Theo Nghị định, Chính phủ thành lập Quỹ nhà ở trung ương trực thuộc Bộ Xây dựng và giao Bộ Xây dựng trực tiếp quản lý. Ở cấp địa phương, UBND các tỉnh, thành phố sẽ thành lập và quản lý Quỹ nhà ở địa phương để triển khai hoạt động phát triển nhà ở xã hội theo phân cấp.
Về cơ chế tài chính, các quỹ được quản lý theo quy định của Nghị định 302/2025/NĐ-CP và quy định pháp luật áp dụng đối với đơn vị sự nghiệp công lập. UBND cấp tỉnh quyết định việc thành lập mới quỹ, tổ chức lại quỹ tài chính hiện có hoặc giao cho quỹ tài chính do tỉnh quản lý thực hiện nhiệm vụ của Quỹ nhà ở địa phương, nhưng phải bảo đảm phù hợp với Nghị quyết 201/2025/QH15 và Nghị định này.
Trường hợp thành lập mới, Quỹ nhà ở địa phương sẽ hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập. Nếu tổ chức lại quỹ tài chính hiện hữu, UBND cấp tỉnh có thể lựa chọn tiếp tục duy trì mô hình cũ hoặc chuyển sang mô hình đơn vị sự nghiệp công lập tùy điều kiện thực tế, nhưng vẫn phải bảo đảm thực hiện đầy đủ mục tiêu và chức năng theo quy định tại Điều 5 của Nghị định.
Nếu UBND cấp tỉnh quyết định giao cho quỹ tài chính hiện có thực hiện nhiệm vụ của Quỹ nhà ở địa phương, quỹ sẽ tiếp tục hoạt động theo mô hình hiện tại, đồng thời bổ sung mục tiêu và chức năng theo quy định. Các quỹ phải chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động, không được sử dụng nguồn vốn cho các nhiệm vụ ngoài mục tiêu của quỹ, đồng thời phải hạch toán, theo dõi riêng nguồn vốn hoạt động.
Những quỹ không tổ chức theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập sẽ tiếp tục duy trì địa vị pháp lý, tư cách pháp nhân, cơ cấu tổ chức, chế độ tài chính và quy trình quản lý tài sản theo mô hình đang áp dụng.
Đối với Quỹ nhà ở quốc gia, quỹ hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp công lập, có tư cách pháp nhân, có con dấu riêng, hạch toán độc lập, có vốn điều lệ và được phép mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại. Việc thành lập, tổ chức, sắp xếp lại hoặc giải thể quỹ được thực hiện theo Nghị định và các quy định pháp luật liên quan.
Mục tiêu hoạt động của hệ thống quỹ bao gồm đầu tư xây dựng nhà ở xã hội và các dự án nhà ở xã hội có hạ tầng kỹ thuật – xã hội đồng bộ để cho thuê; tạo lập quỹ nhà ở xã hội thông qua tiếp nhận hoặc chuyển đổi công năng nhà ở thuộc tài sản công; mua nhà ở từ chủ đầu tư hoặc doanh nghiệp nhà nước; nhận bàn giao nhà phục vụ tái định cư, tạm cư; tiếp nhận nhà ở do tổ chức, cá nhân tự nguyện đóng góp để cho thuê. Quỹ cũng có thể mua nhà ở thương mại để cho thuê đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động. Ngoài ra, quỹ tổ chức quản lý vận hành quỹ nhà ở được đầu tư hoặc tạo lập theo đúng quy định.
