Trẻ nhỏ không học về tài chính thông qua những bài giảng phức tạp. Thay vào đó, các em quan sát cách cha mẹ mua sắm, chi tiêu, tiết kiệm và đưa ra quyết định mỗi ngày. Chính những hành động tưởng như rất bình thường ấy lại góp phần hình thành thói quen tài chính của trẻ trong tương lai. Các nghiên cứu về hành vi tiêu dùng cũng cho thấy gia đình là môi trường đầu tiên và có ảnh hưởng lâu dài đến nhận thức của trẻ về giá trị đồng tiền.
Trẻ học bằng cách quan sát nhiều hơn là được dạy
Nhiều cha mẹ thường nhắc con phải tiết kiệm, không lãng phí hay biết quý trọng đồng tiền. Tuy nhiên, nếu người lớn thường xuyên mua sắm theo cảm hứng, liên tục nhận hàng từ các sàn thương mại điện tử hoặc than phiền về việc "hết tiền" sau mỗi kỳ lương, trẻ sẽ ghi nhớ những hình ảnh đó nhiều hơn lời khuyên.
Ở độ tuổi nhỏ, trẻ chưa hiểu khái niệm quản lý tài chính, nhưng có khả năng bắt chước rất nhanh. Cách cha mẹ phản ứng trước một món đồ giảm giá, quyết định có mua hay không, hay cách cả gia đình bàn bạc trước một khoản chi lớn đều trở thành những bài học thực tế.
Nói cách khác, cha mẹ chính là "giáo trình" đầu tiên về tài chính của con.
Cách cha mẹ nói về tiền cũng rất quan trọng
Không chỉ hành động, cách người lớn trò chuyện về tiền bạc cũng ảnh hưởng đến suy nghĩ của trẻ.
Nếu trẻ thường xuyên nghe những câu như "Nhà mình không có tiền", "Tiền khó kiếm lắm" hoặc "Đừng đòi hỏi nữa", các em có thể hình thành cảm giác lo lắng hoặc sợ hãi khi nhắc đến tiền.
Ngược lại, nếu cha mẹ giải thích rằng gia đình đang ưu tiên chi tiêu cho những điều quan trọng hơn, hoặc cần tiết kiệm để thực hiện một mục tiêu trong tương lai, trẻ sẽ dần hiểu rằng quản lý tiền là việc lập kế hoạch chứ không đơn thuần là cắt giảm chi tiêu.
Sự khác biệt nằm ở cách giúp trẻ hiểu giá trị của đồng tiền thay vì chỉ cảm nhận áp lực về tiền.
Trẻ nhận biết đâu là "muốn" và đâu là "cần"
Trong cuộc sống hằng ngày, có rất nhiều cơ hội để cha mẹ giúp con phân biệt giữa nhu cầu và mong muốn.
Một đôi giày mới vì giày cũ đã chật là nhu cầu. Nhưng mua thêm một món đồ chơi chỉ vì đang giảm giá lại là một mong muốn.
Khi cùng con trao đổi trước mỗi quyết định mua sắm, cha mẹ không chỉ giúp trẻ hiểu cách ưu tiên chi tiêu mà còn rèn luyện khả năng cân nhắc trước khi đưa ra lựa chọn.
Đây là kỹ năng quan trọng đối với tài chính cá nhân sau này.
Cho con trải nghiệm thay vì chỉ kiểm soát
Nhiều phụ huynh lo ngại rằng trẻ còn nhỏ nên chưa cần biết đến tiền bạc. Tuy nhiên, các chuyên gia giáo dục cho rằng việc cho trẻ làm quen với khái niệm quản lý tiền từ sớm, ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, có thể mang lại nhiều lợi ích.
Trẻ có thể được giao một khoản tiền nhỏ để tự lựa chọn món đồ mình muốn mua, cùng cha mẹ lập danh sách trước khi đi siêu thị hoặc tiết kiệm để đạt được một mục tiêu nhất định.
Thông qua những trải nghiệm đơn giản này, trẻ học được rằng mỗi quyết định chi tiêu đều có sự đánh đổi và tiền là nguồn lực có giới hạn.
Điều cha mẹ làm mỗi ngày là bài học lâu dài
Không phải những buổi dạy về tài chính kéo dài hàng giờ, mà chính những việc nhỏ diễn ra hằng ngày mới tạo nên thói quen của trẻ.
Việc cả gia đình cùng lập kế hoạch cho kỳ nghỉ, cân nhắc trước khi mua một món đồ giá trị lớn hay duy trì thói quen tiết kiệm đều là những bài học thực tế mà trẻ có thể quan sát và ghi nhớ.
Khi chứng kiến cha mẹ biết ưu tiên mục tiêu dài hạn thay vì mua sắm theo cảm xúc, trẻ cũng có nhiều khả năng hình thành cách ứng xử tương tự với tiền bạc khi trưởng thành.
Giáo dục tài chính bắt đầu từ chính cha mẹ
Nhiều phụ huynh mong muốn con biết quý trọng đồng tiền, chi tiêu hợp lý và có khả năng tự lập về tài chính trong tương lai. Tuy nhiên, những bài học ấy không bắt đầu từ sách giáo khoa mà từ chính cuộc sống hằng ngày của gia đình.
Không ai có cách quản lý tiền hoàn hảo. Điều quan trọng là cha mẹ sẵn sàng làm gương thông qua những quyết định chi tiêu có trách nhiệm, biết tiết kiệm cho mục tiêu dài hạn và trò chuyện cởi mở với con về giá trị của đồng tiền.
Bởi suy cho cùng, trẻ không chỉ nghe những gì cha mẹ nói, mà còn lớn lên cùng những gì cha mẹ làm.
