Ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết bác bỏ quyền áp mức thuế quan theo Đạo luật quyền lực kinh tế khẩn cấp (IEEPA), vốn là cơ sở pháp lý chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng để đánh thuế đối ứng vào hàng nhập khẩu có thặng dư thương mại lớn với Mỹ.
Ngay sau đó, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh áp thuế toàn cầu 10% theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại 1974, như một giải pháp thay thế cơ chế vừa bị vô hiệu hóa.
Ngày 21/2, Tổng thống Trump thông báo nâng mức thuế Mục 122 từ 10% lên 15% (mức tối đa luật cho phép) qua mạng xã hội Truth Social.
Ngày 24/2, mức thuế 10% mới chính thức được áp dụng cho mọi lô hàng nhập khẩu vào Mỹ từ 00:01 sáng (tức 12:01 giờ Việt Nam).
Ngày 23/7: Đây là mốc 150 ngày theo luật định của Mục 122. Sau ngày này, thuế sẽ hết hạn trừ khi được Quốc hội Mỹ phê chuẩn gia hạn.
Mức độ hưởng lợi khác nhau
Về tác động đến xuất khẩu của Việt Nam, Công ty CP Chứng khoán VPBankS cho rằng dù chịu thuế 20%, xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ trong năm 2025 vẫn thặng dư thương mại đạt kỷ lục khoảng133,9 tỷ USD và xuất khẩu tăng 28,2% .
Vì vậy, mức thuế quan đối ứng 20% (áp dụng từ khoảng tháng 8/2025) đã bị hủy bỏ và thay thế bằng thuế quan tạm thời mới là 15% có thể duy trì hoặc đẩy mạnh đà tăng này trong quý I và quý II, đặc biệt nếu doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu để bù đắp chi phí trước đó.
Theo nhận định của VPBankS, việc thuế giảm 5% sẽ mang lại mức độ hưởng lợi khác nhau, tùy thuộc đặc thù từng ngành, cấu trúc chi phí và biên lợi nhuận.
Trong các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam sang Mỹ, điện tử, máy tính và linh kiện (chiếm khoảng 39% tổng kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, đạt 42 tỷ USD và tăng 81,4% trong năm 2025) được đánh giá hưởng lợi lớn nhất do biên lợi nhuận mỏng và mức độ cạnh tranh cao.
"Việc giảm thuế giúp các tập đoàn có nhà máy lớn tại Việt Nam như Samsung, Intel, Foxconn gia tăng xuất khẩu và duy trì đà tăng trưởng mạnh. Đồng thời, có thể xuất hiện xu hướng “front-loading” khi nhà nhập khẩu Mỹ tăng đơn hàng để tận dụng giai đoạn thuế thấp", VPBankS nêu rõ.
Máy móc, thiết bị và phụ tùng (đạt khoảng 24,1 tỷ USD, tăng gần 9,4% và chiếm khoảng 15,7%) cũng được hưởng lợi khi chi phí giảm giúp nâng cao khả năng cạnh tranh so với Trung Quốc, qua đó hỗ trợ tăng trưởng ổn định.
Đối với dệt may và quần áo (đạt khoảng 17,8–17,9 tỷ USD, tăng 10,7% và chiếm 11,6%) là ngành nhạy cảm với thuế quan. Việc giảm 5% giúp giảm áp lực giá và hỗ trợ đơn hàng từ các thương hiệu Mỹ như Nike, Adidas. Tuy nhiên, ngành này cũng đối mặt rủi ro nếu thuế quay lại mức cao hơn sau thời hạn 150 ngày.
Giày dép và phụ kiện (khoảng 8,1 tỷ USD trong 11 tháng 2025) được hưởng lợi rõ rệt, góp phần duy trì vị thế của Việt Nam là nguồn cung lớn cho thị trường Mỹ. Tương tự, gỗ, nội thất và sản phẩm gỗ (khoảng 8,6 tỷ USD trong 11 tháng 2025) được hỗ trợ tích cực, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ tiếp tục tìm nguồn thay thế Trung Quốc.
Trong khi đó, nông sản và các mặt hàng khác như cà phê, thủy sản, đồ chơi ít chịu tác động trực tiếp hơn (một số từng được miễn trừ), song nhìn chung vẫn được hưởng lợi khi mặt bằng thuế chung giảm xuống
Ngoài ra, theo ước tính 175 tỷ USD thuế quan IEEPA đã thu (bao gồm phần từ hàng Việt Nam) có thể được hoàn lại, nhưng quá trình phức tạp, mất nhiều năm (qua Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ - USCIT). Điều này gián tiếp lợi cho chuỗi cung ứng Việt Nam nếu nhà nhập khẩu Mỹ giảm giá hoặc tăng đơn hàng.
Tuy nhiên, VPBankS cảnh báo, nếu không có thỏa thuận mới, sau 150 ngày, thuế có thể quay lại mức cao hơn qua các công cụ khác.
Cần chuẩn bị sẵn các kịch bản ứng phó
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho biết, trong ngắn hạn, ngành điện tử sẽ có thêm điều kiện để doanh nghiệp giữ đơn hàng, giao hàng nhanh hơn, ký thêm hợp đồng trung hạn và củng cố quan hệ với đối tác Mỹ.
“Ngay trong những ngày nghỉ Tết Nguyên đán, các đơn hàng vẫn được giao đều đặn; nhiều container linh kiện điện tử tiếp tục xuất sang Mỹ và các thị trường khác”, bà Hương dẫn chứng.
Bà Đỗ Thị Thúy Hương, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam. (Ảnh: Nguyễn Ngọc)
Tuy nhiên, theo bà Hương, doanh nghiệp không nên xem đây là tín hiệu cho thấy xu hướng bảo hộ thương mại của Mỹ đã hạ nhiệt trong dài hạn. Các động thái chính sách gần đây cho thấy yếu tố bảo hộ vẫn mang tính hệ thống và có thể tiếp tục thay đổi. Doanh nghiệp cần tận dụng khoảng thời gian này để rà soát lại cấu trúc thị trường, đánh giá mức độ phụ thuộc và chuẩn bị sẵn các kịch bản ứng phó.
Cụ thể, những điều chỉnh thuế quan có thể tạo áp lực trực tiếp lên chi phí xuất khẩu, nhất là với các doanh nghiệp điện tử có biên lợi nhuận mỏng và phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ. Trong ngắn hạn, khả năng đối tác yêu cầu đàm phán lại giá, giãn tiến độ hoặc tạm hoãn đơn hàng là điều cần tính đến.
"Tâm lý thị trường thận trọng hơn cũng có thể làm gia tăng chi phí tài chính và ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất", bà Hương quan ngại.
Bên cạnh đó, việc áp dụng thuế diện rộng còn tiềm ẩn nguy cơ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại như điều tra chống lẩn tránh thuế, chống trợ cấp hoặc xác minh xuất xứ.
“Đây là rủi ro cần được lưu ý, đặc biệt trong bối cảnh xuất khẩu điện tử của Việt Nam sang Mỹ tăng nhanh và duy trì mức thặng dư lớn”, bà Hương nêu rõ.
Về giải pháp, bà Hương khuyến nghị các doanh nghiệp điện tử cần chuyển từ tư duy ứng phó thụ động sang chiến lược chủ động và dài hạn hơn. Trước hết, doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc quá lớn vào một thị trường duy nhất, đồng thời tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
Song song đó, việc tuân thủ chặt chẽ quy tắc xuất xứ, minh bạch hóa chuỗi cung ứng và kiểm soát tỷ lệ nội địa hóa được xem là yếu tố then chốt nhằm hạn chế rủi ro bị điều tra phòng vệ thương mại. Hiệp hội cũng tăng cường tham gia các diễn đàn, mở rộng trao đổi với các hiệp hội trong khu vực ASEAN để thúc đẩy hợp tác nội khối.
Bà Hương cũng lưu ý doanh nghiệp cần quan tâm đến các thị trường ngách như Trung Đông, châu Phi và Nam Mỹ nhằm phân bổ rủi ro. Đồng thời, doanh nghiệp nên đầu tư nâng cao năng lực pháp lý về thương mại quốc tế, xây dựng bộ phận hoặc cơ chế cảnh báo sớm để theo dõi sát các động thái chính sách từ những thị trường lớn.
"Chính phủ cần tiếp tục tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp thông qua hệ thống cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, đẩy mạnh đàm phán song phương và đa phương với Mỹ. Đồng thời, cần có chính sách tín dụng và thuế nhằm hỗ trợ chuyển đổi công nghệ, giúp doanh nghiệp điện tử nâng cao giá trị gia tăng và từng bước giảm phụ thuộc vào mô hình gia công truyền thống", bà Hương kiến nghị .
