Từ Đổi mới đến Kỷ nguyên mới

Đặc biệt, vào những thời điểm quan trọng, Thanh Niên là tờ báo tiên phong mở ra các diễn đàn hiến kế, giúp lãnh đạo Đảng và Nhà nước có thêm một kênh tham khảo trong quá trình xây dựng các quyết sách lớn phát triển đất nước.

Tiên phong mở kênh hiến kế chính sách

Ngày 7.3.2025, tại buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược T.Ư, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh cần đổi mới tư duy về vai trò, vị trí của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và sớm ban hành một Nghị quyết mới, đột phá...

Ngay lập tức, tại tòa soạn Báo Thanh Niên, chúng tôi hội ý, lên đề cương, tổ chức khảo sát, ghi nhận ý kiến các doanh nghiệp trong những lĩnh vực kinh tế then chốt về những rào cản, vướng mắc đang kìm hãm khiến họ không thể bứt phá.

Ngày 19.3, tuyến bài Tháo chốt cho kinh tế tư nhân phát triển chính thức khởi đăng với lời tựa: "Loạt bài do Báo Thanh Niên thực hiện với mong muốn góp thêm những kiến nghị, đề xuất trong bối cảnh Chính phủ đang xây dựng đề án phát triển kinh tế tư nhân để Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới, giàu có và thịnh vượng". Đây là loạt bài đầu tiên về chủ trương xây dựng đề án riêng cho kinh tế tư nhân do báo chí thực hiện công phu, khoa học, nghiêm túc và đầy nhiệt huyết.

ẢNH: ĐỘC LẬP

Chỉ 2 tháng sau đó, ngày 4.5, Tổng Bí thư Tô Lâm chính thức ký ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, được coi là bước ngoặt lịch sử khơi thông động lực phát triển trong xã hội. Báo Thanh Niên lại tiếp tục tổ chức các tuyến bài phân tích những cơ chế đột phá trong Nghị quyết 68, không chỉ tuyên truyền chính sách mà còn khơi dậy khát vọng làm giàu, khát vọng cống hiến trong cộng đồng giới trẻ, doanh nghiệp, doanh nhân.

Thực tế, đây là công việc mà Báo Thanh Niên bền bỉ thực hiện suốt hành trình phát triển của mình. Ngược trở lại năm 2012 - thời điểm kinh tế Việt Nam rơi vào tình trạng trì trệ với tăng trưởng thấp nhất trong 1 thập niên. Nguyên nhân khách quan là "ngấm đòn" từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bắt đầu từ năm 2008. Nguyên nhân chủ quan là chúng ta đã duy trì quá lâu mô hình tăng trưởng kinh tế dựa vào thâm lạm tài nguyên và lao động. 

Trong bối cảnh đó, Thanh Niên đã tổ chức loạt bài 12 kỳ với tiêu đề Tìm lối ra cho kinh tế Việt Nam. Loạt bài mang tầm vóc một công trình do một cơ quan báo chí tổ chức công phu, khoa học và toàn diện nhất về những ngõ ngách chằng chéo khiến các động lực trong nền kinh tế không thể phát huy sức mạnh. Loạt bài chỉ rõ những tồn tại, hạn chế do vai trò của nhà nước không được làm rõ, chính sách bị thao túng bởi các nhóm lợi ích; tái cơ cấu nửa vời "sai đâu, sửa đó" mà không chỉ rõ nguyên nhân để giải quyết tận gốc. 

Từ đó, Báo Thanh Niên đặt vấn đề thay đổi mô hình tăng trưởng kinh tế từ chiều rộng sang chiều sâu; cắt sở hữu chéo trong ngân hàng để giảm nợ xấu; tạo kênh dẫn vốn dài hạn thay vì phụ thuộc vào các công ty tín dụng; kích thích tiêu dùng để cứu doanh nghiệp đang chết mòn trên đống tồn kho; xây dựng các thương hiệu Việt Nam toàn cầu… Năm 2013, kinh tế Việt Nam bắt đầu phục hồi nhờ nhiều giải pháp thiết thực, trong có hầu hết các vấn đề mà Thanh Niên đã đặt ra.

Đến bây giờ khi đất nước thực hiện cuộc cách mạng để bước vào kỷ nguyên mới, loạt bài của Thanh Niên 13 năm trước vẫn giữ nguyên giá trị khoa học, tính thực tiễn và thời sự. Nó giúp chúng tôi kiên định với mục tiêu làm nghề, dù báo chí đã trải qua nhiều giai đoạn khó khăn, có lúc tưởng chừng không thể vượt qua.

Tối ưu truyền thông đa phương tiện để lan tỏa chính sách

Hiểu rõ vai trò quan trọng của báo chí trong thời đại số, bám sát diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế để kịp thời truyền thông cũng như góp ý chính sách là công việc mà Báo Thanh Niên làm liên tục trong suốt hành trình phát triển của mình. Với tâm thế đó, năm 2025, khi đất nước chạy đua "mở băng thông" bước vào kỷ nguyên mới thì chúng tôi cũng "chạy đua" để quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách được chuyển tải nhanh nhất, lan tỏa rộng rãi nhất đến toàn thể người dân và doanh nghiệp, đặc biệt là trong những thời điểm nóng bỏng.

Đơn cử đầu tháng 4, khi Mỹ tuyên bố áp thuế đối ứng trên toàn cầu và Việt Nam là một trong những quốc gia chịu mức thuế cao hàng đầu, Thanh Niên đã khởi động cuộc hội thảo quy mô lớn với chủ đề "Xây dựng nền kinh tế tự lực tự cường". Sự kiện này quy tụ những chuyên gia kinh tế, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam cùng lãnh đạo chính quyền; bộ, ngành địa phương cùng tham dự. Hội thảo thu hút hàng triệu người xem trên các nền tảng của Thanh Niên, lan rộng ra toàn xã hội thông qua hàng trăm bài viết của các đồng nghiệp.

Tham dự hội thảo thời điểm đó, TS Trần Du Lịch - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế TP.HCM, nguyên Đại biểu Quốc hội - bày tỏ tâm đắc về chủ đề của hội thảo, sự nhạy bén và tiên phong của Báo Thanh Niên với câu hỏi mang tính thời đại: "Chúng ta phải tự lực, tự cường thế nào trong thời đại toàn cầu hóa của các nền kinh tế và trong bối cảnh Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân của Bộ Chính trị chính thức ban hành?".

Không chỉ ghi nhận nhiều đề xuất, kiến nghị thiết thực, sát sườn, hội thảo còn cho thấy nhiệt huyết với đất nước của mỗi người Việt Nam thời nào cũng cháy bỏng. Xây dựng nền kinh tế tự lực tự cường từ khi đất nước độc lập đến nay vẫn là khát vọng của cả dân tộc. TS Trần Du Lịch cho rằng: "Tự lực, tự cường hiện nay không phải đóng cửa tự cung tự cấp mà gắn với sự độc lập tự chủ. Việt Nam phải tham gia vào việc phân công lao động toàn cầu nhưng chuyển từ quan hệ lệ thuộc sang tương thuộc. Rằng tôi cần anh, anh cần tôi trong chuỗi giá trị". TS Lê Xuân Nghĩa khẳng định: "Đề tài kinh tế tự lực, tự cường mà Báo Thanh Niên chọn ở thời điểm này hay đến mức kinh ngạc. Đây là chủ đề không chỉ bây giờ mà có thể thảo luận lâu dài, mươi mười lăm năm sau vẫn là chủ đề thời sự và quan trọng"…

Trao đổi bên lề với chúng tôi, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu Việt Nam khi ấy khẳng định trong cơn choáng váng, nản lòng và bế tắc chưa biết ứng phó thế nào với thuế đối ứng của Mỹ, họ đã vững tin hơn, được tiếp thêm sức mạnh và tìm thấy lối ra sau khi nghe các chuyên gia phân tích. Khi chúng tôi thực hiện bài viết này, mức thuế đối ứng của Việt Nam đã giảm mạnh nhờ chiến lược đàm phán chủ động, linh hoạt và hợp lý từ Đảng và Chính phủ. Xuất khẩu Việt Nam cũng đã vượt bão tố để lập kỳ tích, mang về kim ngạch cao nhất trong lịch sử.

Tương tự, một vấn đề nóng bỏng mà Báo Thanh Niên là cơ quan truyền thông đầu tiên lên tiếng, tạo hiệu ứng mạnh mẽ trong xã hội là hội thảo "Giá đất, thuế đất thế nào cho hợp lý?" tổ chức tháng 7.2025. Thời điểm đó, thị trường "nóng rực" bởi bảng giá đất tăng quá cao ở một số địa phương. Tiền chuyển mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp lên đất ở còn cao hơn cả giá trị mảnh đất khiến tình trạng khiếu kiện, rút hồ sơ làm sổ đỏ lan rộng khắp nơi. Doanh nghiệp thì khốn khổ vì giá đất kéo giá nhà, vì tắc nghẽn tính tiền sử dụng đất và thuế bổ sung…

Trong bối cảnh đó, Báo Thanh Niên đã nỗ lực thuyết phục các cơ quan có thẩm quyền như Bộ Tài chính; Cục Quản lý công sản, Cục Thuế, Cục Đăng ký và dữ liệu thông tin đất đai; Hiệp hội Bất động sản TP.HCM, cùng các chuyên gia, doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực bất động sản tại Việt Nam cùng ngồi lại chia sẻ, lắng nghe. Nhờ thế, hội thảo đã góp phần giúp giải tỏa sức nóng trên thị trường. Sau đó, Chính phủ đã có chỉ đạo các địa phương rà soát, cân đối và tìm giải pháp tính giá đất, thuế đất hài hòa lợi ích giữa người dân, doanh nghiệp và Nhà nước. Đến thời điểm này, khi các tỉnh, thành trên cả nước đang chạy đua xây dựng Bảng giá đất mới, áp dụng vào đầu năm 2026 theo quy định của luật Đất đai thì những vấn đề mà Báo Thanh Niên đặt ra nửa năm trước vẫn gây tranh luận nhiều nhất. Nó một lần nữa cho thấy sự nhạy bén, bản lĩnh và lao động nghiêm túc - bản sắc đã làm nên những người Thanh Niên hôm nay.

Chỉ riêng trong năm 2025, Báo Thanh Niên đã tổ chức hàng chục diễn đàn thảo luận các vấn đề nóng nhất, vào những thời điểm căng thẳng nhất. Những sự kiện đó đã giúp người dân, doanh nghiệp hiểu rõ, hiểu đúng quan điểm, chủ trương của Nhà nước. Ở chiều ngược lại, cơ quan quản lý cũng có thêm kênh tương tác, tham khảo ý kiến cộng đồng trong quá trình xây dựng chính sách pháp luật.

Trưởng thành sau những bài báo

Có những quyết định phía sau chiếc máy tính còn "cân não" hơn cả khi đối mặt với nguy hiểm trong tác nghiệp ngoài hiện trường. Những người làm báo có lẽ ai cũng từng trải qua giây phút như vậy. Là tờ báo luôn đi tiên phong trong những vấn đề nóng bỏng của đất nước, chúng tôi cũng nhiều lần đối mặt với lựa chọn: im lặng an toàn hay dấn thân rủi ro. Và với trách nhiệm của người làm báo, bản sắc của Thanh Niên đã giúp chúng tôi vượt qua sự sợ hãi để giữ vững bản lĩnh của người cầm bút.

ẢNH: CHỤP MÀN HÌNH

Lần gần nhất là khi lên ý tưởng, cho tới tổ chức triển khai và "bấm nút" xuất bản bài đầu tiên trong loạt Đã đến lúc tính chuyện "mở cửa" kinh tế TP.HCM ngày 1.9.2021. Thời điểm đó, đại dịch Covid-19 vẫn diễn biến phức tạp; tình trạng lây nhiễm hằng ngày tại TP.HCM vẫn ở mức cao, chưa biết đâu là đỉnh dịch… nên không ai dám nói đến chuyện mở cửa. Tuy nhiên, trong quá trình tác nghiệp, chúng tôi "đo" được áp lực, sự căng thẳng ngày càng tích nén cực độ của doanh nghiệp, người dân và cả nền kinh tế sau nhiều tháng phong tỏa phòng chống dịch. 

Một cuộc khảo sát được chúng tôi âm thầm tiến hành trên mọi mặt trận. Người thì thống kê dữ liệu về dịch tễ (tỷ lệ tiêm vắc xin mũi 2; năng lực phòng vệ của hệ thống y tế; mức độ lây nhiễm cộng đồng sau khi đã tiêm đủ 2 mũi vắc xin…). Người thì tìm hiểu về việc mở cửa của các nước trên thế giới, tập trung vào đối tác xuất khẩu lớn của Việt Nam. Người thì theo dõi chặt chẽ các diễn biến liên quan đến công tác phòng chống dịch của Đảng và Chính phủ. Sau khi có đầy đủ mọi dữ liệu cần thiết, chúng tôi bắt đầu tỏa ra thăm dò ý kiến lãnh đạo chính quyền, các chuyên gia y tế, doanh nghiệp, tiểu thương… Trên cơ sở kết quả đó, cộng với kinh nghiệm và sự nhạy cảm mà nghề báo rèn giũa suốt nhiều thập niên, chúng tôi đánh giá thời cơ đã chín muồi cho một đề xuất táo bạo.

Ngày 1.9.2021, khi bấm xuất bản bài Đã đến lúc tính chuyện "mở cửa" kinh tế TP.HCM, tất cả chúng tôi đều căng thẳng, hồi hộp chờ đợi phản ứng thị trường. 

"Ơn giời" là bài báo ngay lập tức tạo hiệu ứng mạnh mẽ: Hàng trăm bình luận của bạn đọc đổ về bày tỏ hưởng ứng; rất nhiều chuyên gia, doanh nghiệp nhắn tin ủng hộ… Ngay sau đó, Chính phủ tuyên bố đã đến lúc phải sống chung với dịch và Việt Nam chính thức mở cửa. Việt Nam cũng là một trong những quốc gia đầu tiên mở cửa sớm nhất trên thế giới sau đại dịch. Nhờ thế, chúng ta đã tận dụng được những lợi thế của người tiên phong để kịp thời phục hồi kinh tế những năm tiếp theo. Loạt bài sau đó đạt giải C giải báo chí quốc gia, minh chứng cho sự lao động nghiêm túc và có giá trị thực tiễn cao của Báo Thanh Niên.

ẢNH: NGỌC DƯƠNG

Lần đi "ngược thị trường" với quan điểm không nên dùng 100.000 tỉ đồng tiền ngân sách mua nợ xấu ngân hàng hơn 1 thập niên trước của Thanh Niên cũng không dễ dàng. 

Thời điểm đó, nợ xấu được ví như "cục máu đông", gây ách tắc lưu thông vốn cho nền kinh tế, dẫn tới sản xuất trì trệ, đình đốn. Giải pháp gỡ "cục máu đông" ra khỏi cơ thể nền kinh tế thông qua việc ngân sách bỏ tiền mua nợ xấu ngân hàng nhận được sự ủng hộ của số đông. Tuy nhiên, Báo Thanh Niên với các dữ liệu điều tra riêng đã chứng minh nợ xấu ngân hàng, một phần không nhỏ là từ "sân sau", từ sở hữu chéo chằng chịt của các "ông chủ". Vì thế, bỏ tiền ngân sách để mua nợ xấu từ các nhà băng là bất hợp lý. 

Loạt bài Gánh nợ xấu ngân hàng là tiếng nói phản biện hiếm hoi khi đó. Đã có rất nhiều áp lực, rất nhiều phản biện quan điểm của Thanh Niên dựa trên cái cớ "thông vốn" cho nền kinh tế nhưng chúng tôi vẫn bảo lưu quan điểm của mình. Cuối cùng, đề xuất sử dụng tiền ngân sách mua nợ xấu không được thông qua. Trong bối cảnh đó, Chính phủ đã đưa ra giải pháp thay thế. Kết quả là nợ xấu trong hệ thống tín dụng vẫn được xử lý mà không phải dùng tiền thuế của người dân.

Cũng có những lần dù mục đích tốt nhưng sự non trẻ trong tác nghiệp khiến người viết, thậm chí là cả tờ báo phải đối mặt với rủi ro. Đó là thời điểm 1 năm sau khi Ngân hàng Nhà nước áp dụng quy định độc quyền vàng miếng SJC; cho phép tạm xuất vàng phi SJC, tạm nhập vàng khối về dập vàng miếng SJC để giải "cơn khát" trên thị trường. Dựa trên biến động tỷ giá, thực trạng vàng lậu, số liệu về nhu cầu, lượng vàng xuất nhập khẩu…, Thanh Niên đã có bài viết cảnh báo tình trạng lợi dụng chính sách độc quyền vàng miếng SJC để hợp pháp hóa vàng lậu. Dù cảnh báo là cần thiết nhưng do cách thể hiện "chưa tới", cộng với thiếu nhạy cảm trong bối cảnh thị trường vàng tích nén nhiều vấn đề, có thể dẫn tới những cách hiểu sai về quan điểm điều hành của cơ quan Nhà nước nên bài báo đã bị "tuýt còi". Bản thân tác giả và Báo Thanh Niên phải nhận hình thức kỷ luật nghiêm khắc nhưng nhân văn của cơ quan quản lý. Sự kiện đó giúp chúng tôi ý thức sâu sắc hơn bao giờ hết trách nhiệm của nhà báo trong việc truyền thông và phản biện chính sách. Không chỉ là đúng - sai mà còn là hiệu ứng thông tin đối với lợi ích chung của nền kinh tế, đặc biệt là trong những thời điểm quan trọng.

Nhìn lại hành trình 40 năm Báo Thanh Niên, với chúng tôi, thành tựu lớn nhất không phải những giải thưởng mà là sự trưởng thành sau mỗi vấp váp; là bản sắc "Hào hiệp - Tử tế - Nhân văn - Tin cậy" đã ăn sâu vào mỗi con người Thanh Niên, không chỉ trong tác nghiệp mà cả trong đời sống hằng ngày.

Thanh Niên đang viết tiếp cuộc hành trình của những người tiên phong bằng tâm thế mới: Cùng đất nước tiến vào kỷ nguyên vươn mình.