DRam toàn cầu. Con số này dự kiến sẽ tăng lên 15% vào năm 2028 khi các dây chuyền sản xuất mới tại Hợp Phì, Thượng Hải và Bắc Kinh chính thức đi vào hoạt động.
Đối với các tập đoàn công nghệ Mỹ đang phải cạnh tranh giành giật nguồn cung wafer DRam hạn chế trên toàn cầu, triển vọng về một nhà cung cấp thứ tư đến từ Trung Quốc rõ ràng là rất hấp dẫn, nhưng lại vô cùng nhạy cảm về mặt chính trị.
Trước đây, Apple từng đối mặt với sự phản đối gay gắt từ các nhà hoạch định chính sách Mỹ khi tìm hiểu cơ hội hợp tác với các nhà cung cấp bộ nhớ Trung Quốc. Trong đó, Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hòa Marco Rubio hồi năm 2022 từng lên tiếng cảnh báo về các rủi ro an ninh quốc gia. Phía Apple đã từ chối đưa ra bình luận về việc liệu họ có đang thử nghiệm chip của CXMT cho các thiết bị tiêu thụ tại thị trường Trung Quốc hay không.
Bất chấp tốc độ tăng trưởng thần tốc và các kế hoạch mở rộng quy mô của CXMT, giới phân tích cho rằng nguồn cung bổ sung từ Trung Quốc khó có thể sớm hạ nhiệt giá chip nhớ, bởi hầu như toàn bộ sản lượng của công ty này đều đã được đặt hàng trước trong khi nhu cầu thị trường vẫn không ngừng tăng lên.
“Đang có một quan niệm sai lầm rằng chip nhớ Trung Quốc rẻ hơn đáng kể và sẽ sớm tràn ngập thị trường,” Ray Wang, chuyên gia phân tích mảng chip nhớ tại SemiAnalysis, cho biết. “Năng lực sản xuất hiện tại đang cực kỳ hạn chế. Ngay cả khi CXMT mở rộng quy mô, họ vẫn sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung để cung ứng ra thị trường trong ít nhất hai năm tới.”
Tuy nhiên, về dài hạn, các đối thủ cạnh tranh đang lo ngại một kịch bản từng xảy ra với các ngành công nghiệp khác của Trung Quốc, từ tấm pin mặt trời cho đến xe điện (EV): nhiều năm nhận đầu tư khủng từ chính phủ, sau đó là sự bùng nổ công suất và giá cả lao dốc, đẩy các đối thủ nước ngoài vào thế ngặt nghèo.
CXMT từ chối bình luận về vấn đề này.
Dù được ca tụng là nhà vô địch công nghệ quốc gia, nguồn gốc của CXMT lại bắt rễ từ công nghệ nước ngoài. Vào năm 2016, Zhu Yiming - một chuyên gia trở về từ Thung lũng Silicon, người từng thành lập GigaDevice - đã khởi động một dự án được chính quyền Hợp Phì hậu thuẫn nhằm xây dựng các nhà máy đúc chip nội địa, giảm sự phụ thuộc vào hàng nhập khẩu.
Đến năm 2019, công ty đã mua lại các bằng sáng chế cốt lõi từ Qimonda - một doanh nghiệp Đức bị phá sản. Theo SemiAnalysis, các bằng sáng chế này đã trở thành nền tảng cho mảng kinh doanh DRam của CXMT. Doanh nghiệp này cũng chiêu mộ các nhân sự chủ chốt từ công ty Đức cũ và đẩy mạnh tuyển dụng nhân tài từ Hàn Quốc và Đài Loan.
Bên cạnh đó, CXMT xây dựng mối quan hệ chặt chẽ với tập đoàn máy quang khắc ASML của Hà Lan. Các máy công nghệ quang khắc cực tím sâu (DUV) của ASML vẫn đóng vai trò không thể thay thế trong quy trình sản xuất của công ty, bất chấp việc Bắc Kinh đang nỗ lực nội địa hóa thiết bị bán dẫn. Hiện tại, CXMT chưa bị đưa vào Danh sách Thực thể (Entity List) của Mỹ, do đó họ vẫn có thể mua các thiết bị được cấp phép cho thị trường Trung Quốc từ ASML.
Phần lớn sự trỗi dậy của CXMT phản ánh mối quan hệ mật thiết với chính quyền địa phương, nơi đã dành nhiều năm nuôi dưỡng công ty này như hạt nhân của hệ sinh thái bán dẫn vùng. Giới phân tích ước tính chính quyền đã cấp đất giá rẻ cho khuôn viên khổng lồ của CXMT, cung cấp các khoản tài trợ, trợ cấp tài chính, đồng thời hỗ trợ thu hút các nhà cung cấp và khách hàng về thành phố, tạo nên một cụm công nghiệp xung quanh CXMT. Theo công bố tài chính, trong giai đoạn 2023 - 2025, CXMT đã nhận được ít nhất 6 tỷ Nhân dân tệ (tương đương 880 triệu USD) tiền trợ cấp từ chính phủ.
Hiện tại, CXMT có ít nhất 15 cổ đông nhà nước, cùng nhau nắm giữ 36% cổ phần công ty. Nhiều quỹ tư nhân tham gia đầu tư vào đây cũng có nguồn vốn góp từ các đối tác thuộc sở hữu nhà nước.
Ông Wang của viện DSET nhận định. “Chính quyền Hợp Phì có khả năng đã giúp kết nối CXMT với các nhà cung cấp và khách hàng, bao gồm cả các hãng xe điện địa phương. Những mối quan hệ đó có ý nghĩa sống còn.”
Thương vụ IPO sắp tới sẽ mang lại nguồn lợi khổng lồ cho các nhà đầu tư tại Hợp Phì. Các nhà phân tích kỳ vọng định giá của CXMT có thể tăng vọt lên tới 3.000 tỷ Nhân dân tệ sau khi niêm yết. Nếu đạt được, điều này đồng nghĩa với khoản lãi hơn 1.000 tỷ Nhân dân tệ cho Hợp Phì - con số gần tương đương với GDP hàng năm của cả thành phố này.
Vị thế của CXMT so với các tập đoàn công nghệ khác tại Hợp Phì, từ công ty AI iFlytek cho đến hãng xe điện Nio, đã tăng mạnh trong năm qua. “Hiện tại ai cũng muốn đầu quân cho CXMT. Trước đây, nó không được coi là danh giá bằng iFlytek,” một kỹ sư tại Hợp Phì chia sẻ. Năm ngoái, công ty đã tuyển dụng thêm khoảng 6.000 nhân sự, nâng tổng số nhân viên lên con số 20.000.
Trong bản cáo bạch IPO, CXMT tiết lộ kế hoạch huy động 29,5 tỷ Nhân dân tệ để nâng cấp quy trình sản xuất, nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ DRam thế hệ tiếp theo và chiêu mộ các kỹ sư tài năng hàng đầu, bao gồm cả nhân sự nước ngoài.
Dù mảng kinh doanh DRam truyền thống đã giúp CXMT hái ra tiền, bài kiểm tra lớn hơn sẽ là liệu họ có thể chen chân vào thị trường chip nhớ băng thông cao (HBM) hay không. CXMT hoàn toàn không đề cập đến mảng kinh doanh HBM non trẻ của mình trong bản cáo bạch IPO. Đây là lĩnh vực họ mới bước vào và hiện vẫn là một bí mật.
Giới phân tích cho biết, tập đoàn Trung Quốc này đã phân bổ một số dây chuyền sản xuất mới, bao gồm cả các nhà máy ở Thượng Hải, cho HBM, nhưng quy mô ứng dụng tại Trung Quốc hiện vẫn còn hạn chế. Nhiều nguồn tin thân cận tiết lộ, các tập đoàn AI của Trung Quốc đã tích trữ một lượng lớn chip HBM từ Hàn Quốc trước khi lệnh cấm có hiệu lực vào năm 2024.
“Việc CXMT bị hạn chế mua máy EUV đã giáng đòn mạnh vào mảng kinh doanh HBM của họ. Tỷ lệ thành phẩm vẫn ở mức thấp, tạo ra rào cản cho các công ty Trung Quốc trong việc ứng dụng công nghệ này khi CXMT vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm và sửa lỗi để cải thiện hiệu năng,” ông Wang của DSET phân tích.
Dẫu vậy, ít chuyên gia trong ngành hoài nghi về quyết tâm của Bắc Kinh trong việc phát triển công nghệ này, bất chấp chi phí đắt đỏ. Lợi nhuận từ mảng DRam truyền thống, kết hợp với nguồn vốn thu được từ đợt IPO sắp tới, được kỳ vọng sẽ tài trợ cho kế hoạch dài hơi thâm nhập vào thị trường HBM.
“Các công ty AI Trung Quốc sẽ chấp nhận sử dụng chip nhớ của CXMT vì họ có chung một mục tiêu chiến lược,” ông Wang nói thêm. “Trung Quốc đã đi đến kết luận rằng: Tự chủ công nghệ cuối cùng quan trọng hơn nhiều so với việc phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. Và CXMT đã trở thành trái tim của tham vọng đó.”
Theo: Financial Times
