Ngăn ngừa "doanh nghiệp ma" từ xác thực sinh trắc học
Từ ngày 15/5, Cục Thuế đã triển khai áp dụng xác thực sinh trắc học trong sử dụng hóa đơn điện tử trên toàn quốc. Mục tiêu là ngăn ngừa giả mạo danh tính, hạn chế tình trạng mua bán hóa đơn bất hợp pháp từ các "doanh nghiệp ma". Đây cũng là một trong những nội dung nhằm triển khai quy định về hóa đơn điện tử theo Nghị định 70 của Chính phủ. Vậy việc áp dụng sinh trắc học sẽ giúp ngăn chặn các "doanh nghiệp ma" và hành vi gian lận hóa đơn ra sao?
Thời gian qua, nhiều đối tượng đã thu gom, mua bán căn cước công dân để đứng tên giám đốc, thành lập hàng loạt "doanh nghiệp ma", mà chính người có thông tin cá nhân bị giao dịch không hề hay biết. Mục đích là phát hành, mua bán hóa đơn khống để trục lợi.
Điển hình, tháng 3/2026, tại Khánh Hòa, cơ quan công an đã khởi tố 6 đối tượng liên quan đến hành vi thành lập 14 "công ty ma" trong giai đoạn 2022-2024. Nhóm này bị cáo buộc đã xuất bán 1.153 hóa đơn khống, với tổng giá trị sau thuế hơn 131 tỷ đồng.
Cũng trong tháng 3 năm nay, tại Đồng Nai, cơ quan chức năng triệt phá một đường dây mua bán hóa đơn quy mô lớn liên quan hơn 60 "doanh nghiệp ma". Các đối tượng đã xuất khống trên 10.000 hóa đơn, với tổng giá trị giao dịch hơn 6.000 tỷ đồng.
Trước thực trạng này, ngành thuế yêu cầu áp dụng xác thực sinh trắc học với hóa đơn điện tử, nhằm ngăn chặn tình trạng giả mạo danh tính để thành lập "doanh nghiệp ma".
Xác thực sinh trắc học giúp cơ quan thuế kiểm tra, đối chiếu danh tính thật của người đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử.
Việc sinh trắc học sẽ được dùng 1 lần duy nhất khi hộ kinh doanh, doanh nghiệp đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử lần đầu tiên, hoặc là thay đổi người đại diện theo pháp luật. Mặc dù là một thao tác nhỏ nhưng theo cơ quan thuế sẽ giúp xác minh được chính xác người giao dịch hóa đơn điện tử, phòng tránh giả mạo danh tính.
Ông Vũ Hồng Long - Phó Trưởng Thuế TP Hà Nội cho hay: "Nhằm ngăn chặn hàng vi gian lận, bán hóa đơn khống, sử dụng bán hóa đơn bất hợp pháp. Đồng thời, tăng cường công tác kiểm tra đối với những đơn vị có những rủi ro cao trong công tác quản lý thuế".
Theo đại diện Cục Thuế, trước đây, việc xác minh điều kiện sử dụng hóa đơn điện tử chủ yếu dựa trên giấy tờ và chữ ký số thì nay với việc bổ sung bước xác thực sinh trắc học, sẽ có thêm một "lớp lá chắn" nhằm ngăn ngừa các hành vi giả mạo, gian lận.
"Khi sử dụng hóa đơn điện tử thì cơ quan thuế sẽ kiểm tra xác minh sinh trắc học của người đại diện pháp luật với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Nếu mà khớp chấp nhận cho đăng ký sử dụng, còn nếu chưa khớp sẽ từ chối và người nộp thuế phải đi kiểm tra lại", ông Phạm Quang Toàn - Trưởng Ban Công nghệ, Chuyển đổi số và Tự động hóa, Cục Thuế cho hay.
Trong bối cảnh các thủ đoạn giả mạo danh tính, thành lập "doanh nghiệp ma" để mua bán hóa đơn ngày càng tinh vi, việc bổ sung xác thực sinh trắc học được xem là thêm một lớp kiểm soát ngay từ đầu đối với người sử dụng hóa đơn điện tử.
Sinh trắc học - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp
Các "doanh nghiệp ma" mua bán hóa đơn rồi bỏ trốn không chỉ gây thất thu ngân sách Nhà nước, mà còn làm méo mó môi trường kinh doanh, tạo ra sự cạnh tranh thiếu công bằng đối với những hộ kinh doanh, doanh nghiệp chấp hành nghiêm quy định pháp luật.
Tuy nhiên, bên cạnh mục tiêu ngăn chặn gian lận, nhiều ý kiến cũng băn khoăn việc áp dụng sinh trắc học trong hóa đơn điện tử liệu có làm phát sinh thêm thủ tục, thời gian hay chi phí đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp? Và các doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi gì từ giải pháp này?
Đối chiếu dữ liệu sinh trắc học với cơ sở dữ liệu dân cư giúp xác minh đúng người đại diện pháp luật khi đăng ký hóa đơn điện tử.
Để có thể bán hàng cho nhiều đơn vị, hộ kinh doanh, chị Lam có nhu cầu sử dụng hóa đơn điện tử. Chị đã truy cập ứng dụng eTax Mobile và thực hiện xác thực sinh trắc học trong phần đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, tờ khai sinh trắc học đã được gửi tới cơ quan thuế mà không phát sinh thêm bất kỳ chi phí nào.
"Tôi đã sinh trắc học và thấy rất đơn giản bởi, vì hệ thống cũng đã có hướng dẫn hết chỉ việc làm theo là được. Chỉ mất khoảng hơn 1 phút có thể thao tác được và cũng không cần có sự hướng dẫn hay hỗ trợ từ cán bộ thuế", chị Nguyễn Thị Thúy Lam - Hộ kinh doanh TP Hà Nội chia sẻ.
Anh Nguyễn Văn Ngọc cũng vừa hoàn tất xác thực sinh trắc học để đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử. Theo anh, không chỉ ngành thuế mà nhiều lĩnh vực khác như ngân hàng hay dịch vụ công hiện cũng đang áp dụng xác thực sinh trắc học nhằm bảo đảm mọi giao dịch điện tử đều gắn với danh tính thật. Điều này không chỉ giúp minh bạch thị trường, mà còn tạo thêm sự yên tâm cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính trong quá trình giao dịch, hợp tác.
Anh Nguyễn Văn Ngọc - Giám đốc Công ty Sanmaru cho biết: "Từ khi có sinh trắc học các đối tác làm ăn bên tôi rất yên tâm, hóa đơn chứng từ sẽ minh bạch. Mình tránh được nhiều rủi ro về thuế , hóa đơn của các "công ty ma". Tôi thấy cái này rất tốt cho các doanh nghiệp hiện nay".
"Dần dần sẽ loại bỏ các "doanh nghiệp ma", doanh nghiệp không có vốn thực sự, thành lập ra nhưng không hoạt động sản xuất kinh doanh phải loại bỏ. Chúng ta phải làm sạch dữ liệu doanh nghiệp. Loại bỏ các doanh nghiệp không thực lực không có vốn ra khỏi đời sống xã hội sẽ hạn chế được tình trạng mua bán hóa đơn", Thượng tá Phạm Hải Bình - Khoa Cảnh sát kinh tế, Học viện Cảnh sát nhân dân cho hay.
Để giải pháp sinh trắc học hóa đơn điện tử phát huy hiệu quả, theo các chuyên gia cần đảm đảm an toàn, minh bạch trong quản lý và bảo vệ dữ liệu cá nhân, và có cơ chế hậu kiểm với các giao dịch bất thường. Bởi trong nền kinh tế số, niềm tin không chỉ được xác thực bằng khuôn mặt, mà còn bằng trách nhiệm của mỗi chủ thể tham gia thị trường.
Việc áp dụng sinh trắc học trong hóa đơn điện tử không chỉ ngăn chặn các "doanh nghiệp ma", mà còn hướng tới xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và an toàn hơn cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính.
