Được triển khai khắp Crưm, Kaliningrad, Syria và Kuril, Bastion-P không chỉ bảo vệ bờ biển mà còn tạo ‘vùng cấm tiếp cận’ (A2/AD) khổng lồ, biến mọi mối đe dọa hải quân thành mục tiêu dễ dàng bị tiêu diệt.
Hệ thống tên lửa Bastion-P (hay K-300P theo mã GRAU của Nga và SSC-5 Stooge theo phân loại NATO) là tổ hợp phòng thủ ven biển di động tiên tiến nhất, được thiết kế để tiêu diệt tàu chiến đơn lẻ, nhóm tàu đổ bộ, hạm đội đối phương và cả mục tiêu trên đất liền trong phạm vi rộng lớn.
Do NPO Mashinostroyenia phát triển, Bastion-P chính thức được đưa vào biên chế từ năm 2010, với phiên bản xuất khẩu sử dụng tên lửa Yakhont.
Hệ thống này nổi bật nhờ sử dụng tên lửa chống hạm siêu âm P-800 Oniks (NATO: SS-N-26 Strobile), động cơ ramjet kết hợp booster rắn ban đầu, cho phép đạt tốc độ hành trình Mach 2.5-2.6 (khoảng 750-884 m/s), bay cao lên đến 14km ở giai đoạn giữa rồi lao xuống bay sát mặt biển chỉ 5-15 mét ở giai đoạn cuối để tránh radar và hệ thống phòng không đối phương.
Thông số kỹ thuật ấn tượng nhất là tầm bắn linh hoạt tùy quỹ đạo bay. Với phiên bản tiêu chuẩn, tầm bắn đạt 120km ở quỹ đạo thấp sát biển (low-low) và lên đến 300km ở quỹ đạo hỗn hợp cao-thấp (hi-low), trong khi phiên bản nâng cấp Oniks-M có thể đạt 600-800km.
Đầu đạn nặng 200-300kg chứa chất nổ mạnh hoặc xuyên giáp, đủ sức phá hủy tàu sân bay, tàu khu trục hoặc cơ sở hạ tầng lớn.
Hệ thống dẫn đường kết hợp quán tính, vệ tinh GLONASS ở giai đoạn đầu và radar chủ động/thụ động ở giai đoạn cuối, cho độ chính xác cao với khả năng chống nhiễu mạnh mẽ, hoạt động hiệu quả ngay cả trong điều kiện thời tiết xấu hoặc chiến tranh điện tử.
Cấu trúc tổ hợp Bastion-P được xây dựng hoàn toàn di động để đảm bảo cơ động chiến lược vượt trội. Một tiểu đoàn tiêu chuẩn gồm 1-2 xe chỉ huy (trên khung gầm KamAZ-43101 hoặc MZKT-65273), 4 xe phóng tự hành K-340P (mỗi xe mang 2 tên lửa trong ống phóng thẳng đứng, dựa trên khung gầm MZKT-7930 8x8 địa hình cao), 4 xe nạp đạn K-342P và xe hỗ trợ sinh hoạt.
Xe phóng có thể triển khai ở độ cao lên đến 1.000 mét và cách bờ biển 10km, thời gian chuyển từ hành quân sang sẵn sàng chiến đấu chỉ dưới 5 phút.
Radar phát hiện mục tiêu như Monolit-B hỗ trợ phát hiện và chỉ thị mục tiêu ở khoảng cách xa, cho phép bắn loạt với khoảng cách giữa các tên lửa chỉ 2-2.5 giây, tạo "cơn mưa" tấn công lên đến 8-24 tên lửa đồng thời từ một tiểu đoàn, khiến hệ thống phòng thủ đối phương khó lòng ứng phó.
Công nghệ then chốt của Bastion-P nằm ở khả năng bắn và quên "fire-and-forget", tên lửa tự dẫn đường sau khi phóng, cho phép xe phóng rút lui ngay lập tức để tránh phản công.
Tên lửa có khả năng cơ động mạnh ở giai đoạn cuối, bay theo quỹ đạo ngẫu nhiên để né tránh tên lửa đánh chặn, đồng thời đã chứng minh khả năng tấn công đất liền (land-attack) với tầm xa lên đến 450km trong một số trường hợp.
Hệ thống tích hợp tốt với các tổ hợp khác như S-400 hay BAL, tạo mạng lưới phòng thủ đa tầng ven biển.
Hạn chế chính là phụ thuộc vào dữ liệu tình báo ban đầu và radar có thể bị ảnh hưởng bởi đường chân trời, nhưng bù lại chi phí thấp, độ bền cao và dễ bảo dưỡng.
Trong thực tế, Bastion-P đã được triển khai rộng rãi và chứng minh hiệu quả qua nhiều chiến dịch. Năm 2014-2015, Nga triển khai Bastion-P tại Crimea sau khi sáp nhập, biến Biển Đen thành "ao nhà" với khả năng kiểm soát eo biển Bosporus.
Năm 2016, tại Syria (căn cứ Tartus và Khmeimim), Bastion-P lần đầu sử dụng thực chiến, phóng tên lửa Oniks tấn công mục tiêu đất liền, chứng tỏ khả năng đa năng vượt xa vai trò chống hạm truyền thống.
Hệ thống cũng xuất hiện tại Kaliningrad (Baltic), Kuril Islands, Bắc Cực và thậm chí tham gia các cuộc diễn tập lớn như Kavkaz-2020.
Trong xung đột Nga-Ukraine từ 2022, Bastion-P từ Crưm đã được sử dụng để tấn công mục tiêu đất liền ở Kherson và các khu vực ven biển, khẳng định vai trò trong chiến lược chống tiếp cận và răn đe toàn cầu.
Bastion-P đại diện cho đỉnh cao công nghệ Nga trong lĩnh vực phòng thủ ven biển: siêu âm, di động, đa năng và chi phí hiệu quả.
Với các phiên bản nâng cấp và triển khai liên tục tại các điểm nóng chiến lược, hệ thống này không chỉ bảo vệ lãnh thổ Nga mà còn định hình lại cán cân quyền lực hải quân ở Biển Đen, Baltic, Bắc Cực và Đông Địa Trung Hải.
