“Steve Jobs là ai?” đang là câu hỏi được tìm kiếm và tranh luận sôi nổi, sau khi 1,2 triệu thí sinh kết thúc bài thi Văn tốt nghiệp THPT 2026.
Trong phần nghị luận xã hội, đề thi gợi dẫn về những nhân vật như Steve Jobs, Mark Zuckerberg hay Elon Musk - những người tạo ra sản phẩm, ý tưởng và công nghệ góp phần thay đổi thế giới. Từ đó, thí sinh được yêu cầu trình bày suy nghĩ về việc làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”.
Câu hỏi lập tức tạo nên nhiều luồng ý kiến. Nhiều giáo viên đánh giá đề thi mang hơi thở thời đại, khuyến khích học sinh suy nghĩ về sáng tạo và khát vọng cống hiến. Trong khi đó, không ít người trẻ thừa nhận họ từng nghe đến Apple hay iPhone nhưng chưa thực sự hiểu Steve Jobs là ai, đã làm gì để được xem như một biểu tượng toàn cầu.
Steve Jobs qua đời năm 2011. Hơn 15 năm sau khi mất, tên tuổi của ông vẫn xuất hiện trong sách báo, các chương trình đào tạo kinh doanh, những cuốn sách truyền cảm hứng bán chạy và nay là cả đề thi quốc gia.
Điều gì khiến doanh nhân công nghệ được nhắc đến lâu như vậy?
Câu trả lời nằm ở những gì Steve Jobs để lại cho thế giới, không chỉ là một công ty nghìn tỷ USD mà còn là cách con người nhìn nhận về công nghệ, sáng tạo và khả năng thay đổi tương lai.
Hình ảnh Steve Jobs giới thiệu chiếc smartphone iPhone làm thay đổi mãi mãi giới công nghệ.
Di sản đồ sộ của người đàn ông đứng sau Apple
Trong lịch sử kinh doanh hiện đại, không nhiều doanh nhân có hành trình thăng trầm như Steve Jobs. Ông sinh năm 1955 tại thành phố San Francisco, bang California (Mỹ). Được gia đình lao động nhận nuôi từ nhỏ, Jobs lớn lên giữa lúc Thung lũng Silicon bắt đầu trở thành trung tâm công nghệ của nước Mỹ.
Năm 1976, ở tuổi 21, Steve Jobs cùng người bạn Steve Wozniak thành lập Apple trong gara của gia đình. Ít ai dám tin "công ty gia đình" có cơ hội vươn lên thành một trong những thương hiệu giá trị nhất hành tinh.
Apple khởi đầu bằng những chiếc máy tính cá nhân được lắp ráp thủ công. Thành công của Apple II (máy tính bàn) đưa công ty trở thành hiện tượng trong ngành công nghệ non trẻ lúc bấy giờ. Vài năm sau, Apple niêm yết trên sàn chứng khoán và hô biến nhiều nhân viên trẻ tuổi thành triệu phú, trong đó có Steve Jobs.
Nhưng con đường của Steve Jobs không chỉ toàn màu hồng.
Năm 1985, sau những bất đồng trong chiến lược phát triển, ông bị loại khỏi chính công ty mình sáng lập. Đây được xem là một trong những cú sốc lớn nhất trong lịch sử giới công nghệ.
Trong nhiều cuộc phỏng vấn sau này, Steve Jobs thừa nhận thất bại và mất phương hướng. Thế nhưng thay vì từ bỏ, ông bắt đầu lại từ đầu.
Steve Jobs thành lập công ty NeXT, chuyên phát triển máy tính và phần mềm. Đồng thời, ông đầu tư vào Pixar, hãng hoạt hình khi ấy xa lạ với công chúng. Quyết định này sau đó mang lại thành công ngoài mong đợi.
Năm 1995, Toy Story ra mắt và trở thành bộ phim hoạt hình dài đầu tiên trên thế giới được thực hiện hoàn toàn bằng công nghệ đồ họa máy tính. Thành công của tác phẩm đưa Pixar trở thành tên tuổi lớn của Hollywood, mở ra một cuộc cách mạng cho ngành công nghiệp hoạt hình toàn cầu.
Trong khi đó, Apple lại rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng. Doanh số sụt giảm, sản phẩm thiếu sức cạnh tranh, công ty đứng trước nguy cơ phá sản.
Năm 1997, Steve Jobs trở lại Apple trong vai trò lãnh đạo. Sự trở lại tạo nên một trong những màn hồi sinh ngoạn mục nhất lịch sử doanh nghiệp. Ông cắt giảm hàng loạt dự án không hiệu quả, tập trung nguồn lực cho sản phẩm chiến lược và xây dựng lại triết lý phát triển của Apple.
Kết quả là loạt sản phẩm mang tính biểu tượng ra đời.
Năm 1998, iMac xuất hiện với thiết kế hoàn toàn khác biệt so với phần còn lại của thị trường. Năm 2001, Apple giới thiệu iPod và nền tảng iTunes, góp phần thay đổi cách con người nghe nhạc.
Năm 2007, Steve Jobs bước lên sân khấu tại San Francisco và giới thiệu chiếc iPhone đầu tiên. Sự kiện này sau đó được xem là một trong những khoảnh khắc quan trọng nhất lịch sử công nghệ hiện đại.
Trước iPhone, điện thoại chủ yếu phục vụ việc gọi điện và nhắn tin. Sau iPhone, điện thoại thông minh trở thành trung tâm của đời sống số. Con người đọc tin tức, chụp ảnh, xem phim, mua sắm, thanh toán, làm việc và kết nối với nhau thông qua một thiết bị nhỏ nằm trong túi áo.
Điều đáng chú ý là Steve Jobs không phải người phát minh ra điện thoại thông minh. Ông cũng không phải người đầu tiên tạo ra máy nghe nhạc kỹ thuật số hay máy tính bảng. Điểm khác biệt của ông nằm ở khả năng nhìn thấy nhu cầu trước khi thị trường nhận ra điều đó.
Nhiều chuyên gia cho rằng Steve Jobs là người hiểu công nghệ, nhưng còn hiểu con người hơn. Ông vừa đặt câu hỏi sản phẩm có thể làm được gì, mà còn quan tâm người dùng sẽ cảm thấy thế nào khi sử dụng nó. Triết lý giúp Apple trở thành một trong những thương hiệu có sức ảnh hưởng mạnh mẽ nhất thế giới.
Khi Steve Jobs qua đời vào tháng 10/2011 ở tuổi 56 sau thời gian dài chống chọi với bệnh ung thư tuyến tụy, giới công nghệ chấn động.
Hàng triệu người dùng Apple trên khắp thế giới gửi lời tri ân đến người đàn ông được xem là linh hồn của công ty. Theo nhiều thống kê quốc tế, giá trị tài sản cá nhân của Steve Jobs khi qua đời vào khoảng hơn 10 tỷ USD. Tuy nhiên, di sản lớn nhất của ông không nằm ở những con số.
Ngày nay, Apple là doanh nghiệp có giá trị vốn hóa thuộc nhóm cao nhất thế giới, nhiều thời điểm vượt mốc 3.000 tỷ USD. Hàng tỷ thiết bị Apple đang được sử dụng trên toàn cầu. Từ một gara nhỏ ở California, Steve Jobs đã góp phần xây dựng nên một đế chế công nghệ có sức ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng tỷ người.
Biểu tượng truyền cảm hứng
Không chỉ để lại di sản Apple để đời, hành trình vươn lên thành thương hiệu "Steve Jobs" nổi tiếng toàn cầu trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ ở giới công nghệ.
Sau hơn một thập kỷ kể từ ngày qua đời, hàng triệu người vẫn tìm đọc sách, xem phim tài liệu hay nghe lại các bài phát biểu của ông.
Khác với hình ảnh thành công hào nhoáng thường thấy, cuộc đời Steve Jobs chứa đựng nhiều thất bại, biến cố và cả những lựa chọn gây tranh cãi. Ông từng bỏ học đại học chỉ sau một học kỳ vì không muốn cha mẹ nuôi phải gánh học phí quá đắt đỏ. Ông từng bị sa thải khỏi chính công ty do mình sáng lập. Ông cũng nhiều lần đối mặt với chỉ trích bởi tính cách cầu toàn và phong cách lãnh đạo khắt khe.
Nhưng chính những thất bại đó lại trở thành một phần trong câu chuyện truyền cảm hứng về Steve Jobs.
Năm 2005, tại lễ tốt nghiệp Đại học Stanford, ông thực hiện bài phát biểu được xem là nổi tiếng nhất cuộc đời mình. Thay vì nói về công nghệ hay kinh doanh, Steve Jobs kể ba câu chuyện cá nhân, gồm việc bỏ học đại học, quãng thời gian bị đuổi khỏi Apple và hành trình đối mặt với căn bệnh ung thư.
Ông chia sẻ rằng nhiều sự kiện trong cuộc đời chỉ có thể hiểu được khi nhìn lại phía sau. Những thất bại tưởng như tồi tệ nhất đôi khi lại mở ra những cơ hội mới. Bài phát biểu kết thúc bằng câu nói sau này trở thành một trong những thông điệp nổi tiếng nhất thế giới: “Stay Hungry, Stay Foolish” (tạm dịch: Hãy luôn khát khao, hãy luôn dại khờ).
Đến nay, bài diễn văn ấy vẫn được chia sẻ rộng rãi trong các trường học, diễn đàn khởi nghiệp và chương trình đào tạo lãnh đạo.
Bên cạnh những phát ngôn mang tính truyền cảm hứng, những cuốn sách viết về Steve Jobs có sức lan tỏa đặc biệt.
Nổi tiếng nhất là cuốn Steve Jobs của nhà báo Walter Isaacson. Tác phẩm được thực hiện dựa trên hàng chục cuộc phỏng vấn với Jobs, gia đình, đồng nghiệp và những người từng làm việc cùng ông.
Cuốn sách nhanh chóng trở thành hiện tượng xuất bản toàn cầu, được dịch ra hàng chục ngôn ngữ và bán hàng triệu bản. Điều khiến độc giả bị thu hút là Steve Jobs không được khắc họa như một thiên tài hoàn hảo.
Ông hiện lên với đầy đủ ưu điểm và khuyết điểm, vừa sáng tạo, quyết đoán nhưng cũng cứng đầu, nóng tính và cầu toàn đến cực đoan. Chính sự chân thực khiến câu chuyện của ông trở nên gần gũi hơn với nhiều người trẻ.
Trong các trường kinh doanh hàng đầu thế giới, Steve Jobs thường được nhắc đến như một ví dụ điển hình về tư duy đổi mới sáng tạo. Ông cho thấy thành công không chỉ đến từ kiến thức chuyên môn mà còn từ khả năng đặt câu hỏi khác biệt, nhìn thấy cơ hội trong những điều tưởng như bình thường và dám theo đuổi những ý tưởng chưa ai tin tưởng.
Đó cũng là lý do Steve Jobs xuất hiện trong đề thi tốt nghiệp THPT năm nay.
Điều đề thi hướng đến không đơn thuần là kiến thức về một doanh nhân nổi tiếng. Đó là câu chuyện về khát vọng sáng tạo, tinh thần dám nghĩ lớn và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với tương lai đất nước.
Làm gì để có những “Steve Jobs Việt Nam”? Câu hỏi này cần được bàn luận nhiều hơn, không chỉ dừng lại trên đề Văn của hơn 1,2 triệu sĩ tử vừa hoàn thành môn thi đầu tiên của kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026.
if (pageSettings.allow3rd) admicroAD.unit.push(function () { admicroAD.show('admzonek1fs4xky') });
