Phát hiện tàu ngầm Mỹ mất tích hơn 100 năm, còn gần như nguyên vẹn ngoài khơi San Diego - Ảnh: WHOI
Tàu ngầm USS F-1 thuộc Hải quân Mỹ gặp nạn vào tháng 12-1917, khi đang thực hiện chuyến thử nghiệm kỹ thuật cùng hai tàu ngầm khác là F-2 và F-3 trên vùng biển giữa San Pedro và San Diego.
Trong điều kiện sương mù dày đặc, tàu F-3 đã đâm vào F-1, khiến thân tàu bị hư hại nghiêm trọng. Tàu F-1 chìm chỉ trong vài giây, làm 19 thủy thủ thiệt mạng. Ba người còn sống sót được chính tàu F-3 cứu vớt.
Sau tai nạn, xác tàu mất tích hoàn toàn suốt hơn 100 năm. Mãi đến gần đây, nhóm nghiên cứu từ Viện Hải dương học Woods Hole (WHOI) phối hợp với Hải quân Mỹ mới lần đầu tìm thấy và khảo sát hiện trường, sử dụng công nghệ hiện đại dưới biển sâu để nghiên cứu nó.
Với độ sâu khoảng 400 mét, xác tàu nằm ngoài tầm với của thợ lặn thông thường. Để khảo sát, nhóm chuyên gia đã sử dụng tàu ngầm có người lái Alvin và thiết bị lặn tự hành Sentry, đều đặt trên tàu nghiên cứu Atlantis của WHOI.
"Tàu ngầm hiện đang nằm nghiêng bên phải, mũi hướng về phía tây bắc. Qua hình ảnh thu được, chúng tôi rất ngạc nhiên khi thấy cấu trúc thân tàu gần như còn nguyên vẹn, kể cả tháp chỉ huy", ông Bruce Strickrott, quản lý nhóm vận hành tàu Alvin, chia sẻ.
Tàu USS F-1 hiện được xem là mộ chiến tranh dưới lòng đại dương. Để thể hiện sự tôn trọng, nhóm nghiên cứu và Hải quân Mỹ thống nhất không tiếp xúc vật lý với xác tàu nhằm bảo tồn nguyên trạng và tưởng niệm 19 thủy thủ đã khuất.
Cùng chuyến khảo sát, nhóm nghiên cứu còn phát hiện xác máy bay ném ngư lôi Grumman TBF Avenger, bị rơi trong một buổi huấn luyện năm 1950. Dù xác máy bay đã được WHOI biết đến từ trước, nhưng đây là lần đầu tiên Hải quân Mỹ xác nhận vị trí và danh tính.
Theo ông Strickrott, chiếc máy bay từng được sử dụng trong các buổi lặn thử nghiệm, nhưng mãi đến nay vị trí cụ thể mới được đưa vào dữ liệu chính thức của Hải quân.
May mắn, không có thương vong trong vụ tai nạn máy bay này.
Một chi tiết thú vị được ông Strickrott chia sẻ: Trên thân máy bay có in số "13", con số khiến nhiều người liên tưởng đến điều xui xẻo. Nhưng thật ra đó chỉ là số hiệu của phi đội huấn luyện mà máy bay trực thuộc vào thời điểm xảy ra sự cố.
Những phát hiện lần này không chỉ có giá trị về mặt khảo cổ học, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc làm sáng tỏ các sự kiện lịch sử quân sự bị lãng quên. Đồng thời chúng giúp ghi nhớ và tôn vinh những con người đã hy sinh trong thời kỳ đầu của kỹ thuật hàng hải hiện đại.
Với sự phát triển của công nghệ lặn sâu và khảo sát đáy biển, các nhà nghiên cứu hy vọng sẽ tiếp tục tìm thấy nhiều di tích quan trọng khác, những "chứng nhân" nằm im lặng dưới lòng đại dương suốt nhiều thập kỷ, thậm chí là thế kỷ.
