Chính phủ mới đây ban hành Nghị định 03/2026 quy định về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện. Nghị định mới có hiệu lực thi hành kể từ 1.3.2026.
Nghị định 03/2026 quy định nhiều điểm mới về hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện (ảnh minh họa)
ẢNH: T.N
Phải công khai cả "đầu vào" và "đầu ra"
Nghị định 03/2026 quy định 13 nhóm nghĩa vụ mà quỹ xã hội, quỹ từ thiện phải tuân thủ.
Trong đó, quỹ hoạt động trong lĩnh vực nào thì phải chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước về ngành, lĩnh vực đó. Quỹ thực hiện việc tài trợ, hỗ trợ trong phạm vi hoạt động theo điều lệ, trừ trường hợp quỹ tham gia tài trợ, hỗ trợ nhân dân khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng, khẩn cấp theo quy định pháp luật.
Quỹ phải thực hiện tài trợ đúng theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức đã ủy quyền phù hợp với tôn chỉ, mục đích của mình.
Quỹ được thành lập từ các nguồn tài sản hiến, tặng cho hoặc theo di chúc mà không tổ chức quyên góp và nhận tài trợ thì hàng năm phải dành tối thiểu 5% tổng số tài sản để tài trợ cho các chương trình, dự án phù hợp với tôn chỉ, mục đích hoạt động của quỹ.
Đặc biệt, hàng năm, quỹ có trách nhiệm công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31.3. Đây là điểm mới so với quy định hiện hành, khi mà quỹ chỉ cần "công khai các khoản đóng góp".
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Đoàn luật sư TP.Hà Nội, đánh giá việc mở rộng phạm vi trách nhiệm công khai với cả "kết quả sử dụng" được kỳ vọng nâng cao tính minh bạch trong hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện.
Với quy định mới, quỹ sẽ phải công khai cả "đầu vào" và "đầu ra". Thông qua đó, cộng đồng có thể giám sát đối với khối lượng tài sản đóng góp cho quỹ cũng như việc tài sản ấy được sử dụng vào mục đích gì, số lượng bao nhiêu, cho đối tượng nào…
Trong bối cảnh hoạt động tiếp nhận, sử dụng nguồn lực đóng góp từ xã hội ngày càng phổ biến, song cũng có không ít vụ việc gây lùm xùm, Nghị định 03/2026 được ban hành là rất cần thiết và kịp thời, nhằm siết chặt quản lý, tăng cường trách nhiệm giải trình của quỹ xã hội, quỹ từ thiện.
Nghiêm cấm tư lợi, cho vay, góp vốn đầu tư
Vẫn theo quy định tại Nghị định 03/2026, hội đồng quản lý và giám đốc quỹ xã hội, quỹ từ thiện có trách nhiệm công khai tình hình tài sản, tài chính quỹ hàng quý, hàng năm.
Nội dung công khai bao gồm: danh sách, số tiền, hiện vật đóng góp, tài trợ của các tổ chức, cá nhân cho quỹ; danh sách, số tiền, hiện vật tổ chức, cá nhân được nhận từ quỹ; công khai kết quả sử dụng và quyết toán thu, chi từng khoản đóng góp.
Cùng đó là báo cáo tình hình tài sản, tài chính và quyết toán theo từng nội dung thu, chi theo luật Kế toán và các văn bản hướng dẫn thực hiện.
Đối với các khoản chi theo từng đợt vận động, việc báo cáo được thực hiện theo quy định hiện hành về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ nhân dân khắc phục khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, các bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.
Quỹ phải thực hiện công khai báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán quỹ và kết luận của kiểm toán (nếu có) trên phương tiện thông tin đại chúng hàng năm theo quy định hiện hành.
Đáng chú ý, nghị định nghiêm cấm các hành vi lợi dụng việc thành lập và tổ chức, hoạt động của quỹ để tư lợi, gian dối, thực hiện, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp; rửa tiền, tài trợ khủng bố và các hoạt động trái pháp luật; làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn, cầm cố, thế chấp giấy phép thành lập quỹ dưới bất kỳ hình thức nào; nhận tiền gửi, cho vay, góp vốn đầu tư…
