Từ lâu, giới đầu tư đã xem thanh khoản như dòng nước, còn chỉ số đại diện cho thị trường chứng khoán VN-Index giống như con thuyền. Khi dòng nước thanh khoản dâng cao, con thuyền VN-Index sẽ dễ dàng được đẩy lên những vùng điểm mới. Ngược lại, khi nước vơi dần, tức thanh khoản thấp, con thuyền sẽ khó di chuyển và dễ bị "mắc cạn" tại các vùng giá nông.
Điều này được chứng minh rõ trong năm 2025. Cụ thể, hai tháng đầu là thời điểm thanh khoản ở mức thấp. Tháng 1, tổng giá trị giao dịch trung bình trên sàn HoSE chỉ đạt hơn 11.400 tỷ mỗi phiên - tiệm cận vùng đáy 3 năm tính theo khung thời gian tháng - và tháng 2 gần 15.900 tỷ đồng. Thời điểm này rơi vào dịp Tết Nguyên đán, song thị trường cũng chứng kiến sự thận trọng của dòng tiền nội trước các biến số vĩ mô đầu năm và xu hướng bán ròng của khối ngoại.
Sau đó, dòng tiền chuyển sang giai đoạn tích lũy và tăng trưởng trong tháng 3-6. Thanh khoản bắt đầu ổn định và cải thiện dần, trừ những phiên cục bộ nửa đầu tháng 4 do cuộc khủng hoảng thuế quan mang lại. Tổng giá trị giao dịch trung bình giai đoạn này đều vượt 20.000 tỷ đồng mỗi tháng trong bối cảnh hệ thống công nghệ thông tin mới (KRX) được vận hành, mùa đại hội cổ đông với sức khỏe tài chính của doanh nghiệp cải thiện, kết quả đàm phán thuế quan tích cực.
Thanh khoản bắt đầu bùng nổ từ tháng 7-10 với mức trung bình mỗi phiên đều trên 30.000 tỷ đồng. Đây là thời kỳ hoàng kim của dòng tiền chứng khoán, có lúc Việt Nam vào nhóm thị trường có thanh khoản dồi dào nhất khu vực. Riêng tháng 8, tổng giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên đạt mức cao nhất năm với trên 49.500 tỷ đồng.
Qua những tháng tăng "nóng", thanh khoản bước vào giai đoạn ổn định cuối năm từ tháng 11. Dòng tiền có dấu hiệu hạ nhiệt nhưng vẫn giữ ở mức cao hơn nhiều so với đầu năm, với tháng 11 đạt trên 22.700 tỷ và tháng 12 đạt gần 23.800 tỷ đồng. Tâm lý phổ biến là ưu tiên đứng ngoài quan sát, đưa tỷ trọng danh mục về mức an toàn. Điều này khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại về tình trạng tiền chảy khỏi chứng khoán để tìm cơ hội ở các kênh tài sản khác, nhất là nhóm tăng giá mạnh như vàng, bạc hay bất động sản.
Nói với VnExpress, ông Hồ Quốc Bình, Giám đốc đầu tư Công ty Quản lý quỹ Thành Công (TCAM), cho rằng càng về cuối năm, các sự kiện và tin tức tốt đã qua đi khiến tâm lý giao dịch trở nên thận trọng. Thị trường thiếu câu chuyện đủ hấp dẫn cho việc giải ngân mới.
Ngoài ra, mặt bằng lãi suất gia tăng làm nhà đầu tư e ngại rủi ro, không sẵn sàng giao dịch thường xuyên như trước. Các thương vụ niêm yết lần đầu ra công chúng (IPO) lớn, trị giá hàng tỷ USD, liên tục diễn ra cũng để lại tác động. Nhà đầu tư phải nộp tiền vào đăng ký mua IPO và lượng tiền đó bị "giam lại" cho đến khi cổ phiếu được giao dịch cũng phần nào tác động lên thanh khoản chung.
Đánh giá về tình trạng thanh khoản giảm tốc vào cuối năm, Chứng khoán Phú Hưng (PHS) cho rằng không đơn thuần là hiện tượng kỹ thuật, mà còn phản ánh trạng thái "bình thường hóa" trong bối cảnh chi phí vốn gia tăng rõ rệt trong tháng 11 và 12.
Sau khi VN-Index lập đỉnh lịch sử và thanh khoản bùng nổ, một bộ phận nhà đầu tư có xu hướng chốt lời hoặc tạm thời đứng ngoài để quan sát. Đồng thời, mức độ phân hóa giữa các nhóm cổ phiếu gia tăng, nhiều mã đã tăng nóng khiến hoạt động giải ngân tại vùng giá cao trở nên thận trọng hơn, chủ yếu mang tính cầm chừng. Ở chiều vốn ngoại, diễn biến rút ròng liên tiếp cùng tâm lý chờ đợi sự kiện nâng hạng thị trường chính thức vào năm sau khiến dòng tiền nước ngoài trong một số thời điểm nghiêng về bán ròng, gia tăng áp lực lên nhà đầu tư trong nước.
Bên cạnh đó, yếu tố mùa vụ cuối năm, bao gồm nhu cầu "chốt sổ" danh mục và giảm vay ký quỹ (margin) nhằm kiểm soát rủi ro khi lãi suất huy động nhích lên tại một số ngân hàng, cũng góp phần làm thanh khoản suy giảm. Vì vậy theo PHS, thanh khoản thấp giai đoạn cuối năm có thể được xem là hệ quả của quá trình chuyển dịch sang nhịp điều chỉnh và tích lũy sau đợt tăng nóng.
Một trong những lý giải phổ biến cho xu hướng thanh khoản thấp là nhà đầu tư đang đứng ngoài để chờ cơ hội. Theo quan sát của PHS, cơ hội mà nhà đầu tư chờ đợi có thể được phân thành ba nhóm chính.
Thứ nhất là cơ hội định giá, khi thị trường xuất hiện các nhịp điều chỉnh đủ sâu để đưa cổ phiếu trở về vùng hấp dẫn hơn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp đầu ngành có nền tảng cơ bản vững chắc. Thứ hai là cơ hội xác nhận xu hướng, thể hiện ở nhu cầu về các tín hiệu rõ ràng hơn liên quan đến triển vọng tăng trưởng lợi nhuận năm 2026, định hướng chính sách tiền tệ hoặc sự quay trở lại của dòng vốn ngoại trước khi gia tăng tỷ trọng giải ngân. Thứ ba là cơ hội theo chu kỳ ngành, khi dòng tiền có xu hướng tìm kiếm những ngành bước vào pha tăng trưởng mới, trong đó lợi nhuận kỳ vọng chưa được phản ánh đầy đủ vào giá cổ phiếu.
"Đây không phải là thời điểm để rời bỏ thị trường, mà là giai đoạn cần chắt lọc kỹ và chờ đợi điểm rơi phù hợp hơn về cả giá và thông tin nhằm tận dụng nhịp tăng đầu năm 2026", nhóm chuyên gia PHS nêu quan điểm.
Với mối liên hệ chặt chẽ cùng VN-Index, thanh khoản cũng biến động mạnh khi chỉ số chung ghi nhận biên độ dao động lên tới hơn 730 điểm trong năm nay. Cụ thể, mức thanh khoản thấp nhất của năm được ghi nhận vào phiên 10/4 - hai ngày sau phiên bán tháo hàng loạt liên quan đến tin tức thuế quan - với giá trị giao dịch chỉ khoảng 6.300 tỷ đồng. Ngược lại, giai đoạn bùng nổ nhất rơi vào giữa quý III, khi thanh khoản xác lập mức lịch sử ở phiên 5/8 với con số trên 78.100 tỷ đồng (gần 3 tỷ USD). Điều này cho thấy sự chênh lệch rất lớn về mức độ quan tâm và tâm lý của nhà đầu tư khi tham gia chứng khoán.
Dù suy giảm về cuối năm, nhóm phân tích PHS nhận xét dòng tiền không rút ra khỏi thị trường mà luân chuyển mạnh giữa các nhóm ngành, qua đó phản ánh mức độ phân hóa sâu sắc. "Dòng tiền thể hiện tính chọn lọc cao hơn rõ rệt so với các năm trước, tập trung chủ yếu vào doanh nghiệp có kết quả kinh doanh thực chất, tăng trưởng lợi nhuận hoặc sở hữu câu chuyện riêng biệt", nhóm phân tích này nói thêm.
Nhà đầu tư đang quan sát bảng điện tử tại trụ sở một công ty chứng khoán ở TP HCM. Ảnh: An Khương
Triển vọng thanh khoản trong năm 2026 được đánh giá tích cực hơn, nhưng theo hướng phân hóa và chọn lọc rất kỹ, thay vì bùng nổ đồng loạt trên diện rộng. Theo PHS, dòng tiền sẽ tập trung vào các nhóm ngành có câu chuyện tăng trưởng rõ ràng, gắn với chu kỳ kinh tế, đầu tư trung hạn và khả năng cải thiện lợi nhuận thực chất của doanh nghiệp. Điều này phản ánh sự dịch chuyển của thị trường từ trạng thái tăng nóng sang giai đoạn phát triển có chiều sâu, nơi chất lượng được ưu tiên hơn số lượng giao dịch.
Một yếu tố quan trọng hỗ trợ triển vọng thanh khoản trung hạn là câu chuyện chứng khoán Việt Nam bước lên nhóm thị trường mới nổi cận biên của FTSE Russell. Kỳ vọng này chưa tạo ra dòng tiền bùng nổ ngay lập tức, nhưng có tác dụng nâng cao tiêu chuẩn thị trường, cải thiện minh bạch, hạ tầng giao dịch và khung pháp lý. Những thay đổi này sẽ thu hút dòng vốn tổ chức và vốn ngoại dài hạn, qua đó giúp thanh khoản tăng lên một cách bền vững hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tác động của nâng hạng sẽ mang tính chọn lọc, khi dòng vốn quốc tế thường ưu tiên các cổ phiếu có vốn hóa lớn, thanh khoản cao, tỷ lệ free-float (tỷ lệ chuyển nhượng tự do) tốt và quản trị minh bạch.
Không chỉ với các chuyên gia hay giới quan sát, ông Hồ Quốc Bình cho rằng theo dõi và phân tích về thanh khoản là việc quan trọng với nhà đầu tư. Trước hết, đây là chỉ báo sức khỏe thị trường. Giá trị giao dịch suy yếu là tín hiệu tiêu cực với tâm lý chung, báo hiệu nhà đầu tư chán nản, không dám mua mới vì sợ các rủi ro. Ngược lại, thanh khoản dồi dào thể hiện tâm lý nhà đầu tư tích cực giao dịch.
Thanh khoản thể hiện mức độ dồi dào của lượng tiền trong thị trường. Muốn giá cổ phiếu tăng, ngoài các yếu tố về nội tại doanh nghiệp, nhà đầu tư cũng cần quan tâm đến lượng tiền trong thị trường. Thanh khoản cao sẽ tạo điều kiện cho thị giá của một cổ phiếu được cải thiện, nếu doanh nghiệp đó có kết quả kinh doanh tích cực.
Thực tế, phân hóa dòng tiền liên quan chặt chẽ tới diễn biến của chỉ số VN-Index. Trong những tháng đầu năm, khi thanh khoản giữ mức thấp, chứng khoán chỉ dao động quanh vùng 1.200-1.300 điểm. Tuy nhiên, khi dòng tiền "vào sóng" từ tháng 7, chỉ số bắt đầu bứt phá mạnh mẽ. Đỉnh thanh khoản trong tháng 8 đã trực tiếp đẩy chỉ số chung vượt ngưỡng 1.600 điểm. Riêng giai đoạn cuối năm, dù thanh khoản không cao như trước, nhưng nhờ nền tảng dòng tiền duy trì ổn định, VN-Index vẫn liên tục lập đỉnh mới và đạt mức cao nhất năm tại 1.806 điểm vào ngày 25/12.
