Vừa qua, Văn phòng Cấp bằng sáng chế Nhật Bản cho biết, sẽ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo ra các bản tóm tắt về một số trường hợp thẩm định bằng sáng chế trong quá khứ, cũng như chia sẻ các tài liệu với những quốc gia đang phát triển bắt đầu từ tháng 1/2026.
Theo đó, thông qua việc cho phép các quốc gia tham khảo tiền lệ thẩm định bằng sáng chế ở Nhật Bản, sáng kiến này nhằm mục tiêu rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ cấp bằng sáng chế. Đồng thời, việc này còn giúp hỗ trợ nâng cao năng lực thẩm định cho các coq quan sở hữu trí tuệ tại những nền kinh tế mới nổi.
Đáng chú ý, chương trình này sẽ được tiến hành triển khai thí điểm tại Thái Lan, và sau đó mở rộng dần ra những quốc gia khác. Mục tiêu của chương trình là tăng cường bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp Nhật Bản trong quá trình mở rộng hoạt động ra nước ngoài.
Theo kế hoạch của chương trình, các quốc gia tham gia sẽ cung cấp danh sách các sáng chế dự kiến được thẩm định. Sau đó, dựa trên danh sách này, Văn phòng Cấp bằng sáng chế Nhật Bản sẽ sử dụng AI để tạo các bản tóm tắt về những trường hợp thẩm định trước đây có nội dung tương đồng. Trong đó, nêu rõ cơ sở và lý do của các quyết định thẩm định, cùng với những vấn đề liên quan.
Trên thực tế, theo Văn phòng Cấp bằng sáng chế Nhật Bản, quy trình thẩm định tại nước này nằm trong nhóm nhanh nhất thế giới, với thời gian trung bình chỉ hơn 1 năm, kể từ khi nộp đơn đến khi được cấp bằng. Trong khi đó, quá trình này thường kéo dài khoảng 2 năm, ở Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu.
Nhật Bản sẽ ứng dụng AI để tạo ra các bản tóm tắt về một số trường hợp thẩm định bằng sáng chế trong quá khứ. Ảnh minh họa
Hiện nay, nhiều nền kinh tế mới nổi vẫn chưa có hệ thống thẩm định hiệu quả. Chẳng hạn, ở Thái Lan, thời gian để hoàn tất thủ tục cấp bằng sáng chế hiện kéo dài 3 năm.
Thế nhưng, theo các chuyên gia, khi kết hợp sáng kiến mới này cùng với khuôn khổ thẩm định nhanh đang được Nhật Bản và một số quốc gia áp dụng, thời gian để xử lý ở các quốc gia tham gia dự kiến sẽ được rút ngắn xuống còn khoảng 1 năm.
Trên thực tế, mỗi năm, các doanh nghiệp Nhật Bản hiện nộp khoảng 2.900 đơn xin cấp bằng sáng chế tại Thái Lan, khoảng 1.700 đơn tại Singapore và 1.300 đơn tại Malaysia.
Việt Nam là điểm sáng về tăng trưởng bằng sáng chế
Tại hội thảo về sở hữu trí tuệ ngày 24/11/2025, ông Rai Pushpendra, cố vấn quốc tế của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), nhận định, xu hướng chuyển dịch sở hữu trí tuệ từ phương Tây sang châu Á đang diễn ra mạnh mẽ.
Cụ thể, năm 2014, có 60% bằng sáng chế toàn cầu đăng ký tại châu Á, và đã tăng lên 70% sau một thập kỷ. Trong khi đó, tỷ lệ này ở khu vực Bắc Mỹ giảm 17%. Ngoài ra, với các lĩnh vực như nhãn hiệu hay đổi mới sáng tạo, châu Á cũng tăng trưởng vượt trội.
Trong bức tranh này, theo WIPO, Việt Nam là điểm sáng với tốc độ tăng đầu tư R&D từ 9 - 10% mỗi năm, đồng thời xếp hạng cao về đầu tư cho nghiên cứu và phát triển trong khu vực tư nhân.
Chuyên gia của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới nhận định rằng, nếu khai phóng được tiềm năng ở khối trường và viện, Việt Nam còn có thể tiến xa hơn.
