Reuters dẫn các bức ảnh vệ tinh cho thấy Trung Quốc đang xây dựng một mạng lưới rộng lớn gồm bệ phóng, boong-ke và các nút liên lạc gần những hầm chứa tên lửa hạt nhân biệt lập. Đó là nơi đặt các loại tên lửa có tầm bắn xa nhất của quân đội Trung Quốc.
Ảnh vệ tinh cho thấy hơn 80 bệ phóng có thể được sử dụng cho đội xe phóng tên lửa cơ động và các tổ hợp phòng không đang mở rộng của Trung Quốc. Theo các chuyên gia phân tích hình ảnh, những cơ sở này cũng có thể phục vụ tác chiến điện tử, thông tin liên lạc vệ tinh và hoạt động chỉ huy.
Khu tổ hợp xung quanh cấu trúc hình bát giác trên sa mạc Trung Quốc trên ảnh vệ tinh. (Ảnh: Vantor)
Quy mô xây dựng - Trung Quốc chưa từng công bố - cho thấy hạ tầng kiên cố đang được mở rộng nhằm bảo vệ và vận hành lực lượng hạt nhân trên bộ của Trung Quốc. Tổng thể mạng lưới này cho thấy Trung Quốc đang từng bước nâng cấp đáng kể để xây dựng năng lực “đòn đáp trả thứ hai”, trong bối cảnh cạnh tranh hạt nhân với Mỹ ngày càng gay gắt và căng thẳng gia tăng quanh đảo Đài Loan.
Nhà nghiên cứu Alexander Neill, công tác tại Diễn đàn Thái Bình Dương ở Hawaii, cho biết: “Chúng ta có thể thấy cơ sở hạ tầng này đang được xây dựng với quy mô rất lớn, trải dài hàng nghìn km² trên sa mạc, bên ngoài các hầm chứa tên lửa”.
Theo chuyên gia này, tùy vào năng lực cụ thể của các cơ sở, “đây là sự tăng cường và đa dạng hóa rất đáng kể đối với năng lực răn đe hạt nhân chiến lược của Trung Quốc”.
Khả năng bảo vệ các hầm chứa tên lửa trong sa mạc là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm mục tiêu lâu nay của Trung Quốc: Xây dựng lực lượng răn đe hạt nhân tối thiểu nhưng đáng tin cậy, có thể trả đũa nếu bị tấn công trước.
Dù quân đội Trung Quốc có thể phóng vũ khí hạt nhân từ tàu ngầm và máy bay, các hầm chứa tên lửa ở khu vực Tân Cương và tỉnh Cam Túc vẫn là trụ cột của lực lượng hạt nhân nước này.
Quá trình tăng cường năng lực hạt nhân của Trung Quốc là vấn đề đang được theo dõi chặt chẽ, trong bối cảnh Washington và Bắc Kinh chưa thể đối thoại về vấn đề hạt nhân.
Một trong những nguyên tắc nền tảng trong học thuyết hạt nhân của Trung Quốc là chính sách “không sử dụng trước”, nghĩa là lực lượng của họ sẽ không chủ động khơi mào chiến tranh hạt nhân. Tuy nhiên, một số nhà ngoại giao và chuyên gia phương Tây cho rằng Bắc Kinh có thể sử dụng biện pháp “cưỡng ép hạt nhân”, nhằm hạn chế sự can dự từ bên ngoài nếu xảy ra xung đột liên quan đến đảo Đài Loan.
Bộ Quốc phòng Trung Quốc không phản hồi các câu hỏi liên quan đến chương trình hạt nhân và hình ảnh vệ tinh. Lầu Năm Góc cũng từ chối bình luận về các vấn đề liên quan đến tình báo.
Những bát giác gây chú ý
Cơ sở hạ tầng mới trên sa mạc tập trung quanh 2 công trình hình bát giác được xây dựng trong 6 năm qua tại phía đông Tân Cương. Cả 2 đều nằm về phía tây nam của các bãi hầm chứa tên lửa hạt nhân Hami – một cơ sở cách khoảng 140 km, cơ sở còn lại cách khoảng 230 km.
Ảnh vệ tinh cho thấy các công trình hình bát giác này có khu nhà ở dành cho nhân sự và các phương tiện quân sự cỡ lớn. Bao quanh chúng là các boong-ke bọc thép và khu lưu trữ vũ khí kiên cố, cùng sân bay và đầu mối đường sắt kết nối tới các hầm chứa tên lửa ở Hami.
Cận cảnh cấu trúc hình bát giác. (Ảnh: Vantor)
Hình ảnh cũng cho thấy trong tháng này và suốt tháng 4 đã diễn ra các cuộc diễn tập với nhiều phương tiện quân sự lớn quanh công trình bát giác ở phía bắc. Ngoài ra còn xuất hiện những lều lớn và các vị trí được cho là bệ phóng ngụy trang nằm sâu trong sa mạc, một số đi kèm các tổ hợp tên lửa phòng không.
Nhiều học giả đồng ý rằng cơ sở hạ tầng này nhìn chung có thể phục vụ chương trình hạt nhân của Trung Quốc cũng như nhiều mục đích quân sự khác. Tuy nhiên, họ cảnh báo rằng vẫn còn nhiều chi tiết chưa rõ ràng, như loại vũ khí sẽ được triển khai tại các bệ phóng và liệu các công trình bát giác có chứa tên lửa đạn đạo gắn trên xe tải hay cơ sở lắp đầu đạn hạt nhân hay không.
Các quan chức Mỹ và chuyên gia kiểm soát vũ khí cho rằng Trung Quốc đang mở rộng và nâng cấp năng lực vũ khí hạt nhân nhanh hơn bất kỳ quốc gia nào khác. Báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc về hiện đại hóa quân đội Trung Quốc cho biết tốc độ sản xuất đầu đạn đã chậm lại, nhưng nước này vẫn đang trên lộ trình sở hữu 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030. Báo cáo vào tháng 12/2025 ước tính Trung Quốc hiện có khoảng 100 ICBM được triển khai tại 3 hầm chứa chính.
Theo giới chức Mỹ, Trung Quốc đang tăng cường hệ thống cảnh báo sớm dựa trên các vệ tinh Huoyan-1. Hệ thống này có thể phát hiện ICBM đang bay tới chỉ trong vòng 90 giây sau khi phóng, gửi cảnh báo tới trung tâm chỉ huy trong 3 - 4 phút, đủ thời gian để Trung Quốc phóng các tên lửa trong hầm trước khi bị đánh trúng.
Quy mô mạng lưới phòng thủ quanh các hầm chứa tên lửa có thể khiến Trung Quốc khác biệt so với các cường quốc hạt nhân lớn khác.
Theo ông Hans Kristensen - Giám đốc Dự án chiến lược hạt nhân thuộc Viện Nautilus (Mỹ), Mỹ và Nga - những nước sở hữu kho đầu đạn và số lượng vũ khí triển khai vượt xa Trung Quốc - chủ yếu dựa vào số lượng lớn hầm chứa, vị trí biệt lập và kết cấu kiên cố để ngăn chặn đòn tấn công phủ đầu, thay vì hệ thống phòng thủ tên lửa quy mô lớn.
Quy mô của những gì đang xuất hiện giữa sa mạc Tây Bắc Trung Quốc đã khiến ngay cả các chuyên gia kỳ cựu cũng phải kinh ngạc. “Tôi chưa từng thấy thứ gì như thế này. Đây là một nỗ lực phi thường”, ông Hans Kristensen nói.
