Khép lại năm tài chính 2025, ngành thủy sản Việt Nam đã ghi dấu ấn đậm nét trên bản đồ thương mại toàn cầu với tổng kim ngạch xuất khẩu đạt gần 11,3 tỷ USD, tăng trưởng 12,4% so với năm 2024.
Đây là con số kỷ lục trong lịch sử phát triển của ngành, đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đầy biến động và thiên tai trong nước gây thiệt hại chưa từng có.
Cú "nước rút" ngoạn mục
Động lực chính cho tăng trưởng năm 2025 đến từ cuộc bứt tốc mạnh mẽ trong giai đoạn cuối năm. Chỉ riêng Quý IV/2025, kim ngạch xuất khẩu đã đạt hơn 3,1 tỷ USD, tăng 10,3% so với cùng kỳ. Trong đó, tháng 12 đóng vai trò là "tháng vàng" với đóng góp gần 955 triệu USD.
Công nhân chế biến tôm tại một nhà máy ở Đồng bằng sông Cửu Long (Ảnh: Huân Trần).
Giới phân tích nhận định, sự tăng trưởng này không đến từ may mắn mà là kết quả của chiến lược "chạy đua với thời gian" của cộng đồng doanh nghiệp. Trước áp lực từ quy định bảo vệ động vật biển (MMPA) của Hoa Kỳ và lệnh cấm nhập khẩu đối với 12 nghề cá có hiệu lực từ ngày 1/1, các doanh nghiệp đã dồn toàn lực đẩy hàng sang Mỹ. Đồng thời, nhu cầu lễ hội bùng nổ tại thị trường Trung Quốc (bao gồm Hong Kong) tăng 22,9%, cũng được tận dụng triệt để.
Bức tranh sáng màu của ngành thủy sản năm qua mang đậm dấu ấn của các "cánh chim đầu đàn". Top 10 doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu đã trở thành trụ cột vững chắc. Điển hình là STAPIMEX với kim ngạch xấp xỉ 310 triệu USD, hay "vua tôm" Minh Phú với tổng doanh thu xuất khẩu đạt trên 542 triệu USD.
Ở mảng cá tra, Vĩnh Hoàn tiếp tục khẳng định vị thế độc tôn với 249 triệu USD, đặc biệt sau khi doanh nghiệp này chính thức thoát khỏi danh sách rà soát thuế chống bán phá giá của Mỹ.
Sự linh hoạt trong chiến lược thị trường cũng là điểm sáng. Khi thị trường Mỹ dựng lên rào cản thuế đối ứng (có hiệu lực từ tháng 8/2025), dòng chảy thủy sản Việt Nam đã nhanh chóng chuyển hướng sang các thị trường ổn định hơn. Khối CPTPP ghi nhận kim ngạch trên 3 tỷ USD, và thị trường Trung Quốc cán mốc 2,4 tỷ USD, cho thấy khả năng thích ứng tuyệt vời của doanh nghiệp Việt.
Gỡ "nút thắt" chính sách và thách thức từ thị trường Mỹ
Năm 2025 cũng là năm ghi nhận sự đồng hành quyết liệt chưa từng có của Chính phủ và các Bộ ngành trong việc kiến tạo hành lang pháp lý thông thoáng.
Hai "phao cứu sinh" quan trọng nhất được tung ra đúng thời điểm khó khăn là Nghị định 309/2025/NĐ-CP và Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Nếu như Nghị định 309 giúp ngư dân và doanh nghiệp "dễ thở" hơn khi tạm ngưng quy định về kích thước khai thác tối thiểu đối với 10 loài thủy sản (như cá ngừ, mực ống...), thì Nghị định 320 lại giải quyết bài toán tài chính khi chính thức xác nhận ưu đãi thuế Thu nhập doanh nghiệp cho hoạt động chế biến.
Bên cạnh đó, Luật thuế GTGT sửa đổi được Quốc hội thông qua dịp cuối năm cũng giúp khơi thông dòng vốn, giải quyết dứt điểm các vướng mắc về hoàn thuế cho hàng sơ chế.
Tuy nhiên, bức tranh không chỉ toàn màu hồng. Thị trường Hoa Kỳ - đối tác quan trọng hàng đầu - đang dựng lên những rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe. Từ ngày 1/1/2026, Mỹ chính thức ngừng nhập khẩu các sản phẩm từ 12 nghề cá của Việt Nam không được công nhận tương đương theo đạo luật MMPA.
Điều này đe dọa trực tiếp tới hơn 500 triệu USD kim ngạch xuất khẩu, đặc biệt là nhóm hàng cá ngừ, ghẹ và mực. Mặc dù Tòa án Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ đã tạm hoãn lệnh cấm với mặt hàng ghẹ, nhưng áp lực chứng minh nguồn gốc và bảo vệ động vật biển vẫn là bài toán nan giải cho năm 2026.
Kịch bản xuất khẩu năm 2026
Bước sang năm 2026 - năm đầu tiên của giai đoạn tăng tốc 5 năm mới, ngành thủy sản đặt mục tiêu xuất khẩu 11,5 tỷ USD với tổng sản lượng trên 10 triệu tấn.
Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chiến lược xuyên suốt sẽ là "Giảm khai thác, tăng nuôi trồng". Cụ thể, sản lượng khai thác dự kiến giảm 2,1% xuống còn 3,75 triệu tấn, trong khi sản lượng nuôi trồng tăng 2,2% lên 6,25 triệu tấn. Đây là bước chuyển dịch bắt buộc để bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phát triển bền vững.
Tàu đánh bắt cá ở vùng biển TPHCM (Ảnh: Hải Vỹ).
Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, năm 2026 sẽ tiếp tục thực hiện cuộc cách mạng chuyển đổi từ "tư duy sản xuất" sang "tư duy kinh tế thủy sản". Ngành sẽ tập trung vào chế biến sâu, tích hợp đa giá trị và phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn.
Đặc biệt, trong bối cảnh bộ máy quản lý nhà nước có sự thay đổi lớn với việc sáp nhập Bộ Tài nguyên và Môi trường vào Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn từ tháng 3/2025, công tác quản lý nguồn lợi và môi trường nuôi trồng dự kiến sẽ được quy hoạch bài bản, chặt chẽ hơn.
Dù dự báo còn nhiều sóng gió từ biến đổi khí hậu và các rào cản thương mại, nhưng với đà tăng trưởng kỷ lục của năm 2025 cùng sự chuẩn bị kỹ lưỡng về chính sách, ngành thủy sản Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để tin vào một năm 2026 "vượt sóng" thành công, giữ vững vị thế trên trường quốc tế.
